E20 Petrol Protest Jantar Mantar: દિલ્હીના જંતર-મંતર પર રવિવારે એક નવો જ અને અનોખો વિરોધ જોવા મળ્યો. આ કોઈ રાજકીય આંદોલન નહોતું, પરંતુ સામાન્ય કાર માલિકોની વેદનાનો પડઘો હતો. ટીવી વ્યક્તિત્વ અને ઉદ્યોગસાહસિક તહસીન પૂનાવાલા તથા ‘ટીમ ભારત’ દ્વારા આયોજિત આ પ્રદર્શનમાં મોટી સંખ્યામાં વાહન માલિકો એકઠા થયા હતા. તેમનો મુખ્ય વિરોધ કેન્દ્ર સરકારની આક્રમક ‘ઈથેનોલ બ્લૅન્ડિંગ’ (ઈ20) નીતિ સામે હતો. કાર માલિકોનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે જ્યારેથી ઈ20 પેટ્રોલનો ઉપયોગ શરૂ થયો છે, ત્યારથી તેમની ગાડીઓના માઈલેજમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે અને ફ્યુલ સિસ્ટમમાં વારંવાર ખામીઓ સર્જાઈ રહી છે. સોશિયલ મીડિયા પર લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી આ ફરિયાદો હવે જમીન પર ઉતરી આવી છે, જે સરકાર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
ગ્રાહકોની પીડા: ગાડીઓ બંધ થવી અને મોંઘા રિપેરિંગ
પ્રદર્શનકારીઓએ પોતાની મુશ્કેલીઓ વર્ણવતા જણાવ્યું કે તેમને રોજિંદા જીવનમાં અનેક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. અનેક લોકોએ દાવો કર્યો કે ચાલતી ગાડીઓ અચાનક બંધ થઈ જાય છે, જેના કારણે સુરક્ષાનું જોખમ રહે છે. આ ઉપરાંત, ફ્યુલ ફિલ્ટર વારંવાર ક્લોગ થઈ જાય છે, જે ગાડીની એન્જિન સિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડે છે. આ સમસ્યાઓના કારણે કાર માલિકોએ ખિસ્સામાંથી મોંઘો રિપેરિંગનો ખર્ચ કરવો પડી રહ્યો છે. પ્રદર્શનકારીઓમાં એવા ઘણા લોકો પણ હતા જેમણે પોતાની ઓળખ ભાજપના સમર્થક તરીકે આપી હતી, પરંતુ તેઓ આ નીતિના ઝડપી અમલીકરણ અને તેનાથી ગાડીઓને થતા નુકસાન અંગે ભારે અસંતોષ વ્યક્ત કરી રહ્યા હતા. તેઓ ખાસ કરીને કેન્દ્રીય મંત્રી નિતિન ગડકરી દ્વારા સમર્થિત આ કાર્યક્રમના અમલીકરણની રીત સામે સવાલ ઉઠાવી રહ્યા હતા.
પોલીસની પાબંદીઓ અને આયોજકોની ચેતવણી
પ્રદર્શનના આયોજન પહેલા જ દિલ્હી પોલીસ અને આયોજકો વચ્ચે ઘર્ષણ જેવી સ્થિતિ જોવા મળી હતી. આયોજકોનો દાવો હતો કે પોલીસે મૌખિક પરવાનગી આપવા છતાં પ્રદર્શનકારીઓની સંખ્યા માત્ર 200 સુધી સીમિત રાખવાની ‘વિચિત્ર શરત’ મૂકી હતી. તહસીન પૂનાવાલાએ આ પાબંદીઓને ફગાવી દેતા સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી હતી કે પોલીસ ગમે તેટલી રોકટોક કરે, પ્રદર્શન તો થશે જ. તેમણે તો ત્યાં સુધી કહી દીધું હતું કે જો પોલીસ પ્રદર્શનને જબરદસ્તી દબાવવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેઓ સીધા જ કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન મંત્રી નિતિન ગડકરીના નિવાસસ્થાને જઈને ધરણા પર બેસી જશે. આ નિવેદન સરકાર અને આયોજકો વચ્ચેના વધતા તણાવને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
ઓટો એક્સપર્ટ્સની પ્રેસ કોન્ફરન્સ પર સવાલો
વિરોધ પ્રદર્શનના એક દિવસ પહેલા ઓટોમોબાઈલ અને ઉર્જા નિષ્ણાતો દ્વારા સરકારની નીતિના સમર્થનમાં કરવામાં આવેલી પ્રેસ કોન્ફરન્સને તહસીન પૂનાવાલાએ એક ‘ઢોંગ’ (Sham) ગણાવ્યો હતો. તેમણે ખાસ કરીને મારુતિ સુઝુકીના એક્ઝિક્યુટિવના તે નિવેદન પર કટાક્ષ કર્યો જેમાં કહેવાયું હતું કે જૂની ગાડીઓ પણ ઈ20 માટે અનુકૂળ છે. પૂનાવાલાનો તાર્કિક સવાલ એ હતો કે, “જો ગાડીઓ ઈ20 માટે અનુકૂળ હોય, તો કંપનીઓના પોતાના ઈન્સ્ટ્રક્શન મેન્યુઅલ (ગાડીની ચોપડી) માં તેની વિરુદ્ધ કેમ લખાયેલું છે?” તેમણે વચન આપ્યું હતું કે તેઓ વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ સાથે આ દાવાઓની પોકળતા પર્દાફાશ કરશે.
‘ટીમ ભારત’ની શું છે વાસ્તવિક માંગ?
‘ટીમ ભારત’ના સભ્યોનું કહેવું છે કે તેઓ ઈથેનોલ મિશ્રણના વિરોધી નથી, પરંતુ તેઓ ગ્રાહકોની પસંદગીના અધિકારના પક્ષધર છે. દિનેશ તાંતિયાએ સ્પષ્ટ કહ્યું કે ભારત સરકારે બ્રાઝિલ કે અમેરિકાનું ઉદાહરણ આપતા પહેલા ત્યાંની ઇકોસિસ્ટમ સમજવી જોઈએ. ત્યાં ગ્રાહકો પાસે સામાન્ય પેટ્રોલ અને ઈથેનોલ મિશ્રિત પેટ્રોલ એમ બંનેના વિકલ્પ હોય છે. ભારતનો ગ્રાહક માત્ર ‘ફ્યુલ કમ્પેટિબિલિટી’ (ઈંધણની સુસંગતતા) માંગી રહ્યો છે. રતન ધિલ્લોને તો જવાબદારીનો મુદ્દો ઉઠાવતા પૂછ્યું કે, “શું સરકાર એ વાતની ગેરંટી આપશે કે જો ઈથેનોલથી વાહનને નુકસાન થશે તો સરકાર તે રિપેરિંગનો ખર્ચ ઉઠાવશે?” આ પ્રશ્નો એક સામાન્ય નાગરિકની સરકાર પ્રત્યેની જવાબદારીની અપેક્ષા દર્શાવે છે.
નિષ્ણાતો અને ઓટો કંપનીઓનો બચાવ
બીજી તરફ, ઉર્જા નિષ્ણાતો અને ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓનું પેનલ માને છે કે ઈ20 ઈંધણ સંપૂર્ણપણે વૈજ્ઞાનિક રીતે સુરક્ષિત છે. ઈન્ડિયન ઓઈલના પૂર્વ ચેરમેન બી. અશોક અને અન્ય દિગ્ગજ અધિકારીઓએ આ નીતિને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા અને ખેડૂતોની આવક વધારવા માટેનું એક મહત્વનું પગલું ગણાવ્યું છે. મારુતિ સુઝુકીના રાહુલ ભારતીએ સ્વીકાર્યું કે ચિંતાઓ મુખ્યત્વે જૂની ગાડીઓ માટે છે, પરંતુ તેમની પાસે એવો કોઈ ડેટા નથી જે ઈ20 ને સીધું નુકસાનકારક ઠેરવે. વર્તિકા શુક્લાએ પણ સ્વીકાર્યું કે પરફોર્મન્સમાં સામાન્ય ફેરફાર શક્ય છે, પરંતુ તે ડ્રાઈવિંગ સ્ટાઈલ પર નિર્ભર કરે છે.
આ આખો વિવાદ અત્યારે બે છેડા પર વહેંચાયેલો છે. એક તરફ સરકાર અને ઓટોમોબાઈલ દિગ્ગજો છે જે નીતિને પર્યાવરણ અને ઉર્જા સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય ગણાવે છે. બીજી તરફ સામાન્ય ગ્રાહકો છે જેઓ પોતાની મોંઘી ગાડીઓને થતા સંભવિત નુકસાનને લઈને ચિંતિત છે. જંતર-મંતરનું આ પ્રદર્શન એ વાતનું પ્રતીક છે કે માત્ર સરકારી પ્રેસ કોન્ફરન્સથી ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ જીતી શકાતો નથી. નીતિ ગમે તેટલી વૈજ્ઞાનિક હોય, જ્યાં સુધી ગ્રાહકોને તેમના વાહનોની સુરક્ષા અંગેની ગેરંટી નહીં મળે, ત્યાં સુધી આવી અસંતોષની લાગણીઓ સપાટી પર આવતી રહેશે.
આ પણ વાંચો:
