Dimagi Naxals Controversy: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સ્વાતંત્ર્ય દિવસના લાલ કિલ્લા પરથી આપેલા ભાષણમાં ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દના ઉપયોગને લઈને દેશની રાજનીતિમાં નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. વડાપ્રધાને નક્સલવાદ સામેની લડાઈનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે નક્સલવાદનો અંત લાવવામાં આવ્યો છે, પરંતુ દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં હજુ ‘દિમાગી નક્સલ’ હાજર છે. તેમના મતે આવા તત્વોને ઓળખી અલગ કરવાની જરૂર છે, જેથી દેશના યુવાનોને એકજૂથ કરીને વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય તરફ આગળ લઈ જઈ શકાય.

વિપક્ષે પીએમની ટિપ્પણીને પોતાના પર હુમલો ગણાવ્યો

વડાપ્રધાનના નિવેદન બાદ કોંગ્રેસ સહિત વિપક્ષી નેતાઓએ આ શબ્દપ્રયોગનો વિરોધ કર્યો. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા જયરામ રમેશે સોશિયલ મીડિયા પર દાવો કર્યો કે અગાઉ વિરોધીઓને ‘અર્બન નક્સલ’ કહેવામાં આવતા હતા અને હવે ‘બૌદ્ધિક નક્સલ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે આને સરકારની કથિત હતાશા સાથે જોડ્યું. કોંગ્રેસના નેતા પી. ચિદમ્બરમે પણ વ્યંગાત્મક પ્રતિક્રિયા આપતાં કહ્યું કે તેમને ‘દિમાગી નક્સલ’ કહેવાય તો પણ ગર્વ છે.

કિરણ રિજિજુએ ‘દિમાગી નક્સલ’ની વ્યાખ્યા સમજાવી

વિપક્ષના આ આરોપો વચ્ચે કેન્દ્રીય મંત્રી કિરણ રિજિજુએ વડાપ્રધાનની ટિપ્પણીનો અર્થ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેમણે જણાવ્યું કે પીએમ મોદીએ વિપક્ષી નેતાઓને ‘દિમાગી નક્સલ’ કહ્યા નથી. રિજિજુના જણાવ્યા અનુસાર આ શબ્દ એવા લોકો માટે છે જેઓ માઓવાદને સમર્થન આપે, ભારતીય બંધારણને સ્વીકારતા નથી, અલગતાવાદી વિચારધારાની સાથે ઊભા રહે છે અથવા ભારતની પ્રાદેશિક અખંડિતતાને નુકસાન પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કરે છે.

PM @narendramodi ji didn’t say opposition leaders as Dimagi Naxals. Only following are Dimagi Naxals:

1. Who support Maoists and reject Indian Constitution.
2. Who stand with separatists & support Article 370.
4. Who want to cut chicken neck to separate North-East from India.

— Kiren Rijiju (@KirenRijiju) August 16, 2026

શરજિલ ઇમામના જૂના વીડિયોનો રિજિજુએ કર્યો ઉલ્લેખ

રિજિજુએ પોતાની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ સાથે JNUના પૂર્વ વિદ્યાર્થી અને એક્ટિવિસ્ટ શરજિલ ઇમામના જૂના ભાષણનો વીડિયો પણ શેર કર્યો. ઇમામ નાગરિકતા સુધારા કાયદા એટલે કે CAA વિરુદ્ધ થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન ચર્ચામાં આવ્યા હતા. રિજિજુએ શેર કરેલી ક્લિપમાં ઇમામ દ્વારા ભારત અને પૂર્વોત્તર વિસ્તાર વચ્ચે જોડાણ તોડવા અંગેની વાત કરવામાં આવી હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો. રિજિજુએ કહ્યું કે આવા વિચારોને સમર્થન આપનારા લોકો માટે જ ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.

‘ચિકન નેક’ અને પૂર્વોત્તરનો મુદ્દો પણ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં

રિજિજુએ પોતાની વ્યાખ્યામાં સિલિગુડી કોરિડોર એટલે કે ‘ચિકન નેક’નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે જે લોકો પૂર્વોત્તર ભારતને દેશના બાકીના ભાગથી અલગ કરવાની વાત કરે છે અથવા આવી અલગતાવાદી વિચારધારાને સમર્થન આપે છે, તેમને આ શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે. આ મુદ્દો સંવેદનશીલ છે કારણ કે સિલિગુડી કોરિડોર ઉત્તરપૂર્વીય રાજ્યોને ભારતના બાકીના ભૂભાગ સાથે જોડતો મહત્વપૂર્ણ ભૂમિ માર્ગ છે.

‘અર્બન નક્સલ’ શબ્દ અંગે સરકારના અગાઉના જવાબો ફરી ચર્ચામાં

આ વિવાદ વચ્ચે ‘અર્બન નક્સલ’ શબ્દ અંગે મોદી સરકાર દ્વારા અગાઉ આપવામાં આવેલા સંસદીય જવાબો પણ ચર્ચામાં આવ્યા છે. 2020માં રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા પ્રશ્નના જવાબમાં તત્કાલીન ગૃહ રાજ્યમંત્રી જી. કિશન રેડ્ડીએ કહ્યું હતું કે ગૃહ મંત્રાલય સત્તાવાર રીતે ‘અર્બન નક્સલાઇટ્સ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરતું નથી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે સરકારની નીતિ ડાબેરી ઉગ્રવાદના તમામ સ્વરૂપોને સંબોધિત કરે છે, જેમાં શહેરી પ્રવૃત્તિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

2022માં પણ સરકારે ‘અર્બન નક્સલ’ શબ્દથી અંતર રાખ્યું હતું

ફેબ્રુઆરી 2022માં રાજ્યસભામાં ફરી એક પ્રશ્નના જવાબમાં સરકારે જણાવ્યું હતું કે ‘અર્બન નક્સલ’ શબ્દનો સત્તાવાર ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. તે સમયે ગૃહ રાજ્યમંત્રી નિત્યાનંદ રાયે ડાબેરી ઉગ્રવાદ અંગે સરકારની નીતિ સમજાવતાં કહ્યું હતું કે શહેરી વિસ્તારોમાં હોય કે અન્ય સ્થળે, સરકાર આવા કેસોને ડાબેરી ઉગ્રવાદના સંદર્ભમાં જુએ છે. આ જૂના જવાબોને કારણે હવે ‘બૌદ્ધિક નક્સલ’ શબ્દપ્રયોગ અંગે રાજકીય ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.

શિક્ષિત યુવાનોને નક્સલ ગણાવવાના આરોપો

આ દરમિયાન કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) તરફથી પણ વડાપ્રધાનની ટિપ્પણી અંગે સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો. સંગઠનના પ્રવક્તા સૌરવ દાસે દલીલ કરી કે સરકારને પ્રશ્ન પૂછતા અથવા પોતાની સમસ્યાઓ અંગે અવાજ ઉઠાવતા શિક્ષિત યુવાનોને માત્ર તેમના વિરોધના કારણે નક્સલવાદ સાથે જોડવા યોગ્ય નથી. તેમણે આ પ્રકારની ભાષાને સરકારની નીતિઓ સામે વધતી અસંતોષની નિશાની તરીકે રજૂ કરી.

“Dimagi Naxal” or whatever is not going to work, Prime Minister. How could you loosely brand educated young people “naxalis” etc? Just because they question your government? Sheer arrogance! Sheer incompetence at resolving their problems!

Bells are ringing. The awakening is… https://t.co/DHuGkhWrGN

— Saurav Das (@SauravDassss) August 15, 2026

‘વંદે માતરમ’ વિવાદે પણ ‘દિમાગી નક્સલ’ ચર્ચાને વેગ આપ્યો

આ જ સમયગાળામાં કોંગ્રેસના મુખ્યાલયમાં સ્વાતંત્ર્ય દિવસના કાર્યક્રમ દરમિયાન ‘વંદે માતરમ’ના ગાનને લઈને પણ વિવાદ થયો. ભાજપે આરોપ લગાવ્યો કે સોનિયા ગાંધી દ્વારા ગાન દરમિયાન તેને રોકવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. કોંગ્રેસ તરફથી આ આરોપને નકારીને સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી કે સોનિયા ગાંધી પાર્ટી અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે માટે ખુરશીની વ્યવસ્થા અંગે કહી રહ્યા હતા, કારણ કે તેઓ લાંબા સમયથી ઊભા હતા.

ભાજપે કોંગ્રેસ પર ‘દિમાગી નક્સલ ઇકોસિસ્ટમ’નો આરોપ લગાવ્યો

ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા પ્રદીપ ભંડારીએ આ ઘટનાને લઈને કોંગ્રેસ પર આકરા પ્રહાર કર્યા. તેમણે સવાલ કર્યો કે જે વ્યક્તિ બંધારણ, તિરંગો, સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ અને દેશની સાર્વભૌમત્વ તથા અખંડિતતામાં વિશ્વાસ રાખે છે તે સ્વાતંત્ર્ય દિવસે ‘વંદે માતરમ’ સામે વાંધો કેવી રીતે લઈ શકે. ભાજપે આ ઘટનાને ‘દિમાગી નક્સલ ઇકોસિસ્ટમ’ સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો અને કોંગ્રેસના નેતાઓની દેશભક્તિ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા.

‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દ હવે નવી રાજકીય લડાઈનું કેન્દ્ર

આ સમગ્ર વિવાદ દર્શાવે છે કે ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દ હવે માત્ર નક્સલવાદ અંગેની ચર્ચા પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. એક તરફ સરકાર અને ભાજપ તેને માઓવાદ, અલગતાવાદ અને દેશની અખંડિતતા સામેના વિચારો સાથે જોડે છે, જ્યારે વિપક્ષ તેને સરકારના ટીકાકારો અને અસહમત અવાજોને નિશાન બનાવવાના રાજકીય પ્રયાસ તરીકે જોઈ રહ્યો છે. અગાઉ ‘અર્બન નક્સલ’ શબ્દ અંગે સરકારના સંસદીય જવાબો અને હવે ‘બૌદ્ધિક નક્સલ’ના નવા પ્રયોગ વચ્ચેનો તફાવત પણ આગામી દિવસોમાં રાજકીય ચર્ચાનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો બની શકે છે.