Journalists Detained in Delhi: દિલ્હીમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ સાથે યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન પત્રકારોની અટકાયતના મામલે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. કમિટી ટુ પ્રોટેક્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ (CPJ), રિપોર્ટર્સ વિધાઉટ બોર્ડર્સ (RSF) અને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માનવાધિકાર કચેરી (OHCHR)એ આ કાર્યવાહી અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. સંગઠનોએ ભારતીય અધિકારીઓને પત્રકારોની સ્વતંત્રતા જાળવવા, શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનો દરમિયાન સંયમ રાખવા અને મનસ્વી અટકાયત ટાળવા અપીલ કરી છે.
CPJએ રવિવાર, 11 ઑક્ટોબરે દિલ્હી પોલીસને જણાવ્યું કે વિરોધ પ્રદર્શનોનું કવરેજ કરી રહેલા પત્રકારોને નિશાન બનાવવાનું બંધ કરવામાં આવે. સંગઠને સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલી એ ખાતરીનું પાલન કરવાની પણ માગ કરી કે પત્રકારોને તેમની વ્યાવસાયિક ફરજો નિભાવતાં રોકવામાં નહીં આવે. CPJ અમેરિકાસ્થિત સ્વતંત્ર સંગઠન છે, જે વિશ્વભરમાં પત્રકારો સામે થતા હુમલાઓનું દસ્તાવેજીકરણ કરે છે અને પ્રેસની સ્વતંત્રતાના રક્ષણ માટે કાર્ય કરે છે.
CPJનો દાવો: ઓછામાં ઓછા છ પત્રકારોને અટકાયતમાં લેવાયા
CPJએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પરની પોસ્ટમાં જણાવ્યું હતું કે ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અને હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સ જેવા અગ્રણી સમાચાર માધ્યમોના પત્રકારો સહિત ઓછામાં ઓછા છ પત્રકારોને દિલ્હી પોલીસે કામચલાઉ ધોરણે અટકાયતમાં લીધા હતા. સંગઠને પોલીસને અપીલ કરી કે પત્રકારોને તેમના કામમાં અવરોધ ન આવે અને તેઓ વિરોધ પ્રદર્શનોનું સ્વતંત્ર રીતે રિપોર્ટિંગ કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવે.
આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વિશ્વના સૌથી મોટા લોકશાહી દેશ તરીકે ભારતની જવાબદારી છે કે તે પ્રેસની સ્વતંત્રતાનું રક્ષણ કરે. પત્રકારો કોઈપણ પ્રકારના અયોગ્ય હસ્તક્ષેપ વિના જનહિતના મુદ્દાઓ પર સમાચાર એકત્રિત કરી શકે અને લોકો સુધી માહિતી પહોંચાડી શકે તે લોકશાહી વ્યવસ્થાનો મહત્ત્વનો ભાગ છે.
RSFએ 16 પત્રકારોની અટકાયતની માહિતી આપી
રિપોર્ટર્સ વિધાઉટ બોર્ડર્સે પત્રકારોની અટકાયત અંગે CPJ કરતાં વધુ સંખ્યાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. RSFના જણાવ્યા અનુસાર, જાહેર વિરોધ પ્રદર્શનોનું કવરેજ કરી રહેલા ઓછામાં ઓછા 16 પત્રકારોને કથિત રીતે બળપૂર્વક અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. આ યાદીમાં બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડ, નવભારત ટાઇમ્સ અને રોઇટર્સ સહિત વિવિધ સમાચાર સંસ્થાઓના પત્રકારોનો સમાવેશ થતો હતો. સ્વતંત્ર પત્રકાર પરંજોય ગુહા ઠાકુરતાનું નામ પણ તેમાં સામેલ હતું.
RSFએ અમદાવાદ અને પુણેમાં પણ પત્રકારોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હોવાની ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પેરિસસ્થિત આ સંગઠન પત્રકારો સામે થતા ઉલ્લંઘનો પર નજર રાખે છે અને સ્વતંત્ર પત્રકારત્વના રક્ષણ માટે અભિયાન ચલાવે છે.
સંગઠને સ્પષ્ટ કર્યું કે જનહિત સાથે જોડાયેલી ઘટનાઓનું રિપોર્ટિંગ કરવું પત્રકારોની વ્યાવસાયિક ફરજ છે અને તેને ગુના તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. RSFએ પોલીસ દ્વારા પ્રેસ સામે કરવામાં આવતી કાર્યવાહીને અસ્વીકાર્ય ગણાવી હતી.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માનવાધિકાર કચેરીએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માનવાધિકાર કચેરીએ દિલ્હીમાં પત્રકારો ઉપરાંત નાગરિક સમાજના સભ્યો અને વકીલોની મોટી સંખ્યામાં અટકાયત થયાના અહેવાલો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. કચેરીએ ભારતીય અધિકારીઓને શાંતિપૂર્ણ સભા યોજવાના અધિકારનું સન્માન કરવા, કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવતી વખતે સંયમ રાખવા અને મનસ્વી રીતે અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા લોકોને મુક્ત કરવાની અપીલ કરી હતી.
OHCHRના પ્રવક્તા તમીમ અલ-ખીતાને જણાવ્યું હતું કે ભારતીય અધિકારીઓએ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે કાયદાનો અમલ કરતી એજન્સીઓ શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનકારીઓ સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે અત્યંત સંયમ જાળવે. તેમણે આ અભિગમને ભારતની લોકશાહી પરંપરાઓ અને માનવાધિકાર પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાઓ સાથે જોડ્યો હતો. કચેરીએ મનસ્વી રીતે અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા તમામ લોકોને તાત્કાલિક અને બિનશરતી મુક્ત કરવાની માગ પણ કરી હતી.
SIRમાં કથિત ગેરરીતિઓ સામે પ્રદર્શન, જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માગ
આ અટકાયતની ઘટનાઓ 10 ઑક્ટોબરે યોજાયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન બની હતી. આ પ્રદર્શનો કોકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવ્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું હતું. પ્રદર્શનકારીઓ મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન કથિત ગેરરીતિઓના આક્ષેપો સાથે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમરના રાજીનામાની માગ કરી રહ્યા હતા.
પ્રદર્શનો પહેલાં દિલ્હીમાં વ્યાપક સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી. અહેવાલ અનુસાર, 57 મેટ્રો સ્ટેશનોના પ્રવેશદ્વાર બંધ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. મધ્ય દિલ્હીમાં મોબાઇલ ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ કરવામાં આવી હતી અને શહેરમાં આવતી ટ્રેનો રદ કરવામાં આવી હતી. દિલ્હી પોલીસ તથા કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળોના 40,000થી વધુ જવાનો તહેનાત કરવામાં આવ્યા હતા. પ્રદર્શનકારીઓની અવરજવર નિયંત્રિત કરવા માટે બેરિકેડ અને રસ્તાઓ પર વાહનોને રોકવા અણીદાર પટ્ટીઓ પણ ગોઠવવામાં આવી હતી.
હજારો લોકોની અટકાયત, બસોમાં પ્રેસ કાર્ડ બતાવતા પત્રકારો
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, શનિવારે આશરે 4,000 લોકોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. તેમાં દિલ્હીના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અરવિંદ કેજરીવાલ, તૃણમૂલ કૉંગ્રેસનાં મમતા બેનર્જી અને ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિયેશન (AISA)નાં નેહા બોરાનો સમાવેશ થતો હતો. બીજી તરફ, CJPના 7,000થી વધુ સ્વયંસેવકો, કાર્યકરો અને શાંતિપ્રિય નાગરિકોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા હતા.
જંતર-મંતરની આસપાસ પત્રકારોની અટકાયત થયાની માહિતી સામે આવી હતી. સોશિયલ મીડિયા પર મૂકવામાં આવેલી પોસ્ટ અને વીડિયોમાં અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા કેટલાક પત્રકારો બસોની અંદર પોતાના પ્રેસ કાર્ડ બતાવતા જોવા મળ્યા હતા. આ બસોમાં અટકાયતમાં લેવામાં આવેલા લોકોને લઈ જવામાં આવી રહ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ પણ અટકાયત ચાલુ હોવાનો આક્ષેપ
અહેવાલ મુજબ, દિલ્હીભરમાં અટકાયતની ઘટનાઓ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશના ઘણા કલાકો પછી પણ ચાલુ રહી હતી. અદાલતે કહ્યું હતું કે શાંતિપૂર્ણ અને નિઃશસ્ત્ર પ્રદર્શનકારીઓને કાયદા દ્વારા સ્થાપિત પ્રક્રિયા અનુસાર જ અટકાયતમાં લઈ શકાય.
આ સમગ્ર ઘટનાએ પત્રકારોની સુરક્ષા, પ્રેસની સ્વતંત્રતા અને શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાના અધિકાર અંગે ચર્ચા ઊભી કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોની અપીલ બાદ હવે પોલીસ અને સંબંધિત અધિકારીઓ આ મામલે શું સ્પષ્ટતા કરે છે તેના પર ધ્યાન રહેશે. પત્રકારોને તેમની ફરજો નિભાવવાની સ્વતંત્રતા મળે અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન થાય તે આ વિવાદના કેન્દ્રમાં રહેલા મુખ્ય મુદ્દા છે.
