Gujarat Farmers Protest: ગુજરાતમાં છેલ્લા સવા વર્ષથી એક ગંભીર સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો છે, જ્યાં અન્નદાતા ખેડૂતો પોતાની બાપ-દાદાની જમીન બચાવવા માટે સત્તાના સિંહાસન સામે ટકરાઈ રહ્યા છે. રાજ્યમાં લગભગ ૬૦ ટકાથી વધુ વસ્તી ખેતી પર નિર્ભર છે, અને ખેડૂત માટે જમીન માત્ર સંપત્તિ નથી, પરંતુ તેમની મા છે. તાજેતરના સમયમાં, અદાણી ગ્રુપ જેવા મોટા ઉદ્યોગપતિઓ દ્વારા ખાવડા અને અન્ય વિસ્તારોમાં વીજળીના ટ્રાન્સમિશન માટે મોટા ટાવર્સ અને વીજ પોલ નાખવાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ કામગીરીમાં જમીન સંપાદન અને વળતરની બાબતે ખેડૂતોની મરજીની અવગણના કરવામાં આવી રહી છે, જેના કારણે ખેડૂતોમાં ભારે રોષ છે. તેમને એવું અનુભવાય છે કે તેમની જમીન પર અતિક્રમણ થઈ રહ્યું છે અને ખેડૂત પોતાના જ ખેતરમાં જાણે ભાડુઆત બની ગયો હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે.
વીજ પોલનો આતંક અને કોર્પોરેટ નફાખોરી
ખેડૂતોનો આક્ષેપ છે કે મોટા ટાવર્સ અને વીજળીના ખંભા નાખવા માટે સરકારી તંત્ર દ્વારા દાદાગીરી કરવામાં આવે છે. પોલીસ ફોર્સનો ઉપયોગ કરીને ખેડૂતોને તેમના ખેતરમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે, ઘણીવાર ૭/૧૨ના કાગળ બતાવ્યા બાદ જ પ્રવેશ મળે છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ ભૂગર્ભ કેબલિંગ દ્વારા પણ થઈ શકે છે, પરંતુ કંપનીઓ પોતાનો ખર્ચ બચાવવા માટે ખેડૂતોના ફળદ્રુપ ખેતરોમાં જ ટાવર્સ ઊભા કરવા પર ભાર મૂકે છે. અદાણીનો એક જ પ્રોજેક્ટ એક વર્ષમાં અંદાજે એક લાખ કરોડનો નફો કરી શકે તેમ છે, તેમ છતાં ખેડૂતોને આપવામાં આવતું વળતર રાજસ્થાન જેવા પડોશી રાજ્યોની સરખામણીએ ખૂબ ઓછું છે. એટલું જ નહીં, હવે રિલાયન્સ જેવી અન્ય કંપનીઓ પણ આ જ રસ્તે ચાલી રહી છે, જેનાથી અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોની સંખ્યા ૫ લાખ સુધી પહોંચી શકે છે.
મોરબી: આંદોલનનું એપિસેન્ટર અને રાજકીય ભૂકંપ
આ આંદોલન હવે સૌરાષ્ટ્રના મોરબી વિસ્તારમાં કેન્દ્રિત થયું છે, જે ભાજપનો ગઢ માનવામાં આવે છે અને પાટીદાર બહુલ વિસ્તાર છે. અહીં છેલ્લા ૧૦૦ દિવસથી વધુ સમયથી ખેડૂતો આમરણ ઉપવાસ પર બેઠા છે. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ વિસ્તારના ધારાસભ્ય અને કેબિનેટ મંત્રી કાંતિ અમૃતિયાના પોતાના પરિવારજનો પણ આ આંદોલનમાં સામેલ છે. ખેડૂતોનું આંદોલન હવે એટલું ઉગ્ર બન્યું છે કે હાઈવે જામ કરવા સુધીની સ્થિતિ સર્જાઈ છે. અન્ય જિલ્લાઓના ખેડૂતો પણ મોરબી પહોંચીને આંદોલનને સમર્થન આપી રહ્યા છે. ભાજપના જ ગઢમાં થયેલા આ બળવાએ રાજ્ય સરકાર અને સત્તાધારી પક્ષના નેતાઓના પરસેવા છોડાવી દીધા છે, અને તે પણ ત્યારે જ્યારે ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણી નજીક આવી રહી છે.
ખેડૂતોની લેખિત માંગણીઓ અને સ્પષ્ટીકરણ
ખેડૂતોએ સરકાર સામે સ્પષ્ટ અને લેખિત માંગણીઓ રજૂ કરી છે. જેમાં સૌથી મુખ્ય માંગ MRC કમિટી દ્વારા નક્કી કરાયેલી બજાર કિંમત કરતા ૪૦૦% વળતરની છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે ટાવરના કારણે ખેતીની જમીનનો કાયમી ઉપયોગ જોખમમાં છે, તેથી વળતર પણ તે મુજબ મળવું જોઈએ. સાથે જ, ઈન્સ્ટોલમેન્ટને બદલે એકસાથે એડવાન્સ વળતર અને કલેક્ટર દ્વારા ધારા ૧૬-૧ હેઠળ યોગ્ય પ્રક્રિયાના પાલનની માંગણી કરવામાં આવી છે. ખેડૂતોએ સરકાર પાસેથી એવા લેખિત જવાબ પણ માંગ્યા છે કે શું સરકાર ગ્રામ, નગર અને મહાનગરપાલિકા વિસ્તાર મુજબ અલગ-અલગ દામ નક્કી કરશે અને તે ક્યારે અમલી બનશે? સરકારની ટાળટાળની નીતિથી ખેડૂતો હવે લોલીપોપ સ્વીકારવાના મૂડમાં નથી.
રાજકીય સમીકરણો અને જનતાનો રોષ
આ આંદોલન માત્ર ખેડૂતોની જમીનનો વિવાદ નથી, પરંતુ તે ગુજરાતના બદલાતા સામાજિક-રાજકીય સમીકરણોનું પ્રતિબિંબ છે. વર્ષોથી જે વર્ગ ભાજપનો અડગ સમર્થક હતો, તે હવે ખૂલીને સામે આવી રહ્યો છે. સોશિયલ મીડિયા પર સરકાર વિરોધી કોમેન્ટ્સનું વધતું પ્રમાણ આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે કે લોકોમાં ભાજપના શાસન પ્રત્યે ભારે નારાજગી છે. નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના વારંવારના ગુજરાત પ્રવાસો આ નારાજગીને ઠારવાના પ્રયાસો તરીકે જોવાઈ રહ્યા છે. પાટીદાર સમાજનું આ રીતે સંગઠિત થવું અને સરકારી અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવો એ દર્શાવે છે કે ‘હિન્દુત્વ’ના નામે કરવામાં આવતા પ્રચારથી હવે જમીન ગુમાવતા ખેડૂતોનું પેટ ભરવાનું નથી.
ભવિષ્યનો પડકાર અને લોકશાહીની કસોટી
હાલની સ્થિતિમાં ગુજરાત સરકાર મંત્રણા અને વાટાઘાટો દ્વારા આંદોલનને ઠારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ કોઈ નક્કર ઉકેલ આવ્યો નથી. ખેડૂતોએ પોતાની રણનીતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે કે તેઓ હવે છેતરાશે નહીં. જો સરકાર આ મામલે સંવેદનશીલતા નહીં દાખવે, તો આ આંદોલન રાજ્યવ્યાપી સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે જેની મોટી કિંમત ૨૦૨૭ની ચૂંટણીમાં ચૂકવવી પડી શકે છે. ગુજરાતની જમીન અને ત્યાંના અન્નદાતાના અધિકારો માટે આ એક અસ્તિત્વની લડાઈ છે, જેણે સત્તાધારી પક્ષને આત્મમંથન કરવા મજબૂર કર્યા છે.
આ પણ વાંચો:
