Dimagi Naxal controversy: 15 ઓગસ્ટ 2026ના સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણ બાદ ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દને લઈને દેશના રાજકીય અને સામાજિક વર્તુળોમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ભાષણમાં દેશની સુરક્ષા અને વિચારધારા અંગે ચેતવણી આપવામાં આવી હતી, પરંતુ આ શબ્દની ચોક્કસ વ્યાખ્યા શું છે અને તેને કેવી રીતે ઓળખવામાં આવશે તે અંગે સ્પષ્ટતા મર્યાદિત રહી. ત્યારબાદ સોશિયલ મીડિયા અને રાજકીય ચર્ચાઓમાં સરકારની ટીકા કરનારાઓને આ ટેગ સાથે જોડવાના પ્રયાસો જોવા મળ્યા, જેના કારણે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને રાજકીય અસહમતિ અંગે સવાલો ઉઠ્યા.
‘દિમાગી નક્સલ’ની વ્યાખ્યા અંગે સરકારની સ્પષ્ટતા
કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ બાદમાં સ્પષ્ટતા કરતાં કહ્યું કે માત્ર સરકાર સામે સવાલ કરવાથી કોઈ વ્યક્તિ ‘દિમાગી નક્સલ’ બની જતી નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ શબ્દ એવા લોકો માટે છે જેઓ માઓવાદનું સમર્થન કરે, બંધારણને નકારે, કલમ 370 પુનઃસ્થાપિત કરવાની માંગ કરે અથવા ઉત્તર-પૂર્વને ભારતથી અલગ કરવાની વાત કરે. જોકે, આ વ્યાખ્યાને લઈને પણ રાજકીય વિરોધીઓએ સવાલો ઉઠાવ્યા છે કે સરકારની ટીકા અને દેશવિરોધી પ્રવૃત્તિ વચ્ચેની રેખા કેવી રીતે નક્કી થશે.
ટેગની રાજનીતિ અને ધ્યાન ભટકાવવાના આરોપો
છેલ્લા એક દાયકામાં રાજકીય ચર્ચામાં ‘ટુકડે-ટુકડે ગેંગ’, ‘અર્બન નક્સલ’, ‘આંદોલનજીવી’, ‘ખાન માર્કેટ ગેંગ’, ‘ખાલિસ્તાની’ અને અન્ય રાજકીય ટેગનો ઉપયોગ થતો રહ્યો છે. વિવેચકોનો આરોપ છે કે આવા શબ્દોનો ઉપયોગ મૂળ આર્થિક, સામાજિક અને વહીવટી પ્રશ્નોથી ધ્યાન હટાવવા માટે થાય છે. બીજી તરફ, સરકાર અને તેના સમર્થકોનું કહેવું છે કે રાષ્ટ્રવિરોધી પ્રવૃત્તિઓ સામે સાવચેતી જરૂરી છે.
2016ની નોટબંધીથી શરૂ થયેલી આર્થિક ચર્ચા
નોટબંધી બાદ લાંબી કતારો, રોકડની અછત અને આર્થિક વૃદ્ધિ અંગે દેશભરમાં ચર્ચા થઈ હતી. સરકાર દ્વારા નોટબંધીને કાળા નાણાં અને ભ્રષ્ટાચાર સામેનું મોટું પગલું ગણાવવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ GSTના અમલને લઈને પણ નાના વેપારીઓ અને અનૌપચારિક ક્ષેત્ર પર પડતી અસર અંગે ચર્ચા થઈ. વિવેચકોનું કહેવું છે કે આવા પ્રશ્નોના આંકડા અને પરિણામો અંગે સરકાર પાસેથી સતત જવાબદારી માગવામાં આવી છે.
બેરોજગારી અને યુવાનોનું વધતું દબાણ
યુવાનોમાં રોજગારનો પ્રશ્ન આ સમગ્ર ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની રહ્યો છે. રજૂ કરવામાં આવેલા PLFSના આંકડા મુજબ યુવાનોમાં બેરોજગારીનો દર 16 ટકા સુધી પહોંચ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. ‘State of Working India 2026’ના ઉલ્લેખિત આંકડા મુજબ 15થી 25 વર્ષની ઉંમરના આશરે 40 ટકા ગ્રેજ્યુએટ્સ બેરોજગાર હોવાનું જણાવાયું છે. માત્ર 26 ટકા ગ્રેજ્યુએટ્સ પાસે પગારદાર નોકરી હોવાનો દાવો છે, જ્યારે તેમાંથી માત્ર 4 ટકા લોકોને કોન્ટ્રાક્ટ, પેઈડ લીવ અને સામાજિક સુરક્ષા જેવા લાભો મળે છે.
પરીક્ષા પેપર લીક અને શિક્ષણ વ્યવસ્થાનો પડકાર
યુવાનોમાં અસંતોષનું બીજું મોટું કારણ સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ અને પેપર લીકના મુદ્દા છે. રજૂ કરાયેલા આંકડા મુજબ છેલ્લા સાત વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા 70 પેપર લીકની ઘટનાઓ સામે આવી છે અને અંદાજે 1.7 કરોડ ઉમેદવારોના ભવિષ્ય પર તેની અસર પડી હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ અંગે પણ ગંભીર સવાલો છે. ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ 35 ટકા સરકારી શાળાઓમાં 50થી ઓછા વિદ્યાર્થીઓ છે અને અનેક શાળાઓમાં માત્ર એક કે બે શિક્ષકો કાર્યરત હોવાનું જણાવાયું છે.
AIના યુગમાં રોજગારનું બદલાતું સ્વરૂપ
આ ચર્ચામાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા એટલે કે AI પણ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની રહ્યો છે. વેચાણ, માર્કેટિંગ, સંશોધન, કોડિંગ, એડિટિંગ અને અન્ય ક્ષેત્રોમાં AIના ઉપયોગથી કામ કરવાની ઝડપ વધી રહી છે. પરિણામે યુવાનો માટે માત્ર પરંપરાગત ડિગ્રી પૂરતી નહીં રહે અને AI આધારિત કૌશલ્ય વિકસાવવું પણ જરૂરી બનશે. ટેક્નોલોજી રોજગારના નવા અવસર ઊભા કરી રહી છે, પરંતુ ઓટોમેશનને કારણે કેટલીક નોકરીઓ પર દબાણ વધવાની શક્યતા પણ છે.
કોવિડ, ખેડૂત આંદોલન અને રાજકીય નેરેટિવ
કોવિડ દરમિયાન ઓક્સિજન, હોસ્પિટલ બેડ અને આરોગ્ય વ્યવસ્થાને લઈને દેશે ગંભીર સંકટ જોયું. તે સમયગાળામાં ધાર્મિક નેરેટિવ અને ‘કોરોના જેહાદ’ જેવા શબ્દોના ઉપયોગને લઈને પણ ભારે વિવાદ થયો હતો. ત્યારબાદ CAA વિરોધ અને ખેડૂત આંદોલન દરમિયાન ‘ખાલિસ્તાની’, ‘ટૂલકિટ’ અને વિદેશી કાવતરાં જેવા મુદ્દાઓ રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા. વિવેચકોના મત મુજબ આ નેરેટિવ્સે મૂળ નીતિ અને શાસન સંબંધિત પ્રશ્નોને પાછળ ધકેલ્યા.
મણિપુર, કાયદો-વ્યવસ્થા અને ન્યાયિક બોજ
મણિપુરની લાંબા સમયથી ચાલતી હિંસા, દેશમાં કોમી તણાવ, અદાલતોમાં પેન્ડિંગ કેસ અને માર્ગ અકસ્માતો જેવા મુદ્દાઓ પણ સરકારની જવાબદારી સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. રજૂ કરાયેલા આંકડા મુજબ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પેન્ડિંગ કેસોની સંખ્યા લગભગ એક લાખ સુધી પહોંચી છે, જ્યારે સમગ્ર દેશમાં પાંચ કરોડ જેટલા કેસ પેન્ડિંગ હોવાનું જણાવાયું છે. 2024માં કોમી રમખાણોમાં 84 ટકાનો વધારો અને 59 મોટા રમખાણોમાંથી 49 BJP શાસિત રાજ્યોમાં થયાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે.
અર્થતંત્રમાં સંપત્તિનું કેન્દ્રીકરણ
કોર્પોરેટ ક્ષેત્રમાં સંપત્તિ અને આવકના કેન્દ્રીકરણ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. વર્લ્ડ બેંકના એક અભ્યાસના ઉલ્લેખ મુજબ 2001થી 2020 દરમિયાન પાંચ મોટા વ્યાપારી જૂથો—રિલાયન્સ, અદાણી, બિરલા, ઓમપ્રકાશ જિંદાલ અને ટાટા—સમગ્ર કોર્પોરેટ ભારતની આવકમાં 60 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવતા હોવાનું જણાવાયું છે. માત્ર રિલાયન્સ અને અદાણી જૂથનો હિસ્સો 20 ટકાથી વધુ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
Gen Z હવે માત્ર નારાથી નહીં, જવાબોથી સંતોષવા માંગે છે
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં દેશના યુવાનો અને Gen Z માટે રોજગાર, ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ, પારદર્શક પરીક્ષા પ્રણાલી અને આર્થિક તકો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો બની રહ્યા છે. ‘દિમાગી નક્સલ’ જેવા રાજકીય ટેગથી યુવાનોના સવાલોનું સમાધાન નહીં થાય. તેમને નોકરી, શિક્ષણ અને ભવિષ્ય અંગે સ્પષ્ટ જવાબો અને નક્કર નીતિઓ જોઈએ છે. આગામી સમયમાં સરકાર માટે સૌથી મોટો પડકાર માત્ર વિરોધીઓને જવાબ આપવાનો નહીં, પરંતુ આ મૂળભૂત પ્રશ્નો પર વિશ્વસનીય પરિણામો આપવાનો રહેશે.
