Meghalaya HIV Cases: મેઘાલયમાં HIV/AIDSના વધતા પ્રસારને લઈને રાજ્ય સરકાર સામે આરોગ્ય વ્યવસ્થાની અસરકારકતા અંગે સવાલો ઊભા થઈ રહ્યા છે. મુખ્યમંત્રી કોનરાડ કે. સંગમાએ મંગળવારે 15 સપ્ટેમ્બરે મેઘાલય રાજ્ય AIDS પરિષદની પ્રથમ બેઠકની અધ્યક્ષતા દરમિયાન જણાવ્યું કે રાજ્યમાં HIVનો ફેલાવો 0.40 ટકા છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 0.20 ટકાની સરખામણીએ બમણો છે. તેમણે કહ્યું કે આ સ્થિતિનો સામનો કરવા માટે માત્ર આરોગ્ય વિભાગ પૂરતો અભિગમ નહીં, પરંતુ સમગ્ર સમાજને જોડીને સંકલિત પ્રયાસોની જરૂર છે.
2010 પછી નવા HIV કેસોમાં 58.74 ટકાનો વધારો
મુખ્યમંત્રીએ જણાવ્યું કે 2010 પછી મેઘાલયમાં HIVના નવા સંક્રમણના કેસોમાં 58.74 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. હાલમાં રાજ્યમાં દરરોજ સરેરાશ લગભગ સાત નવા કેસ સામે આવી રહ્યા છે. સંગમાના જણાવ્યા મુજબ, હાલમાં રાજ્યમાં HIVના 618 કેસ નોંધાયેલા છે, જેમાં HIVથી પીડિત 60 ગર્ભવતી મહિલાઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ આંકડા સામે રાજ્યમાં ટેસ્ટિંગ, સારવાર અને સતત મોનિટરિંગની વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવાની જરૂરિયાત સામે આવે છે.
AIDSથી મૃત્યુમાં ઘટાડો છતાં સારવારની પહોંચ અધૂરી
મેઘાલય માટે એક સકારાત્મક બાબત એ છે કે 2010 પછી AIDSને કારણે થતા મૃત્યુમાં 61.18 ટકાનો ઘટાડો થયો છે. જોકે, સારવાર સુધી પહોંચ અને દર્દીઓને લાંબા સમય સુધી સારવારમાં જાળવી રાખવાના મામલે હજુ મોટો પડકાર છે. મુખ્યમંત્રીના જણાવ્યા પ્રમાણે HIVથી પીડિત માત્ર 77.2 ટકા લોકોને હાલમાં સારવાર મળી રહી છે. બીજી તરફ, 2,381 એવા લોકો છે જેમની HIVની ઓળખ થઈ ચૂકી છે, પરંતુ તેમણે હજુ સુધી સારવાર શરૂ કરી નથી.
સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર સારવાર અને રિટેન્શન
સંગમાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે હવે રાજ્ય સામેની મુખ્ય ખામી માત્ર HIVની ઓળખ કરવાની નથી, પરંતુ દર્દીઓને સારવાર સુધી પહોંચાડવાની અને તેઓ નિયમિત રીતે સારવાર ચાલુ રાખે તેની ખાતરી કરવાની છે. તેમણે દર્દીઓના યોગ્ય ફોલોઅપમાં આર્થિક તંગી અને સામાજિક કલંક જેવા પરિબળોને પણ જવાબદાર ગણાવ્યા.
અહીં સરકાર સામે કેટલાક સીધા સવાલો ઊભા થાય છે: જો હજારો લોકોમાં HIVની ઓળખ થઈ ચૂકી છે, તો 2,381 લોકો હજુ સારવારથી દૂર કેમ છે? 77.2 ટકા દર્દીઓ સુધી સારવાર પહોંચી રહી હોય ત્યારે બાકીના દર્દીઓને સારવારમાં જોડવા માટે સરકારની સમયબદ્ધ યોજના શું છે? આર્થિક મુશ્કેલી અને સામાજિક કલંકના કારણે દર્દીઓ સારવારથી દૂર રહેતા હોય તો તેમના માટે કઈ વ્યવહારુ સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી રહી છે?
પાંચ મુદ્દાની વ્યૂહરચના પર સરકારનું ધ્યાન
મુખ્યમંત્રીએ HIV/AIDS સામેની લડાઈ માટે પાંચ મુખ્ય ક્ષેત્રોને કેન્દ્રમાં રાખીને વ્યૂહરચના રજૂ કરી છે. તેમાં શરૂઆતના તબક્કે HIVની ઓળખ, સારવાર અને દર્દીઓ સારવારમાં જળવાઈ રહેવાની સ્થિતિમાં સુધારો, નવા સંક્રમણોને રોકવા માટેના પગલાં, માતાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા તથા HIV/AIDS સાથે જોડાયેલા સામાજિક કલંકમાં ઘટાડો કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
સેલ્ફ-ટેસ્ટિંગથી હોમ ડિલિવરી સુધીની યોજના
સરકાર સેલ્ફ-ટેસ્ટિંગ અને ઇન્ડેક્સ પાર્ટનર ટેસ્ટિંગનો વિસ્તાર કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ ઉપરાંત મોબાઇલ ઇન્ટિગ્રેટેડ કાઉન્સેલિંગ એન્ડ ટેસ્ટિંગ સેન્ટર્સ એટલે કે ICTCsને વધુ વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવાની વાત કરવામાં આવી છે. નવા એન્ટી-રેટ્રોવાયરલ થેરાપી એટલે કે ART સેન્ટર્સ શરૂ કરવા, HIVની દવાઓની હોમ ડિલિવરી ઉપલબ્ધ કરાવવા અને અપોઇન્ટમેન્ટ ન લેનારા દર્દીઓને ટ્રૅક કરવા જેવી વ્યવસ્થાઓ પણ અમલમાં મૂકવાની યોજના છે.
યુવાનો અને સમાજની ભાગીદારી પર ભાર
મુખ્યમંત્રીએ HIV/AIDS અંગે જાગૃતિ વધારવા માટે યુવાનો, વિવિધ સમુદાયો, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ અને HIV સાથે જીવતા લોકોને અભિયાનમાં સક્રિય રીતે સામેલ કરવાની અપીલ કરી છે. તેમનો ભાર એ વાત પર રહ્યો કે HIV સામેની લડાઈ માત્ર સરકારી આરોગ્ય કાર્યક્રમ બનીને ન રહે, પરંતુ સમાજના વિવિધ વર્ગોની ભાગીદારીથી આગળ વધે.
મેઘાલય સરકાર સામે હવે અમલીકરણનો પડકાર
મેઘાલયમાં HIVનો ફેલાવો રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં બમણો હોવા, 2010 પછી નવા કેસોમાં 58.74 ટકાનો વધારો અને 2,381 ઓળખાયેલા દર્દીઓ સારવારથી બહાર હોવાના આંકડા રાજ્ય માટે મોટો પડકાર દર્શાવે છે. હવે સરકારની પાંચ મુદ્દાની વ્યૂહરચના જમીન પર કેટલી ઝડપથી અમલમાં આવે છે અને સારવારથી દૂર રહેલા દર્દીઓને સિસ્ટમ સાથે કેવી રીતે જોડવામાં આવે છે તે મહત્વનું રહેશે. શું સરકાર આગામી સમયમાં જિલ્લાવાર સારવાર અને રિટેન્શનના આંકડા જાહેર કરશે? અને 77.2 ટકાથી આગળ સારવારની પહોંચને વધારવા માટે સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવશે? સંગમાએ કહ્યું તેમ, HIV/AIDS સામેની લડાઈમાં કોઈ પાછળ ન રહી જાય તે માટે હવે નીતિ સાથે તેના અસરકારક અમલીકરણ પર પણ ધ્યાન આપવું પડશે.
