
Azam Khan Interim Bail: સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને ઉત્તર પ્રદેશના પૂર્વ કેબિનેટ મંત્રી આઝમ ખાનને મની લોન્ડરિંગ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટમાંથી મોટી રાહત મળી છે. ગુરુવાર, 19 નવેમ્બરના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા તેમના વચગાળાના જામીન વિરુદ્ધ એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)ની અપીલ ફગાવી દીધી હતી. આ નિર્ણયથી આઝમ ખાનના વચગાળાના જામીન હાલ યથાવત રહેશે.
આ નિર્ણયને કારણે આઝમ ખાન માટે રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાનો માર્ગ સરળ બની શકે છે. તેઓ પોતે ચૂંટણી લડી શકશે નહીં, પરંતુ સમાજવાદી પાર્ટી અથવા તેના કોઈ ચોક્કસ ઉમેદવાર માટે ચૂંટણી પ્રચાર કરી શકશે. જોકે, આ રાહતને કેસમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ માનવામાં આવી શકે નહીં, કારણ કે તેમની સામેની કાનૂની કાર્યવાહી હજુ ચાલુ છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટના આદેશમાં હસ્તક્ષેપ ન કર્યો
જસ્ટિસ એમએમ સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પીબી વરાલેની ખંડપીઠે EDની અપીલ પર સુનાવણી કરતાં કહ્યું કે તે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના વચગાળાના આદેશમાં હસ્તક્ષેપ કરવા ઇચ્છતી નથી. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા પણ કરી હતી. હાઈકોર્ટે વચગાળાના જામીન આપતી વખતે કરેલી પ્રાથમિક ટિપ્પણીઓ ભવિષ્યમાં અંતિમ જામીન અંગે નિર્ણય લેતી વખતે અસરકારક ગણાશે નહીં.
આ મામલો રામપુર સ્થિત મોહમ્મદ અલી જોહર યુનિવર્સિટી સાથે જોડાયેલા કથિત નાણાકીય વ્યવહારો અને મની લોન્ડરિંગના આરોપો સાથે સંબંધિત છે. ED આ નાણાકીય વ્યવહારોમાં થયેલી ગેરરીતિઓની તપાસ કરી રહી છે અને તેમાં આઝમ ખાનની ભૂમિકાની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
EDએ ધરપકડના આધાર અંગે ઉઠાવ્યા સવાલ
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ED તરફથી હાજર રહેલા એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ (ASG) એસવી રાજુએ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટના આદેશ સામે દલીલો કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે હાઈકોર્ટે ધરપકડના આધાર ઉપલબ્ધ ન કરાવવાના મુદ્દે આઝમ ખાનને વચગાળાના જામીન આપ્યા હતા, જ્યારે EDના જણાવ્યા અનુસાર ધરપકડના આધાર તેમને આપવામાં આવ્યા હતા.
EDએ હાઈકોર્ટની બીજી એક પ્રાથમિક ટિપ્પણી સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે ધરપકડને દૂષિત ઇરાદાથી કરવામાં આવેલી અને કોઈના પ્રભાવ હેઠળ થયેલી ગણાવી હતી. EDનું કહેવું હતું કે સંબંધિત અધિકારીને આ મામલે પક્ષકાર બનાવ્યા વિના ધરપકડ અંગે આવી ટિપ્પણી કરવી યોગ્ય નથી.
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે EDની દલીલો સાંભળ્યા બાદ પણ વચગાળાના જામીનના આદેશમાં હસ્તક્ષેપ કર્યો નહોતો. આઝમ ખાન તરફથી વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલ હાજર રહ્યા હતા.
જેલમાંથી બહાર આવતાં જ EDએ કરી હતી ધરપકડ
આઝમ ખાનની ધરપકડનો ઘટનાક્રમ પણ આ કેસમાં મહત્ત્વનો છે. EDએ 31 ઑક્ટોબરે તેમની ધરપકડ કરી હતી. તે સમયે તેઓ અન્ય એક કેસમાં જામીન મળ્યા બાદ જેલમાંથી બહાર આવી રહ્યા હતા. આ અગાઉ બે પાન કાર્ડ રાખવાના કેસમાં તેમને જામીન મળ્યા હતા.
આઝમ ખાને EDની ધરપકડને કોર્ટમાં પડકારતાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે ધરપકડ કરતી વખતે ફરજિયાત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવામાં આવ્યું નહોતું. આ અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે 5 નવેમ્બરે મામલો અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં મોકલી આપ્યો હતો.
ત્યારબાદ અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે 17 નવેમ્બરે આઝમ ખાનને વચગાળાના જામીન આપ્યા હતા. હાઈકોર્ટે પ્રાથમિક રીતે નોંધ્યું હતું કે EDએ ધરપકડ દરમિયાન બંધારણના અનુચ્છેદ 22(1)ની જોગવાઈઓનું કડક પાલન કર્યું નહોતું. હાઈકોર્ટે ધરપકડ પાછળ દૂષિત ઇરાદો હોવાની પણ પ્રાથમિક ટિપ્પણી કરી હતી.
CJI સમક્ષ EDએ તાત્કાલિક સુનાવણી માગી
હાઈકોર્ટમાંથી રાહત મળ્યા બાદ EDએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરી હતી. ED તરફથી ASG એસવી રાજુએ બુધવારે મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ સૂર્યકાંત સમક્ષ આ મામલાની તાત્કાલિક સુનાવણી કરવાની માગ કરી હતી. EDએ હાઈકોર્ટની ટિપ્પણીઓ સામે વાંધો ઉઠાવી વચગાળાની રાહત પર રોક લગાવવાની માગ પણ કરી હતી.
CJIએ મામલાને સુનાવણી માટે સૂચિબદ્ધ કરવાની સંમતિ આપી હતી, પરંતુ મૌખિક રીતે યથાસ્થિતિ જાળવી રાખવાની EDની માગ સ્વીકારી નહોતી. ત્યારબાદ ગુરુવારે જસ્ટિસ એમએમ સુંદરેશ અને જસ્ટિસ પીબી વરાલેની ખંડપીઠે EDની અપીલ ફગાવી દીધી હતી.
બે પાન કાર્ડનો કેસ શું છે?
EDના કેસનો આધાર બનાવટી દસ્તાવેજો અને બે પાન કાર્ડ સાથે જોડાયેલા ફોજદારી કેસ પર છે. આ કેસમાં આઝમ ખાન અને તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લા આઝમને નવેમ્બર 2025માં રામપુરની મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટે દોષિત ઠેરવ્યા હતા.
આ મામલો ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 467, 468, 420, 471 અને 120-B હેઠળ નોંધાયો હતો. તેમાં જાલસાજી, છેતરપિંડી, બનાવટી દસ્તાવેજોનો ઉપયોગ અને ગુનાહિત કાવતરાના આરોપો સામેલ છે. 2019માં BJP નેતા અને વર્તમાન ધારાસભ્ય આકાશ સક્સેનાની ફરિયાદના આધારે FIR નોંધવામાં આવી હતી.
સરકારી પક્ષનો આરોપ હતો કે અબ્દુલ્લા આઝમ પાસે અલગ-અલગ જન્મતારીખ ધરાવતા બે પાન કાર્ડ હતાં. પ્રથમ કાર્ડમાં તેમની જન્મતારીખ 1 જાન્યુઆરી 1993 દર્શાવવામાં આવી હતી, જે શાળા અને હાઈસ્કૂલનાં પ્રમાણપત્રો સાથે મેળ ખાતી હતી. જ્યારે બીજા પાન કાર્ડમાં જન્મતારીખ 30 સપ્ટેમ્બર 1990 નોંધાવવામાં આવી હોવાનો આરોપ હતો.
ફરિયાદ પક્ષના જણાવ્યા અનુસાર, 2017ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઉમેદવારી નોંધાવવા માટે જરૂરી 25 વર્ષની ઉંમરની પાત્રતા મેળવવાના હેતુથી જન્મતારીખમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હતો. આઝમ ખાને પોતાના પુત્ર સાથે મળીને કાવતરું રચ્યું હોવાનો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ચૂંટણીના ઉમેદવારીપત્ર સાથે રજૂ કરાયેલી બેંક પાસબુકમાં પણ કથિત ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હોવાની ફરિયાદ હતી.
રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લેવાનો માર્ગ ખુલ્યો
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી આઝમ ખાનને હાલ વચગાળાના જામીન ચાલુ રાખવાની રાહત મળી છે. તેઓ સમાજવાદી પાર્ટીની રાજકીય પ્રવૃત્તિઓમાં ભાગ લઈ શકશે અને ચૂંટણી પ્રચાર પણ કરી શકશે. જોકે, તેઓ પોતે ચૂંટણી લડી શકશે નહીં.
સાથે જ, સુપ્રીમ કોર્ટે હાઈકોર્ટની પ્રાથમિક ટિપ્પણીઓને અંતિમ જામીનના નિર્ણયથી અલગ રાખવાની સ્પષ્ટતા કરી છે. તેથી આઝમ ખાન સામેના કેસના ગુણદોષ અને આગળની કાનૂની પ્રક્રિયા અંગે અંતિમ નિર્ણય આવવાનો હજુ બાકી છે.







