Manipur NRC demand: ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયથી હિંસા અને સામાજિક તણાવનો સામનો કરી રહેલા મણિપુરમાં હવે 2027ની વસ્તી ગણતરીને લઈને નવો વિવાદ ઊભો થયો છે. ધ જસ્ટ એન્ડ ફેર ડિલિમિટેશન (JFD) નામના વિદ્યાર્થી જૂથે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા આગળ વધે તે પહેલાં રાજ્યમાં નેશનલ રજિસ્ટર ઑફ સિટિઝન્સ (NRC) લાગુ કરવાની માગ કરી છે. આ માગને લઈને સંગઠને 17 ઓગસ્ટની મધરાતથી બે દિવસની સામાન્ય હડતાળની જાહેરાત કરી છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અંગેની ચિંતાઓ દૂર કર્યા વિના વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા આગળ વધારવી યોગ્ય નથી.
1951ને આધાર વર્ષ બનાવવાની માગ
JFDએ માગ કરી છે કે મણિપુરમાં NRCની પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવે અને તેના માટે 1951ને આધાર વર્ષ બનાવવામાં આવે. સંગઠનનું કહેવું છે કે રાજ્યમાં કયા લોકો સ્થાનિક નાગરિક છે અને કયા લોકો ગેરકાયદેસર રીતે આવ્યા છે તેની ઓળખ કરવામાં આવે તે જરૂરી છે. આ જૂથે એવી પણ માગ કરી છે કે જ્યાં સુધી આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી વસ્તી ગણતરી સાથે જોડાયેલી તમામ પ્રવૃત્તિઓ સ્થગિત કરવામાં આવે. સંગઠનનો આરોપ છે કે ઓળખની પ્રક્રિયા વિના કરવામાં આવતી વસ્તી ગણતરી ભવિષ્યમાં વસ્તી અને મતવિસ્તારના સંતુલનને અસર કરી શકે છે.
વસ્તી ગણતરીના હાઉસ-લિસ્ટિંગ તબક્કા વચ્ચે વિરોધ
મણિપુરમાં 2027ની વસ્તી ગણતરી માટે હાઉસ-લિસ્ટિંગની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ચૂકી છે. 17 ઓગસ્ટથી ‘સેલ્ફ-એન્યુમરેશન’ની સુવિધા શરૂ કરવામાં આવી છે, જેમાં લોકો પોતાની માહિતી સ્વયં નોંધાવી શકે છે. ત્યારબાદ 1 સપ્ટેમ્બરથી 30 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે મુખ્ય હાઉસ-લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા હાથ ધરાવાની છે. આ સમયગાળામાં જ JFD અને અન્ય સંગઠનોનો વિરોધ વધુ તીવ્ર બન્યો છે. પ્રદર્શનકારીઓએ સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે તેમની માગો સ્વીકારવામાં નહીં આવે તો તેઓ વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયાનો સંપૂર્ણ બહિષ્કાર કરશે.
સિવિલ સોસાયટી સંગઠનોનું સમર્થન
JFDની હડતાળને મણિપુરના અનેક સિવિલ સોસાયટી સંગઠનોનું સમર્થન મળ્યું છે. તેમાં યુનાઇટેડ મેઇતેઇ નાગા કમિટી મણિપુર, ફેડરેશન ઑફ નાગા સિવિલ સોસાયટી, ચંદેલ નાગા પીપલ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશન, યુનાઇટેડ મેઇતેઇ પાંગલ કમિટી અને નેટિવ પીપલ્સ કમિટી મણિપુર જેવા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ સમુદાયોને જોડતા આ સંગઠનોના સમર્થનને કારણે NRC અને વસ્તી ગણતરીનો મુદ્દો રાજ્યમાં વધુ વ્યાપક રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યો છે.
ઇમ્ફાલ ખીણમાં બજારો બંધ, વિરોધ પ્રદર્શન
હડતાળની જાહેરાત બાદ 17 ઓગસ્ટે ઇમ્ફાલ ખીણના અનેક વિસ્તારોમાં વિરોધ પ્રદર્શન જોવા મળ્યા હતા. આંદોલનના સમર્થનમાં ઇમ્ફાલનો મોટો વ્યાવસાયિક વિસ્તાર ખ્વાઇરામબંદ કીથેલ પણ બંધ રહ્યો હતો. બજારો અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ પર તેની અસર જોવા મળી હતી. વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય પ્રદર્શનકારીઓએ વસ્તી ગણતરીનો વિરોધ કરતા સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા અને લોકોને પણ પ્રક્રિયાનો બહિષ્કાર કરવાની અપીલ કરી હતી.
ધનમંજુરી યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓ-પોલીસ વચ્ચે અથડામણ
વિરોધ દરમિયાન ધનમંજુરી યુનિવર્સિટીમાં પણ તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. વિદ્યાર્થીઓએ બે સંસ્થાઓમાં વસ્તી ગણતરી સાથે જોડાયેલી તાલીમ અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓ અને પોલીસ વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી. અહેવાલ મુજબ પોલીસના કથિત લાઠીચાર્જમાં ઓછામાં ઓછા બે પ્રદર્શનકારીઓ ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટનાએ વસ્તી ગણતરીના મુદ્દે વિદ્યાર્થીઓ અને વહીવટીતંત્ર વચ્ચે વધતા મતભેદોને વધુ સ્પષ્ટ કર્યા છે.
વિદ્યાર્થીઓનો સરઘસ અને વસ્તી ગણતરીના બહિષ્કારની અપીલ
વિરોધના ભાગરૂપે વિદ્યાર્થીઓએ ક્વાઇથેલથી કેઇસમપટ સુધી સરઘસ કાઢ્યું હતું. તેમાં સામેલ લોકોએ વસ્તી ગણતરી વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા અને સામાન્ય લોકોને પણ તેમાં ભાગ ન લેવા અપીલ કરી હતી. અહેવાલ મુજબ C.C. હાયર સેકન્ડરી સ્કૂલના વિદ્યાર્થીઓએ પણ આંદોલનમાં ભાગ લીધો હતો. વિદ્યાર્થીઓની ભાગીદારીને કારણે આ મુદ્દો માત્ર સંગઠિત નાગરિક જૂથો પૂરતો મર્યાદિત ન રહેતા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સુધી પહોંચ્યો છે.
જમીનની સંભવિત અદલાબદલી અંગે પણ ચિંતા
આ દરમિયાન ઓલ મણિપુર સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન દ્વારા ભારત અને મ્યાનમાર વચ્ચે સંભવિત ‘જમીનની અદલાબદલી’ને લઈને પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સંગઠને આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે જો આવું કોઈ પગલું લેવામાં આવે તો તેની મણિપુરની પ્રાદેશિક અખંડિતતા પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. એટલે કે હાલના વિરોધમાં માત્ર NRC અને વસ્તી ગણતરીનો મુદ્દો જ નહીં, પરંતુ રાજ્યની જમીન અને સરહદી સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી ચિંતાઓ પણ સામેલ થઈ રહી છે.
NRCનો મુદ્દો હવે વસ્તી ગણતરીના કેન્દ્રમાં
મણિપુરમાં ચાલી રહેલી હિંસા અને લાંબા સમયથી રહેલા સામાજિક વિભાજન વચ્ચે વસ્તી, નાગરિકતા અને સ્થળાંતરનો પ્રશ્ન અત્યંત સંવેદનશીલ બની ગયો છે. 2027ની વસ્તી ગણતરી પહેલાં NRC લાગુ કરવાની માગ હવે વિદ્યાર્થી આંદોલનના મુખ્ય મુદ્દાઓમાં સામેલ થઈ ગઈ છે. એક તરફ સરકાર તરફથી વસ્તી ગણતરીની તૈયારીઓ આગળ વધી રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ વિદ્યાર્થી અને સિવિલ સોસાયટી સંગઠનો પ્રક્રિયા શરૂ કરતા પહેલાં નાગરિકોની ઓળખ અને 1951ના આધાર વર્ષ અંગે સ્પષ્ટતા માગી રહ્યા છે.
વસ્તી ગણતરી સામે બહિષ્કારની ચેતવણીથી સરકાર સામે પડકાર
હાલની સ્થિતિમાં મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરી માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયા રહી નથી, પરંતુ તે નાગરિકતા, સ્થળાંતર, વસ્તી સંતુલન અને રાજ્યની રાજકીય-પ્રાદેશિક સ્થિતિ સાથે જોડાયેલા મોટા પ્રશ્નોમાં ફેરવાઈ છે. જો JFD અને તેના સમર્થક સંગઠનો પોતાની હડતાળ તથા બહિષ્કારની ચેતવણી પર અડગ રહે છે, તો 1 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થનારી મુખ્ય હાઉસ-લિસ્ટિંગ પ્રક્રિયા સામે મોટો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે. આગામી દિવસોમાં સરકાર આ વિરોધ અને NRCની માગ અંગે શું વલણ અપનાવે છે તેના પર સમગ્ર રાજ્યની નજર રહેશે.
