Manipur Economic Blockade: મણિપુરમાં ચાલી રહેલા વંશીય સંઘર્ષની વચ્ચે કાંગપોકપી જિલ્લામાં સર્જાયેલું માનવીય સંકટ હવે ચિંતાજનક સ્તરે પહોંચી ગયું છે. છેલ્લા દોઢ મહિનાથી વધુ સમયથી ચાલી રહેલી આર્થિક નાકાબંધીને કારણે સામાન્ય જનજીવન ઠપ્પ થઈ ગયું છે. પરિસ્થિતિ એટલી ગંભીર છે કે અહીં પેટ્રોલ ૨૫૦ રૂપિયા પ્રતિ લીટર, એલપીજી સિલિન્ડર ૫,૦૦૦ થી ૬,૦૦૦ રૂપિયા અને ૫૦ કિલો ચોખાની કોથળી ૩,૦૦૦ રૂપિયા જેવી આસમાની કિંમતે વેચાઈ રહ્યા છે. કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ‘મુક્ત અવરજવર’ની વાતો કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ જમીની વાસ્તવિકતા એ છે કે ખાદ્યાન્ન, ઈંધણ અને જીવનજરૂરી દવાઓનો પુરવઠો જિલ્લા સુધી પહોંચી શકતો નથી, જેના કારણે સ્થાનિક રહેવાસીઓ ભૂખમરા અને અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે.
સપ્લાય ચેઈનનો અભાવ અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ
કાંગપોકપી જિલ્લો મુખ્યત્વે બે માર્ગો પર નિર્ભર છે—એક કાંગલાટોંગબી થઈને ઈમ્ફાલ સાથે જોડાય છે અને બીજો સેનાપતિ થઈને દીમાપુર (નાગાલેન્ડ) સુધી જાય છે. નાગા સંગઠનો દ્વારા કરવામાં આવેલી નાકાબંધીને પગલે બંને માર્ગો પરથી ટ્રકોનું આવવું-જવું બંધ થઈ ગયું છે. આ અવરોધે માત્ર વેપાર જ નહીં, પરંતુ લોકોની પાયાની જરૂરિયાતોને પણ પ્રભાવિત કરી છે. ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર ચલાવતા સ્થાનિક વેપારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, મે ૨૦૨૩માં હિંસાની શરૂઆત થઈ ત્યારથી અત્યાર સુધી આવી પરિસ્થિતિ ક્યારેય જોવા મળી નથી. ચીજવસ્તુઓની અછતને લીધે વ્યવસાયો બંધ કરવા પડી રહ્યા છે, અને જે થોડો સામાન મળે છે તે પણ સર્વસામાન્ય લોકોની પહોંચની બહાર થઈ ગયો છે.
ગેસના અભાવે ચૂલા પર પરત ફરતી જિંદગી
રસોઈ ગેસની અછતને કારણે કાંગપોકપીના પરિવારો ફરીથી પરંપરાગત લાકડાના ચૂલા પર નિર્ભર બન્યા છે. સૈકુલ જેવા વિસ્તારોમાં તો ૧૩ મે પછીથી એક પણ ગેસ સિલિન્ડર પહોંચ્યું નથી. જે પરિવારો ઈન્ડક્શન ચૂલાનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, તેમને વારંવાર વીજળી કપાવવાની સમસ્યાનો સામનો કરવો પડે છે. વીજળી જવાથી ઈન્ટરનેટ પણ ઠપ્પ થઈ જાય છે, જે આજના સમયમાં સંપર્કનું મુખ્ય માધ્યમ છે. લાકડાં એકઠા કરવા એ હવે લોકોની દૈનિક દિનચર્યા બની ગઈ છે, કારણ કે વીજળી અને ગેસ જેવી પાયાની સુવિધાઓનો અભાવ એક ગંભીર માનવીય સંકટ નોતરી રહ્યો છે.
મધ્યસ્થીઓ પર નિર્ભરતા અને વધતો ખર્ચ
જરૂરી સામાન મેળવવા માટે અત્યારે મેઈતેઈ પાંગલ (મુસ્લિમ), નેપાળી અને અન્ય બિન-સ્થાનિક લોકો એક પ્રકારની મજબૂર મધ્યસ્થીની ભૂમિકા નિભાવી રહ્યા છે. તેઓ ઈમ્ફાલથી સામાન ખરીદીને વિવિધ ચેકપોસ્ટો અને નાકાબંધીઓ પાર કરીને પહાડી વિસ્તારો સુધી પહોંચાડે છે. જોકે, આ રસ્તામાં તેમને ઠેર-ઠેર અનૌપચારિક શુલ્ક ચૂકવવા પડે છે, જેની સીધી અસર અંતિમ કિંમત પર પડે છે. દરેક ચેકપોસ્ટ સામાનને વધુ મોંઘો બનાવે છે, જેના કારણે રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ લક્ઝરી બની ગઈ છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓ પોતાની જમાપૂંજી ખર્ચ કરીને જીવવા મજબૂર બન્યા છે, અને તેમને ડર છે કે આ બચત પણ હવે થોડા દિવસોમાં ખતમ થઈ જશે.
બફર ઝોન અને અવરજવરની મર્યાદાઓ
સરકાર દ્વારા મુક્ત અવરજવરની જાહેરાત કરવામાં આવી હોવા છતાં, હકીકત એ છે કે બફર ઝોન પાર કરવો એ એક જોખમી કામ છે. લોકોને મહિનામાં માત્ર એક જ વાર રાશન લાવવાની મંજૂરી મળે છે. જો કોઈ બીજીવાર સામાન લાવવાનો પ્રયાસ કરે, તો તેમને માર્ગમાં હાજર સંગઠનો દ્વારા પૂછપરછ અને મારપીટનો સામનો કરવો પડે છે. આ પ્રકારના નિયંત્રણોને કારણે લોકોની સ્વતંત્રતા સીમિત થઈ ગઈ છે અને તેઓ પોતાની જ જગ્યાએ કેદી જેવું જીવન જીવવા મજબૂર બન્યા છે. સ્થાનિક કેફે સંચાલકો જણાવે છે કે સામાન હોવા છતાં તેને રાંધવા માટે જરૂરી સામગ્રીના અભાવે વ્યવસાય ચલાવવો અશક્ય છે.
યુનાઇટેડ નાગા કાઉન્સિલ (UNC) એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જ્યાં સુધી છ નાગા નાગરિકોની હત્યાના કેસમાં ન્યાય નહીં મળે, ત્યાં સુધી નાકાબંધી પાછી ખેંચવામાં આવશે નહીં. સંગઠનનું માનવું છે કે આ અસર માત્ર એક સમુદાય પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારને અસર કરે છે. બીજી તરફ, કેન્દ્રીય સ્તરે આ બાબતે રાજકીય ખેંચતાણ ચાલી રહી છે. ભાજપના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કુકી ઉગ્રવાદી સંગઠનો સામે ‘સસ્પેન્શન ઓફ ઓપરેશન્સ’ (SoO) કરાર હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. આ રાજકીય અને વંશીય ગતિરોધ વચ્ચે સામાન્ય માનવી પીસાઈ રહ્યો છે.
માનવીય સંકટ અને ભવિષ્યની અનિશ્ચિતતા
આર્થિક નાકાબંધીને કારણે ઉભું થયેલું આ સંકટ હવે માત્ર ખાદ્યાન્નની અછત પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે શિક્ષણ, આરોગ્ય અને માનસિક સ્વાસ્થ્યને પણ ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે. શું સરકાર અને નાગા સંગઠનો કોઈ મધ્યમ માર્ગ શોધી શકશે? જ્યાં સુધી આ નાકાબંધી ચાલુ રહેશે, ત્યાં સુધી કાંગપોકપીના લોકો માટે જીવન વધુ કઠિન બનતું જશે. માનવીય દ્રષ્ટિકોણથી આ મુદ્દાનો તાત્કાલિક ઉકેલ લાવવો અનિવાર્ય છે, અન્યથા મણિપુરના આ પહાડી વિસ્તારોમાં ભૂખમરો અને સંસાધનોના અભાવે એક મોટું માનવીય સંકટ ઊભું થઈ શકે છે. સામાન્ય જનતા માટે આ વંશીય સંઘર્ષ હવે તેમના અસ્તિત્વની લડાઈ બની ગયો છે.
આ પણ વાંચો:
