Judge Mob Lynching Verdict Threats: મધ્યપ્રદેશના નર્મદાપુરમ જિલ્લાના એડિશનલ ડિસ્ટ્રિક્ટ અને સેશન્સ જજ તબસ્સુમ ખાન હાલમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યા છે, પરંતુ આ ચર્ચા ન્યાયના સન્માન માટે નહીં, પણ તેમના દ્વારા આપવામાં આવેલા એક ચુકાદાને કારણે તેમને મળી રહેલી ધમકીઓને લીધે છે. ૧૨ જૂનના રોજ, જજે ઓગસ્ટ ૨૦૨૨માં ગૌતસ્કરીની શંકા પર નઝીર અહમદ નામના વ્યક્તિની કરવામાં આવેલી હત્યા (મોબ લિંચિંગ) ના કેસમાં ૧૪ લોકોને દોષિત ઠેરવીને આજીવન કેદની સજા ફટકારી હતી. આ ચુકાદા બાદ સોશિયલ મીડિયા પર જજ વિરુદ્ધ એક વ્યવસ્થિત અને ઝેરી ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી છે. ન્યાયિક અધિકારીઓને નિશાન બનાવતી આ ઘટનાની સુપ્રીમ કોર્ટ એડવોકેટ્સ ઓન રેકોર્ડ એસોસિએશન (SCAORA) દ્વારા આકરા શબ્દોમાં નિંદા કરવામાં આવી છે. પોલીસે આ મામલે અજ્ઞાત લોકો વિરુદ્ધ એફઆઈઆર (FIR) નોંધીને તપાસ શરૂ કરી છે, પરંતુ આ ઘટના ન્યાયતંત્રની સ્વતંત્રતા સામે મોટો પડકાર બનીને ઉભરી છે.
લિંચિંગની ઘટના અને કોર્ટનું કડક વલણ
આ મામલો ઓગસ્ટ ૨૦૨૨નો છે, જ્યારે શેખ લાલા, નઝીર અહમદ અને શેખ મુશ્તાક પોતાના ટ્રકમાં પ્રાણીઓ લઈ જઈ રહ્યા હતા. રસ્તામાં રાત્રિના સમયે એક ભીડે તેમને આંતરીને લાકડીઓ અને દંડા વડે જીવલેણ હુમલો કર્યો હતો. આ હિંસક ટોળાના મારને કારણે નઝીર અહમદનું ઘટનાસ્થળ પર જ મોત થયું હતું, જ્યારે અન્ય બે લોકો ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. અદાલતે તમામ પુરાવા અને સાક્ષીઓની તપાસ કર્યા બાદ ૧૪ આરોપીઓને ભારતીય દંડ સંહિતાની ગંભીર કલમો હેઠળ દોષિત જાહેર કર્યા. જજે પોતાના ચુકાદામાં નોંધ્યું કે મોબ લિંચિંગનો ગુનો સ્પષ્ટપણે સાબિત થાય છે અને આરોપીઓએ નિર્દયતાથી હુમલો કર્યો હતો. જોકે, તેમણે આ આરોપીઓને મોતની સજા આપવાને બદલે આજીવન કેદનો નિર્ણય લીધો, કારણ કે તેમણે નોંધ્યું કે આરોપીઓના સુધારાની શક્યતાઓને નકારી શકાય તેમ નથી.
સોશિયલ મીડિયા ટ્રાયલ અને ન્યાયિક ગરિમાનો મુદ્દો
ચુકાદો આવ્યા બાદ, સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમો પર જજ તબસ્સુમ ખાનને તેમના ધર્મના આધારે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા અને તેમના ચુકાદાને ખોટી રીતે રજૂ કરીને અપમાનિત કરવામાં આવ્યા. આ અંગે કોંગ્રેસ નેતા પવન ખેડાએ સ્પષ્ટતા કરતા કહ્યું કે દોષિતોને તેમના ધર્મને કારણે નહીં, પરંતુ હત્યા અને હત્યાના પ્રયાસ જેવા ગંભીર ગુનાઓ માટે સજા થઈ છે. વકીલોના સંગઠન SCAORA એ એક નિવેદનમાં કહ્યું છે કે જો કોઈને અદાલતના ચુકાદાથી અસંતોષ હોય, તો તેમની પાસે ઉપરની અદાલતમાં અપીલ કરવાનો કાનૂની માર્ગ ખુલ્લો છે. જજોને ધમકાવવા, તેમને ડરાવવા કે સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રોલ કરવા એ લોકશાહી અને ન્યાયિક વ્યવસ્થા માટે ખૂબ જ ખતરનાક પ્રવૃત્તિ છે. દરેક ન્યાયિક અધિકારી પોતાની ફરજ નિષ્પક્ષ રીતે બજાવે તે માટે તેમની સુરક્ષા અને સ્વતંત્રતા જળવાઈ રહેવી અત્યંત જરૂરી છે.
સાક્ષીઓનું ફરવું અને કાનૂની પડકારો
કેસની ટ્રાયલ દરમિયાન ફરિયાદી શેખ લાલા અને અન્ય પીડિત મુશ્તાક પોતાના નિવેદન પરથી ફરી ગયા હતા અને જણાવ્યું હતું કે તેઓ હુમલાખોરોને ઓળખતા નથી. સામાન્ય રીતે આવા કિસ્સાઓમાં કેસ નબળો પડતો હોય છે, પરંતુ અહીં પ્રોસિક્યુશને મજબૂત દલીલો રજૂ કરી. સરકારી વકીલોએ જણાવ્યું કે અગાઉ તહસીલદારની હાજરીમાં અને અન્ય કાર્યપાલક મેજિસ્ટ્રેટની હાજરીમાં આઈડેન્ટિફિકેશન પરેડ (ઓળખ પ્રક્રિયા) કરવામાં આવી હતી, જેમાં પીડિતોએ આરોપીઓને ઓળખ્યા હતા. અદાલતે અવલોકન કર્યું કે પીડિતો સંભવિત દબાણને કારણે કોર્ટમાં ફરી ગયા હોઈ શકે છે, પરંતુ તહસીલદાર દ્વારા કરવામાં આવેલી ઓળખ પ્રક્રિયા અધિકૃત હતી અને તે કાયદેસર રીતે માન્ય ગણાય છે.
પુરાવાઓનું વિશ્લેષણ અને હેતુનો તર્ક
આરોપીઓના બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે ગુનાનો હેતુ (મોટિવ) સ્પષ્ટ નથી અને તપાસમાં પણ ઘણી ખામીઓ છે, જેમ કે ટ્રકના માલિકની પૂછપરછ કરવામાં આવી નથી. પરંતુ અદાલતે આ દલીલોને ફગાવી દેતા જણાવ્યું કે જ્યારે કેસ સાક્ષીઓ અને સંજોગોવશાત પુરાવાઓથી મજબૂત રીતે સાબિત થતો હોય, ત્યારે માત્ર હેતુના અભાવના નામે આરોપીઓને મુક્ત કરી શકાય નહીં. પોલીસને આરોપીઓના ઘરોમાંથી જપ્ત કરવામાં આવેલી લાકડીઓ, દંડા અને લોહીવાળા કપડાં જેવા ફોરેન્સિક પુરાવાઓ આ કેસમાં નિર્ણાયક સાબિત થયા. તપાસ અધિકારી જિતેન્દ્ર સિંહ યાદવ દ્વારા કરવામાં આવેલી જપ્તીની પ્રક્રિયાને કોર્ટે વિશ્વસનીય ગણી. અદાલતે એ પણ નોંધ્યું કે, ભલે ટ્રકમાં પ્રાણીઓ લઈ જવા માટે અલગ કાર્યવાહી થઈ શકે, પરંતુ તે હુમલાખોરોને તેમની હિંસક ભૂમિકામાંથી મુક્ત કરતું નથી.
પીડિત પરિવાર માટે ન્યાય અને વળતરની અપેક્ષા
પોતાના અંતિમ ચુકાદામાં જજે માનવીય સંવેદના દર્શાવતા મૃતક નઝીર અહમદના પરિવાર વિશે પણ વિચાર્યું. જોકે કાનૂની રીતે મૃતકના આશ્રિતોની ચોક્કસ સંખ્યા સ્પષ્ટ નહોતી, તેમ છતાં કોર્ટે તેની પત્ની, બાળકો અને માતા-પિતાને યોગ્ય વળતર ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો. નર્મદાપુરમની લીગલ સર્વિસીસ ઓથોરિટીને આ અંગે સૂચના આપવામાં આવી છે. આ ચુકાદો એ સંદેશ આપે છે કે મોબ લિંચિંગ જેવા અમાનવીય કૃત્યોમાં સંડોવાયેલા લોકોને કાયદાના પાઠ ભણાવવા જરૂરી છે, ભલે ગમે તેટલું સામાજિક કે રાજકીય દબાણ કેમ ન હોય. ન્યાયતંત્ર જ્યારે આવી અડગતા બતાવે છે ત્યારે જ સામાન્ય નાગરિકનો કાયદા પર વિશ્વાસ ટકી રહે છે. જજ તબસ્સુમ ખાનને મળી રહેલી ધમકીઓ એ વાતની યાદ અપાવે છે કે ન્યાયના રક્ષકોને સુરક્ષિત રાખવા એ સમગ્ર સમાજની નૈતિક જવાબદારી છે.
આ પણ વાંચો:
