Siang Multipurpose Project: અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત સિયાંગ અપર બહુહેતુક પરિયોજનાને લઈને રાજકીય વિવાદ ફરી તેજ થયો છે. અરુણાચલ પ્રદેશ કોંગ્રેસે સિયાંગ અને અપર સિયાંગ જિલ્લામાં પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ (PFR) તૈયાર કરવા માટે સર્વેક્ષણ અને ડ્રિલિંગ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષા કર્મચારીઓની તૈનાતી સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. કોંગ્રેસે કહ્યું છે કે વિકાસ પરિયોજના લોકોની સંમતિ, સંવાદ અને વિશ્વાસના આધારે આગળ વધવી જોઈએ, બળ અથવા દબાણના માહોલમાં નહીં.
‘બંદૂકના સાયામાં સંમતિ ન મેળવી શકાય’
અરુણાચલ પ્રદેશ કોંગ્રેસ કમિટીના પ્રવક્તા જૉની યાંગફોએ સવાલ કર્યો કે જો પ્રસ્તાવિત પરિયોજનાને સ્થાનિક લોકોનું પૂરતું સમર્થન મળ્યું છે તો આટલી મોટી સુરક્ષા વ્યવસ્થાની જરૂર શા માટે પડી રહી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે બંદૂકના સાયામાં, વહીવટી દબાણથી અથવા આર્થિક લાલચ દ્વારા લોકોની સંમતિ મેળવી શકાય નહીં. કોંગ્રેસે કહ્યું કે અપ્રિય ઘટનાઓ રોકવા માટે સુરક્ષા દળોની જરૂરિયાત હોઈ શકે છે, પરંતુ સ્થાનિક લોકોનો વિશ્વાસ મેળવવા માટે સુરક્ષા દળોનો ઉપયોગ ન થવો જોઈએ.
વહીવટીતંત્રે સુરક્ષા તૈનાતીનું કારણ આપ્યું
સિયાંગના ડેપ્યુટી કમિશનર તાયી ટેગ્ગુએ જણાવ્યું કે PFR માટે ચાલી રહેલા કામ દરમિયાન કોઈ અપ્રિય ઘટના ન બને તે માટે સુરક્ષા કર્મચારીઓને તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે. અગાઉ પણ સિયાંગ પ્રોજેક્ટના સર્વે અને PFR કામગીરી દરમિયાન કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળોની તૈનાતીને લઈને સ્થાનિક વિરોધ જોવા મળ્યો છે. 2025માં પણ સ્થાનિક સંગઠનોએ CAPF હટાવવાની અને પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે સંવાદ કરવાની માંગ સાથે વિરોધ કર્યો હતો.
જમીન, વિસ્થાપન અને પર્યાવરણ અંગે સ્થાનિક ચિંતા
કોંગ્રેસે સ્પષ્ટ કર્યું કે સિયાંગ વિસ્તારના લોકો વિકાસના વિરોધી નથી. જોકે, જમીન અને આજીવિકા ગુમાવવાની શક્યતા, વિસ્થાપન, જંગલો, જૈવવિવિધતા, સાંસ્કૃતિક વારસો, નદીની પરિસ્થિતિતંત્ર અને ભૂકંપીય જોખમ અંગે સ્થાનિક સમુદાયોમાં ચિંતા છે. પાર્ટીએ કહ્યું કે આ વિસ્તાર સ્વદેશી સમુદાયોની પેઢીઓથી ચાલતી જમીન છે અને તેને માત્ર વીજ ઉત્પાદન માટેના સંસાધન તરીકે જોવો યોગ્ય નથી.
સિયાંગ પ્રોજેક્ટને લઈને સરકારનું અલગ વલણ
પ્રસ્તાવિત સિયાંગ અપર બહુહેતુક પરિયોજના અંગે સરકારી પક્ષનું કહેવું છે કે તે જળવિદ્યુત ઉત્પાદન અને વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ છે. તાજેતરના અહેવાલોમાં મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુએ પ્રોજેક્ટ કોઈના પર થોપવામાં આવી રહ્યો હોવાનો ઇનકાર કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે PFR અંગે છેલ્લા બે વર્ષથી ચર્ચા ચાલી રહી છે અને અનેક ગામો તથા રહેવાસીઓએ સર્વે માટેના કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જ્યારે કેટલાક ગામો અને લોકો હજુ પણ વિરોધ કરી રહ્યા છે. ખાંડુએ વિરોધ કરનારા લોકો સાથે ચર્ચા કરવાની તૈયારી પણ વ્યક્ત કરી છે.
ચીનના જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટનો પણ ઉલ્લેખ
ખાંડુએ સિયાંગ પ્રોજેક્ટને ચીનના યારલુંગ ત્સાંગપો નદી પરના વિશાળ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટની પૃષ્ઠભૂમિ સાથે પણ જોડ્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ સિયાંગ નદી પર ભારતની પરિયોજના જળસુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક હિત માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. સ્થાનિક કાર્યકરો અને ગ્રામજનો બીજી તરફ વિસ્થાપન, આજીવિકા તથા પર્યાવરણીય અને ભૂકંપીય જોખમો અંગે વાંધા ઉઠાવતા રહ્યા છે.
કોંગ્રેસની માંગ: સર્વે પહેલા પારદર્શક સંવાદ
કોંગ્રેસે માંગ કરી છે કે પરિયોજના અંગે કોઈ એવો નિર્ણય ન લેવાય જેને પછી પાછો ફેરવવો મુશ્કેલ બને. પાર્ટીએ સ્વતંત્ર વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ અને અસરગ્રસ્ત સમુદાયોની અર્થપૂર્ણ ભાગીદારી સુનિશ્ચિત કરવાની માગણી કરી છે. સાથે જ ગામડાં અને સર્વેક્ષણ વિસ્તારોમાંથી કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો તથા અન્ય સુરક્ષા કર્મચારીઓની ‘અતિશય તૈનાતી’ પાછી ખેંચવાની માંગ કરવામાં આવી છે. કોંગ્રેસે પારદર્શક પરામર્શ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી બળજબરીથી થતી પ્રવૃત્તિઓ અટકાવવાની પણ માંગ કરી છે.
₹1,270 કરોડના કોન્ટ્રાક્ટની CBI તપાસ મુદ્દે પણ કોંગ્રેસનો હુમલો
આ સમગ્ર વિવાદ વચ્ચે કોંગ્રેસે મુખ્યમંત્રી પેમા ખાંડુના પદ પર ચાલુ રહેવા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. 18 સપ્ટેમ્બરે કોંગ્રેસ મહાસચિવ જયરામ રમેશે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર ‘પાખંડ’નો આરોપ લગાવતા કહ્યું કે ખાંડુના પરિવાર સાથે જોડાયેલી કંપનીઓને મળેલા સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ CBI તપાસ ચાલી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટે 6 એપ્રિલ 2026ના રોજ અરુણાચલ પ્રદેશમાં 2015થી 2025 દરમિયાન અપાયેલા જાહેર બાંધકામ કોન્ટ્રાક્ટની પ્રાથમિક તપાસ CBIને સોંપી હતી. કોર્ટ સમક્ષ આશરે ₹1,270 કરોડના કોન્ટ્રાક્ટ ચાર એવી કંપનીઓને મળ્યાનો મુદ્દો રજૂ થયો હતો, જે ખાંડુના પરિવાર સાથે જોડાયેલી હોવાનું આરોપોમાં કહેવાયું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં દસ્તાવેજો અને સહકારનો મુદ્દો
આ કેસમાં ઓગસ્ટ 2026માં સુપ્રીમ કોર્ટે અરુણાચલ પ્રદેશના મુખ્ય સચિવ અને ગૃહ વિભાગના મુખ્ય સચિવને પણ નોટિસ આપી હતી. CBIએ રાજ્ય સરકાર તરફથી તપાસ માટે જરૂરી દસ્તાવેજો મેળવવામાં સહકાર ન મળ્યાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. 24 ઓગસ્ટની સુનાવણીમાં સુપ્રીમ કોર્ટે CBIને તપાસ અંગે નવો સ્ટેટસ રિપોર્ટ રજૂ કરવા કહ્યું હતું. રાજ્ય સરકારે ત્યારબાદ જરૂરી દસ્તાવેજો પૂરા પાડ્યા હોવાનો દાવો કર્યો હતો.
જયરામ રમેશે પીએમના ‘ન ખાઈશ, ન ખાવા દઈશ’ નિવેદન પર સવાલ ઉઠાવ્યો
જયરામ રમેશે કહ્યું કે જો મુખ્યમંત્રીના પરિવાર સાથે જોડાયેલી કંપનીઓને સરકારી કોન્ટ્રાક્ટ મળવાના આરોપોની CBI તપાસ ચાલી રહી હોય તો ખાંડુએ રાજીનામું આપવું જોઈએ અથવા તેમને પદ છોડવા કહેવું જોઈએ. તેમણે વડાપ્રધાન મોદીના ‘ન ખાઈશ, ન ખાવા દઈશ’ જેવા ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી નિવેદનોનો ઉલ્લેખ કરીને સરકારના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યો. જોકે, આ રાજકીય આક્ષેપો છે; ₹1,270 કરોડના કોન્ટ્રાક્ટ અંગે CBIની તપાસ હજુ તપાસના તબક્કામાં છે.
સિયાંગ પ્રોજેક્ટ સામે હવે મુખ્ય સવાલ સંમતિ અને પારદર્શિતાનો
એક તરફ સરકાર સિયાંગ પરિયોજનાને જળવિદ્યુત, જળસુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ ગણાવી રહી છે, તો બીજી તરફ કોંગ્રેસ અને સ્થાનિક સંગઠનો જમીન, વિસ્થાપન, પર્યાવરણ અને સ્થાનિક અધિકારો અંગે વધુ પારદર્શિતા તથા સંવાદની માંગ કરી રહ્યા છે. આગામી તબક્કામાં સરકાર અને અસરગ્રસ્ત સમુદાયો વચ્ચેનો સંવાદ, PFR પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને સર્વેક્ષણ દરમિયાન સુરક્ષા વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ આ સમગ્ર વિવાદના મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા બની રહેશે.
