Ajit Bharti SC ST Case: સાંસદ ચંદ્રશેખર આઝાદ ‘રાવણ’ અંગે કરવામાં આવેલી કથિત વાંધાજનક અને જાતિસૂચક ટિપ્પણીઓ સાથે જોડાયેલા SC-ST એક્ટના કેસમાં યુટ્યુબર અજીત ભારતી હવે દિલ્હી હાઈકોર્ટ પહોંચ્યા છે. પટિયાલા હાઉસ કોર્ટ દ્વારા આગોતરા જામીનની અરજી ફગાવી દેવામાં આવ્યા બાદ અજીત ભારતીએ હાઈકોર્ટ પાસે રાહતની માગ કરી છે.
દિલ્હીની પટિયાલા હાઉસ કોર્ટે 7 સપ્ટેમ્બરે તેમની આગોતરા જામીન અરજી ફગાવી હતી. ત્યારબાદ બુધવારે જાહેર થયેલા વિસ્તૃત આદેશમાં ટ્રાયલ કોર્ટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ એવું માન્યું હતું કે અજીત ભારતીની કથિત ટિપ્પણીઓમાં જાતિગત શ્રેષ્ઠતાની ભાવના જોવા મળે છે અને અનુસૂચિત જાતિના સમુદાયના વ્યક્તિનું જાહેરમાં અપમાન કરવામાં આવ્યું હોવાના તત્ત્વો હાજર છે.
YouTube લાઇવ કાર્યક્રમ દરમિયાન ટિપ્પણીનો આરોપ
આ કેસ ‘આરક્ષણ હટાવો આંદોલન’ અંગે અજીત ભારતી દ્વારા કરવામાં આવેલા એક YouTube લાઇવ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલો છે. ફરિયાદ મુજબ, લાઇવ સ્ટ્રીમ દરમિયાન એક દર્શકે ટિપ્પણી કરી હતી કે જો અજીત ભારતી પોતાની બહેનના લગ્ન સાંસદ ચંદ્રશેખર આઝાદ સાથે કરાવી દે તો આરક્ષણની સમસ્યા સમાપ્ત થઈ જશે.
આ આરોપ છે કે આ ટિપ્પણીના જવાબમાં અજીત ભારતીએ ચંદ્રશેખર આઝાદ, તેમની જાતિ અને ડૉ. ભીમરાવ આંબેડકર અંગે વાંધાજનક તથા જાતિસૂચક ટિપ્પણીઓ કરી હતી. આ ફરિયાદના આધારે 23 ઓગસ્ટે દિલ્હીના નોર્થ એવન્યુ પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધવામાં આવી હતી.
ફરિયાદ આઝાદ સમાજ પાર્ટી (કાંશીરામ)ના દિલ્હી પ્રદેશ અધ્યક્ષ બાલકરામ બૌદ્ધ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
કઈ કઈ કલમો હેઠળ FIR નોંધાઈ?
પોલીસે અજીત ભારતી સામે અનેક કાયદાકીય જોગવાઈઓ હેઠળ કેસ નોંધ્યો છે. તેમાં SC-ST (અત્યાચાર નિવારણ) અધિનિયમની સંબંધિત કલમો ઉપરાંત માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી અધિનિયમની કલમ 67, ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS)ની કલમ 196(1)(c) અને કલમ 351(3)નો સમાવેશ થાય છે.
હવે આ કેસમાં મુખ્ય કાનૂની મુદ્દો SC-ST એક્ટની જોગવાઈઓ લાગુ પડે છે કે નહીં અને તેના કારણે આગોતરા જામીનનો લાભ આપી શકાય કે નહીં તે અંગેનો છે.
ટ્રાયલ કોર્ટે આગોતરા જામીન કેમ ન આપ્યા?
વધારાના સત્ર ન્યાયાધીશ સૌરભ પ્રતાપ સિંહ લાલેરે પોતાના આદેશમાં કથિત ટિપ્પણીના સ્વરૂપ પર વિશેષ ધ્યાન આપ્યું હતું. અદાલતના મતે, આ ટિપ્પણી માત્ર સામાન્ય રાજકીય ટીકા તરીકે જોવી મુશ્કેલ છે, કારણ કે તેમાં જાતિના આધારે વ્યક્તિની સામાજિક સ્થિતિ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ દેખાય છે.
કોર્ટે ખાસ કરીને તે કથિત નિવેદનનો ઉલ્લેખ કર્યો જેમાં ચંદ્રશેખર આઝાદે સવર્ણ યુવતી સાથે લગ્ન કરવા માટે પહેલાં ‘યોગ્ય’ બનવું પડશે તેવો અર્થ નીકળતો હતો.
અદાલતના મતે, આવી વાતથી એવો સંદેશ જઈ શકે છે કે અનુસૂચિત જાતિના વ્યક્તિ માટે પોતાની જ જાતિમાં લગ્ન કરવું સામાન્ય બાબત છે, પરંતુ સવર્ણ સમાજમાં લગ્ન કરવા માટે તેને અલગ પ્રકારની યોગ્યતા સાબિત કરવી પડે. કોર્ટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ તેને જાતિગત શ્રેષ્ઠતા અને હીનતાની માનસિકતાને પ્રોત્સાહન આપતી ટિપ્પણી તરીકે જોઈ હતી.
SC-ST એક્ટની કલમ 3(1)(r) અને 18નો ઉલ્લેખ
અદાલતે પોતાના આદેશમાં કહ્યું કે કથિત ટિપ્પણીમાં જાતિ માત્ર સંદર્ભરૂપે નહોતી, પરંતુ નિવેદનનો મુખ્ય આધાર બની હતી. કોર્ટને પ્રથમ દૃષ્ટિએ ઊંચી અને નીચી જાતિની વિભાવનાનો સંકેત મળ્યો અને અનુસૂચિત જાતિના વ્યક્તિના જાહેર અપમાનનો કેસ બનતો હોવાનું જણાયું.
આ આધારે કોર્ટે પ્રથમ દૃષ્ટિએ SC-ST એક્ટની કલમ 3(1)(r) લાગુ પડતી હોવાનું માન્યું. SC-ST એક્ટની કલમ 18 હેઠળ, જો અદાલતને પ્રથમ દૃષ્ટિએ આ અધિનિયમની જોગવાઈઓ લાગુ પડતી હોવાનું જણાય, તો આગોતરા જામીન આપવા પર કાયદાકીય પ્રતિબંધ છે.
આથી ટ્રાયલ કોર્ટે અજીત ભારતીને આગોતરા જામીન આપવાનો ઇનકાર કર્યો. જોકે, અદાલતે એવું પણ કહ્યું કે તપાસ માટે તેમની ધરપકડ જરૂરી જણાતી નથી. ન્યાયાધીશે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો SC-ST એક્ટની જોગવાઈ લાગુ ન પડતી હોત તો કેસની પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને આગોતરા જામીન પર વિચાર થઈ શક્યો હોત.
બચાવ પક્ષે શું દલીલ કરી?
અજીત ભારતી તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ જય અનંત દેહાદરાઈએ દલીલ કરી હતી કે ફરિયાદી કથિત ઘટના સમયે હાજર નહોતા. બચાવ પક્ષે એવો પણ દાવો કર્યો કે કોઈ ચોક્કસ SC-ST વ્યક્તિનું જાહેરમાં અપમાન કરવામાં આવ્યું નથી અને કથિત નિવેદનો કાલ્પનિક તથા વ્યંગાત્મક સ્વરૂપના હતા.
વકીલે તેથી દલીલ કરી હતી કે SC-ST એક્ટની કલમો પ્રથમ દૃષ્ટિએ લાગુ પડતી નથી. જોકે, પટિયાલા હાઉસ કોર્ટે આ દલીલો સ્વીકારી નહોતી.
હવે હાઈકોર્ટના નિર્ણય પર નજર
ટ્રાયલ કોર્ટમાંથી રાહત ન મળ્યા બાદ અજીત ભારતીએ હવે દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં આગોતરા જામીન માટે અરજી કરી છે. હાઈકોર્ટ હવે ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશની કાયદાકીય સ્થિતિ અને કેસના સંજોગોનું મૂલ્યાંકન કરશે તથા અજીત ભારતીને ધરપકડથી કોઈ રાહત આપી શકાય કે નહીં તે અંગે નિર્ણય કરશે.
હાલમાં કેસ આગોતરા જામીનના તબક્કામાં છે. ટ્રાયલ કોર્ટે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેના આદેશમાં કરવામાં આવેલી પ્રાથમિક ટિપ્પણીઓને અજીત ભારતી દોષિત છે કે નિર્દોષ છે તે અંગેનો અંતિમ નિર્ણય માનવામાં ન આવે. કેસની તપાસ અને આગળની ન્યાયિક કાર્યવાહી હજુ ચાલુ છે.
