Delhi SIR Notice: દિલ્હીમાં ચાલી રહેલા મતદાર યાદીના વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIRને લઈને હવે દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાનું નામ પણ ચર્ચામાં આવ્યું છે. શનિવાર, 19 સપ્ટેમ્બરે સામે આવેલી માહિતી અનુસાર, શાલીમાર બાગ વિધાનસભા ક્ષેત્રમાંથી મતદાર તરીકે નોંધાયેલા રેખા ગુપ્તાના નામ સામે SIR દરમિયાન ‘તાર્કિક વિસંગતિ’ નોંધાઈ હતી અને તેમને નોટિસ આપવામાં આવી હતી. જોકે, ચૂંટણી અધિકારીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમના દસ્તાવેજોની તપાસ અને સ્થળ પર વેરિફિકેશન બાદ તેમની એન્ટ્રી માન્ય કરવામાં આવી છે અને અંતિમ મતદાર યાદીમાં તેમનું નામ સામેલ કરવામાં આવશે.Delhi SIR Notice:
33.13 લાખ મતદારોને નોટિસની પ્રક્રિયા
દિલ્હીની SIR પ્રક્રિયામાં કુલ 33.13 લાખ મતદારોની વિગતોમાં વિસંગતિઓ ઓળખવામાં આવી છે. તેમાં 19.33 લાખ મતદારોને ‘Logical Discrepancies’ હેઠળ અને 13.79 લાખને ‘No Mapping’ હેઠળ ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે. ‘No Mapping’નો અર્થ અગાઉની 2002ની મતદાર યાદી સાથે વિગતોને જોડવામાં ન આવવી, જ્યારે ‘Logical Discrepancies’માં નામ, ઉંમર અથવા પરિવાર સંબંધિત વિગતોમાં અસંગતતા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
રેખા ગુપ્તાના કેસમાં ઉંમર સંબંધિત વિસંગતિ
રેખા ગુપ્તાએ 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં શાલીમાર બાગ બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી હતી અને તેમના સોગંદનામામાં AP બ્લૉક વિસ્તારનું સરનામું નોંધાવ્યું હતું. SIR દરમિયાન આ વિસ્તારના પાર્ટ નંબર 123ની યાદીમાં 51 વર્ષીય રેખા ગુપ્તાનું નામ પણ નોંધાયું હતું. અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે ગણતરી ફોર્મમાં તેમની ઉંમર અને માતા-પિતાની ઉંમર વચ્ચેના તફાવતને લઈને ‘Logical Discrepancy’ નોંધાઈ હતી. ત્યારબાદ BLO દ્વારા સ્થળ પર તપાસ કરવામાં આવી અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી બાદ તેમની એન્ટ્રી માન્ય કરવામાં આવી. અંતિમ મતદાર યાદી 4 નવેમ્બરે પ્રકાશિત થવાની છે.
અહીંથી ઊભો થાય છે સૌથી મોટો સવાલ
ચૂંટણી અધિકારીઓએ રેખા ગુપ્તાના મામલે ઝડપથી સ્પષ્ટતા કરી અને વેરિફિકેશન પૂર્ણ થયાની માહિતી આપી છે. પરંતુ આ ઘટનાએ એક મોટો જાહેર પ્રશ્ન ઊભો કર્યો છે: જો મુખ્યમંત્રીના કેસમાં નોટિસ બાદ દસ્તાવેજોની ચકાસણી અને એન્ટ્રીનું વેરિફિકેશન ઝડપથી થઈ શકે છે, તો 33 લાખથી વધુ સામાન્ય મતદારોના કેસમાં પણ આવી જ ઝડપ અને સુલભ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત થશે?
શું દરેક નોટિસ મેળવનારા મતદારને પોતાના કેસની સ્થિતિ જાણવા માટે સમાન માહિતી મળશે? નોટિસ ક્યારે જારી થઈ, કઈ વિસંગતિના આધારે થઈ અને દસ્તાવેજો ક્યારે ચકાસાયા તેની પારદર્શક વિગતો શું જાહેર કરવામાં આવશે? સામાન્ય મતદારને પણ મુખ્યમંત્રીની જેમ વેરિફિકેશન પ્રક્રિયામાં સમાન વહીવટી તત્પરતા મળશે કે નહીં?
અરવિંદ કેજરીવાલ અને પરિવારના નામ પણ ચિહ્નિત
દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ અને તેમના પરિવારના કેટલાક સભ્યોના નામ પણ SIR હેઠળ નોટિસ માટે ચિહ્નિત થયા છે. કેજરીવાલ, તેમની પત્ની સુનીતા, માતા ગીતા દેવી, પિતા ગોવિંદ રામ અને પુત્ર પુલકિતના નામ સામે 2002ની મતદાર યાદી સાથે ‘No Mapping’ના આધારે કાર્યવાહી થયાની માહિતી સામે આવી છે. જોકે, રેખા ગુપ્તાના કેસથી વિપરીત, કેજરીવાલના મામલે વેરિફિકેશન પૂર્ણ થયું નથી અને અંતિમ મતદાર યાદીમાં નામ જાળવવાની મંજૂરી હજુ આપવામાં આવી નથી.
કપિલ સિબ્બલ સહિત અન્ય જાણીતા નામો પણ યાદીમાં
સ્વતંત્ર રાજ્યસભા સાંસદ અને સુપ્રીમ કોર્ટના વરિષ્ઠ વકીલ કપિલ સિબ્બલનું નામ પણ SIR સંબંધિત નોટિસોની યાદીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. તેમના નામ સામે 2002ની મતદાર યાદી સાથે મેપિંગ ન થયાની કેટેગરી દર્શાવવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત અન્ય રાજકીય નેતાઓ, અધિકારીઓ અને જાહેર જીવન સાથે જોડાયેલા લોકોના નામ પણ નોટિસની યાદીમાં આવ્યા છે. તાજેતરના અહેવાલોમાં એલ.કે. અડવાણી, મનીષ સિસોદિયા અને વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સહિતના નામોનો પણ ઉલ્લેખ થયો છે.
નોટિસની યાદી જાહેર કરવામાં વિલંબ પર પણ સવાલ
SIRની પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતાને લઈને પણ સવાલો ઉઠ્યા છે. દિલ્હી માટેની ડ્રાફ્ટ મતદાર યાદી 31 ઓગસ્ટે જાહેર કરવામાં આવી હતી, જ્યારે નોટિસ મેળવનારા મતદારોની વિગતવાર યાદી લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા બાદ જાહેર કરવામાં આવી. આ મુદ્દે પારદર્શિતા કાર્યકરો દ્વારા સવાલ કરવામાં આવ્યો છે કે જો મતદારોને પોતાના નામ અને નોટિસનું કારણ સમયસર ખબર ન પડે, તો તેઓ યોગ્ય રીતે દસ્તાવેજો અને વાંધા રજૂ કેવી રીતે કરી શકશે? સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ SIR હેઠળ નોટિસ મેળવનાર મતદારોના નામ અને નોટિસના ચોક્કસ કારણો જાહેર કરવાની માંગ સાથે અરજી કરવામાં આવી છે.
47.56 લાખ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી બહાર
SIR પહેલાંની દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં લગભગ 1.45 કરોડ મતદારો હતા, જ્યારે 31 ઓગસ્ટે જાહેર થયેલી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં આશરે 97.53 લાખ નામ રહ્યા. એટલે લગભગ 47.56 લાખ નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં જોવા મળ્યા નથી. ચૂંટણી પ્રક્રિયા મુજબ, સંબંધિત મતદારોને પોતાના દાવા અને વાંધા રજૂ કરવાની તક આપવામાં આવી રહી છે.
હવે ચૂંટણી તંત્ર સામે પારદર્શિતા અને સમાનતાનો પડકાર
ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે નોટિસ મળવી એટલે મતદારનું નામ આપમેળે રદ થવું નહીં, પરંતુ વિગતોની ચકાસણી પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ દસ્તાવેજો અને હકીકતોની તપાસ બાદ યોગ્ય એન્ટ્રીઓને અંતિમ યાદીમાં માન્ય કરવામાં આવશે.
પરંતુ હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે 33.13 લાખ ચિહ્નિત મતદારો માટે આ પ્રક્રિયા કેટલી પારદર્શક, ઝડપી અને સમાન રહેશે? શું ચૂંટણી તંત્ર દરેક મતદારને નોટિસનું ચોક્કસ કારણ, વેરિફિકેશનની સ્થિતિ અને નિર્ણયની માહિતી સરળતાથી ઉપલબ્ધ કરાવશે? અને સરકાર તથા ચૂંટણી અધિકારીઓ શું એ ખાતરી આપી શકશે કે કોઈ પણ પાત્ર નાગરિક માત્ર વહીવટી વિસંગતિ, દસ્તાવેજી મુશ્કેલી અથવા પ્રક્રિયાત્મક વિલંબના કારણે પોતાના મતાધિકારથી વંચિત ન રહે?
