2024 Election Vote Discrepancy: મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં 2024ની ચૂંટણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચના આંતરિક રેકોર્ડમાં નોંધાયેલા આંકડાઓને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ‘ધ રિપોર્ટર્સ કલેક્ટિવ’ની તપાસ અનુસાર, કુલ 51 બેઠકો પર મતદાન સંબંધિત રેકોર્ડમાં વિસંગતિઓ જોવા મળી છે. તેમાંથી 19 બેઠકો પર મતદાન કરવા પહોંચેલા મતદારોની સંખ્યા સામે ‘0’ અથવા ‘Nil’ નોંધવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે અન્ય 32 બેઠકો પર મતદાન કરનારા લોકોની સંખ્યા અને EVMમાં ગણાયેલા મતો વચ્ચે તફાવત જોવા મળ્યો હતો.
મુંબઈ ઉત્તર લોકસભા બેઠક પર બંને આંકડાઓ વચ્ચે 7.78 લાખ મતોનો તફાવત નોંધાયો છે, જ્યારે હરિયાણાની બડખલ વિધાનસભા બેઠક પર આ તફાવત આશરે 1.72 લાખ છે. આ તપાસથી ચૂંટણી પ્રક્રિયાના રેકોર્ડની વિશ્વસનીયતા અને પારદર્શિતા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે.
530 બેઠકોના 4,212 દસ્તાવેજોની તપાસ
ધ રિપોર્ટર્સ કલેક્ટિવે મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા અને જમ્મુ-કાશ્મીરમાં 2024ની ચૂંટણી સાથે જોડાયેલા રેકોર્ડનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું. તપાસમાં 467 વિધાનસભા અને 63 લોકસભા મતવિસ્તારોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
સંસ્થાએ કુલ 531 બેઠકોના રેકોર્ડ મેળવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ જમ્મુ-કાશ્મીરના દેવસર મતવિસ્તારનો અહેવાલ મળી શક્યો નહોતો. તેથી 530 મતવિસ્તારોના રિટર્નિંગ અધિકારીઓના અહેવાલોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. આ માટે કુલ 4,212 ભૌતિક દસ્તાવેજોને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં નોંધવામાં આવ્યા અને તેમની ફરીથી ચકાસણી કરવામાં આવી હતી.
તપાસમાં 51 બેઠકોના રેકોર્ડમાં ખામીઓ સામે આવી હતી. 19 બેઠકો પર મતદાન મથક સુધી પહોંચેલા મતદારોની સંખ્યા નોંધવાને બદલે શૂન્ય અથવા Nil લખવામાં આવ્યું હતું. અન્ય 32 બેઠકો પર મતદારોની સંખ્યા અને EVMમાં ગણાયેલા મતોના આંકડા મેળ ખાતા નહોતા. આ 19 બેઠકોમાંથી 10 મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણામાં આવેલી હતી. આમાંથી સાત બેઠકો BJP અથવા BJPના નેતૃત્વ હેઠળના NDAએ જીતી હતી.
બડખલ બેઠક પર 1.72 લાખ મતોનો તફાવત
હરિયાણાની બડખલ વિધાનસભા બેઠક પર સૌથી વધુ ચર્ચા થઈ રહી છે. ઓક્ટોબર 2024માં યોજાયેલી ચૂંટણીના આંતરિક રેકોર્ડમાં 3.32 લાખ મત પડ્યાની નોંધ છે. બીજી તરફ, જાહેર પરિણામો અનુસાર EVMમાં માત્ર 1.60 લાખ મત ગણવામાં આવ્યા હતા. એટલે કે બંને આંકડાઓ વચ્ચે આશરે 1.72 લાખ મતોનો તફાવત છે.
આ બેઠક પર કોંગ્રેસના ઉમેદવાર વિજય પ્રતાપ સિંહ BJPના ધનેશ અદલખા સામે માત્ર 6,181 મતોના અંતરથી હારી ગયા હતા. ત્યારબાદ વિજય પ્રતાપ સિંહે પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટમાં અરજી કરીને ચૂંટણીમાં ગેરરીતિ અને ‘વોટ ચોરી’ના આરોપ લગાવ્યા હતા. તેમણે ચૂંટણીના તમામ રેકોર્ડ અને મતદાનના દિવસના CCTV ફૂટેજ ઉપલબ્ધ કરાવવાની માગ કરી હતી.
અહીં નોંધાયેલો તફાવત વિજેતા અને હારેલા ઉમેદવાર વચ્ચેના મતના અંતર કરતાં ઘણો વધારે છે. તેથી આ બેઠકના રેકોર્ડની તપાસની માગ વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે.
મુંબઈ ઉત્તર બેઠક પર 7.78 લાખ મતોનો તફાવત
મહારાષ્ટ્રની મુંબઈ ઉત્તર લોકસભા બેઠક પર તપાસમાં સૌથી મોટો તફાવત સામે આવ્યો છે. આ બેઠક પરથી કેન્દ્રીય મંત્રી પીયૂષ ગોયલ પ્રથમ વખત લોકસભામાં ચૂંટાયા હતા. તેમણે કોંગ્રેસના ઉમેદવાર ભૂષણ પાટીલને હરાવ્યા હતા.
તપાસ અનુસાર, ચૂંટણી પંચના આંતરિક રેકોર્ડમાં 18.11 લાખ મત પડ્યાની નોંધ છે, જ્યારે જાહેર પરિણામોમાં EVM દ્વારા ગણાયેલા મતોની સંખ્યા 10.33 લાખ છે. બંને આંકડાઓ વચ્ચે 7.78 લાખ મતોનો તફાવત છે. આ તફાવત આંતરિક રેકોર્ડમાં નોંધાયેલા મતદાનના આશરે 42.8 ટકા જેટલો છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે મુંબઈ ઉત્તર અને બડખલ બંને બેઠકો પર અધિકારીઓએ કુલ નોંધાયેલા મતદારોની સંખ્યાને જ મતદાન કરનારા લોકોની સંખ્યા તરીકે નોંધાવી હતી. આ પ્રમાણે બંને બેઠકો પર 100 ટકા મતદાન થવું જોઈએ, જ્યારે ચૂંટણી પંચે મુંબઈ ઉત્તરમાં આશરે 57 ટકા અને બડખલમાં 48 ટકા મતદાન જાહેર કર્યું હતું.
કૈથલ અને શ્રીનગરમાં પણ અલગ આંકડા
હરિયાણાની કૈથલ વિધાનસભા બેઠક પર પણ મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે. અહીં કોંગ્રેસના ઉમેદવાર આદિત્ય સુરજેવાલાએ BJPના લીલા રામને 8,124 મતોના અંતરથી હરાવ્યા હતા.
ધ રિપોર્ટર્સ કલેક્ટિવ અનુસાર, ચૂંટણી પંચના આંતરિક ઓડિટ રેકોર્ડમાં સમગ્ર મતવિસ્તારમાં માત્ર 215 મતદારોએ મતદાન કર્યું હોવાની નોંધ હતી, જ્યારે EVMમાં કુલ 1,67,285 મત ગણવામાં આવ્યા હતા.
જમ્મુ-કાશ્મીરની શ્રીનગર લોકસભા બેઠક પર વિપરીત સ્થિતિ જોવા મળી હતી. અહીં નેશનલ કોન્ફરન્સના ઉમેદવાર આગા સૈયદ રુહુલ્લાહ મેહદી જીત્યા હતા. આંતરિક રેકોર્ડમાં મતદાન કરનારા મતદારોની સંખ્યા 6,66,046 હતી, જ્યારે EVMમાં 6,72,942 મત ગણાયા હતા. એટલે કે EVMમાં 6,896 મત વધુ નોંધાયા હતા.
32 બેઠકો પર મતદાન અને મતગણતરીના આંકડા અલગ
તપાસમાં સામે આવ્યું કે 32 બેઠકોમાંથી 12 બેઠકો પર EVMમાં ગણાયેલા મતોની સંખ્યા મતદાન કરનારા મતદારો કરતાં ઓછી હતી. જ્યારે 20 બેઠકો પર EVMમાં ગણાયેલા મતોની સંખ્યા મતદાન કરનારા લોકો કરતાં વધારે હતી.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં મતદાર મતદાન મથક સુધી પહોંચ્યા પછી મત ન આપવાનો નિર્ણય લઈ શકે છે અથવા નિયમો હેઠળ તેને મતદાન કરતા રોકવામાં આવી શકે છે. તેથી દરેક નાનો તફાવત ગેરરીતિનો પુરાવો ગણાતો નથી. જોકે, મોટા તફાવતો અને શૂન્ય મતદારોની નોંધ અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી છે. અહેવાલ મુજબ, આ 51 બેઠકોમાંથી કોઈ પણ બેઠક પર ફરીથી મતદાન કરાવવામાં આવ્યું નહોતું.
ચૂંટણી પંચે શું જવાબ આપ્યો?
ધ રિપોર્ટર્સ કલેક્ટિવે આ વિસંગતિઓ અંગે ચૂંટણી પંચને સવાલો મોકલ્યા હતા. અહેવાલ અનુસાર, પંચે આ સવાલોને ફરિયાદ ગણીને જાહેર ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીમાં મોકલ્યા હતા. ત્યારબાદ સંસ્થા પાસે એ જ ચૂંટણીના રેકોર્ડ ઉપલબ્ધ કરાવવાનું કહેવામાં આવ્યું હતું, જે મૂળભૂત રીતે પંચ પાસે હોવા જોઈએ.
સંસ્થાએ જણાવ્યું છે કે તે પોતાના સવાલો અને તપાસના મૂળ દસ્તાવેજો જાહેર કરશે. ચૂંટણી પંચના નિયમો અનુસાર, મતદાન મથક પર પહોંચેલા મતદારોની સંખ્યા અને EVMમાં નોંધાયેલા મતોનો મેળ બેસાડવો જરૂરી છે.
ફોર્મ 17C અને ચૂંટણી રેકોર્ડની પારદર્શિતાનો વિવાદ
2024ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન એસોસિએશન ફોર ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (ADR)એ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી કરીને તમામ મતદાન મથકોના ફોર્મ 17Cના રેકોર્ડ જાહેર કરવાની માગ કરી હતી. ચૂંટણી પંચે તેનો વિરોધ કરતાં કહ્યું હતું કે કાયદા હેઠળ ઉમેદવાર અથવા તેના એજન્ટ સિવાય અન્ય કોઈને આ દસ્તાવેજ આપવાની જવાબદારી નથી.
20 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ કેન્દ્ર સરકારે Conduct of Election Rules, 1961માં સુધારો કર્યો હતો. આ સુધારા દ્વારા ચૂંટણી સંબંધિત કેટલાક દસ્તાવેજો અને ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ સુધી સામાન્ય લોકોની પહોંચ મર્યાદિત કરવામાં આવી હતી.
આ પહેલાં 10 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ પંજાબ અને હરિયાણા હાઈકોર્ટે ચૂંટણી પંચને રેકોર્ડ અને CCTV ફૂટેજ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. ત્યારબાદ નિયમોમાં થયેલા ફેરફારને કારણે ચૂંટણીની પારદર્શિતા અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની હતી.
મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણાની ચૂંટણી બાદ કોંગ્રેસ સહિતના વિપક્ષી પક્ષોએ પણ ગેરરીતિના આરોપ લગાવ્યા હતા. જોકે, ચૂંટણી પંચે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા. હવે નવી તપાસ બાદ ફરી એકવાર ચૂંટણીના રેકોર્ડની વિશ્વસનીયતા અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. આ વિસંગતિઓનું સાચું કારણ જાણવા માટે મૂળ દસ્તાવેજો, ફોર્મ 17C અને સંબંધિત અધિકારીઓના રેકોર્ડની પારદર્શક તપાસ જરૂરી બનશે.
