Prashant Kishor: જન સુરાજ પાર્ટીના સ્થાપક પ્રશાંત કિશોરે દેશની ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા અંગે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. પ્રશાંત કિશોરે દાવો કર્યો છે કે તેમને વર્ષ 2021થી જ ચૂંટણીની નિષ્પક્ષતા અંગે શંકા છે અને અનેક રાજ્યોમાં BJPને ચૂંટણી પંચની કામગીરીથી ફાયદો મળી રહ્યો છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે, ખાસ કરીને જ્યાં ચૂંટણી મુકાબલો ખૂબ જ નજીકનો હોય છે ત્યાં ચૂંટણી પ્રક્રિયાની કેટલીક વ્યવસ્થાઓ સત્તાધારી પક્ષને લાભ પહોંચાડતી હોવાનો તેમનો આરોપ છે.
2021થી જ ચૂંટણી પંચ પર સવાલ ઉઠાવ્યાનો દાવો
પ્રશાંત કિશોરે જણાવ્યું કે ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા અંગે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સવાલો ઉઠતા રહ્યા છે. તેમણે દાવો કર્યો કે પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીના પરિણામ બાદ 2 મે 2021ના રોજ જ તેમણે ચૂંટણી પંચની નિષ્પક્ષતા અંગે સવાલ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, જો ચૂંટણી પંચ સંપૂર્ણપણે નિષ્પક્ષ રહ્યું હોત તો પશ્ચિમ બંગાળમાં BJPને 50 બેઠકો પણ ન મળી હોત. હવે વિપક્ષી પક્ષો ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવી રહ્યા છે, પરંતુ પ્રશાંત કિશોરનું કહેવું છે કે તેમણે આ મુદ્દો અગાઉથી જ ઉઠાવ્યો હતો.
મતદાર યાદીથી પોલિંગ સુધી BJPને ફાયદાનો આરોપ
પ્રશાંત કિશોરે આરોપ લગાવ્યો કે BJPને ચૂંટણી પંચની વ્યવસ્થામાંથી અનેક પ્રકારના ફાયદા મળતા હોવાનો તેઓ દાવો કરે છે. તેમણે મતદાર યાદી તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા, પોલિંગની વ્યવસ્થા અને આચાર સંહિતાના અમલ સહિતના વિવિધ તબક્કાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, જો કોઈ બેઠક પર જીત-હારનું અંતર માત્ર 5,000 મતનું હોય તો આવી નજીકની ટક્કરમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયાના સંચાલનથી BJPને ફાયદો મળી શકે છે. જોકે આ દાવાઓ પ્રશાંત કિશોરના રાજકીય આક્ષેપો છે.
બિહાર ચૂંટણીમાં પૈસાના ઉપયોગનો પણ આરોપ
પ્રશાંત કિશોરે બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણી 2025ને લઈને પણ ગંભીર આરોપ લગાવ્યો. તેમણે દાવો કર્યો કે ચૂંટણી દરમિયાન પૈસાનો ઉપયોગ થયો હતો અને ચૂંટણીના બે દિવસ પહેલાં સુધી સત્તાધારી પક્ષ દ્વારા 10-10 હજાર રૂપિયા આપવાની બાબતમાં મંજૂરી હોવાનો તેમણે આક્ષેપ કર્યો. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો ચૂંટણીમાં મતદારોને પ્રભાવિત કરવા માટે નાણાંનો ઉપયોગ થતો હોય તો ચૂંટણી પંચે તેની સામે કેટલી અસરકારક કાર્યવાહી કરી હતી. આવા આરોપોની નિષ્પક્ષ તપાસ અને સત્તાવાર સ્પષ્ટતા જરૂરી બને છે.
બાંકીપુર પેટાચૂંટણીનો ઉલ્લેખ કરીને સવાલ
બાંકીપુર વિધાનસભા પેટાચૂંટણીનો ઉલ્લેખ કરતાં પ્રશાંત કિશોરે કહ્યું કે જ્યારે BJPના ઉમેદવાર સામે પરિસ્થિતિ મુશ્કેલ બની રહી હતી ત્યારે જન સુરાજ સાથે જોડાયેલા ઓછામાં ઓછા 50 લોકોને કોઈ ગુના વિના ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાનો તેમનો દાવો છે. તેમણે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે બપોરે 3 વાગ્યા પછી પોલિંગ થવા દેવામાં આવ્યું નહોતું. આ સમગ્ર ઘટનાને લઈને તેમણે ચૂંટણી દરમિયાન પોલીસ અને વહીવટી તંત્રની ભૂમિકા પર સવાલો ઉઠાવ્યા.
નજીકની ટક્કરમાં ચૂંટણી જીતવાના દાવા પર પ્રશ્ન
પ્રશાંત કિશોરે વધુમાં દાવો કર્યો કે BJPને ચૂંટણીમાં હરાવવા માટે મોટા મતઅંતરથી જીત જરૂરી બની રહી છે. તેમના કહેવા પ્રમાણે, જ્યાં મુકાબલો ખૂબ જ નજીકનો હોય છે ત્યાં 2 હજાર, 4 હજાર, 5 હજાર અથવા 10 હજાર મત સુધીની ગેરરીતિ થઈ શકે છે એવો વિપક્ષી પક્ષોનો આક્ષેપ છે. બીજી તરફ, જો કોઈ ઉમેદવાર ખૂબ મોટા મતઅંતરથી જીતે તો આવી ગેરરીતિની અસર ઓછી થઈ શકે છે, એવો તેમનો રાજકીય દાવો છે.
ચૂંટણી પંચની પારદર્શિતા અંગે સરકાર પાસે સવાલ
પ્રશાંત કિશોરના આક્ષેપો બાદ સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે મતદાર યાદી, પોલિંગ અને આચાર સંહિતાના અમલ જેવી પ્રક્રિયાઓમાં તમામ રાજકીય પક્ષોને સમાન તક મળે છે તેની દેખરેખ કેવી રીતે થાય છે? જો કોઈ પક્ષ ચૂંટણી પંચની વ્યવસ્થાથી લાભ મળવાનો આરોપ લગાવે છે તો ચૂંટણી પંચ પાસે આવા આરોપોના જવાબ માટે કઈ પારદર્શક વ્યવસ્થા છે? સરકાર અને ચૂંટણી તંત્રએ સ્પષ્ટ કરવું જરૂરી બને છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અંગે ઊભા થતા સવાલોની સ્વતંત્ર રીતે તપાસ અને ચકાસણી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે.
જવાબદારી અને ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા અંગે અંતિમ સવાલ
ચૂંટણી લોકશાહીની મૂળ પ્રક્રિયા હોવાથી તેની નિષ્પક્ષતા અંગેનો કોઈપણ આરોપ ગંભીરતાથી તપાસવો જરૂરી છે. જો પ્રશાંત કિશોરના આરોપો ખોટા હોય તો સંબંધિત સત્તાવાળાઓએ તથ્યો અને સત્તાવાર આંકડાઓ સાથે સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ અને જો કોઈ પ્રક્રિયાગત ખામી હોય તો તેની જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ. સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે સવાલ એ પણ છે કે નજીકની ટક્કરવાળી બેઠકોમાં મતદાર યાદીથી લઈને મતદાન અને પરિણામ સુધી દરેક તબક્કાની પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા માટે કયા સ્વતંત્ર ચેક અને બેલેન્સ ઉપલબ્ધ છે?
