Manipur Relief Camps: મણિપુરની વંશીય હિંસાની આગમાં હોમાયેલા હજારો પરિવારો માટે અત્યારે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ‘શું આ શાંતિનો કોઈ અંત છે?’ રાજ્યના ગૃહ વિભાગ દ્વારા આરટીઆઈ (RTI) હેઠળ જાહેર કરાયેલા ચોંકાવનારા આંકડા દર્શાવે છે કે મે ૨૦૨૩માં શરૂ થયેલી હિંસા પછી રાહત શિબિરો અને પ્રીફેબ્રિકેટેડ આવાસમાં આશરો લેનારા ઓછામાં ઓછા ૭૩૧ વિસ્થાપિત લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે. આ આંકડા લેખક હરેશ્વર ગોસ્વામી દ્વારા માંગવામાં આવેલી માહિતીમાં સામે આવ્યા છે. ત્રણ વર્ષનો લાંબો સમય વીતી ગયો હોવા છતાં, મણિપુરના લોકો હજુ પણ પોતાના જ રાજ્યમાં શરણાર્થી જેવું જીવન જીવવા મજબૂર છે. આ મોત માત્ર એક આંકડો નથી, પણ એ સિસ્ટમની નિષ્ફળતા છે જે હજુ સુધી લાખો લોકોને સુરક્ષિત રીતે તેમના ઘરે પરત મોકલી શકી નથી.
મોતનું સરવૈયું: ચુરાચંદપુરથી કાંગપોકપી સુધી આક્રોશની ગાથા
જિલ્લાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો હિંસાની વિભીષિકા કેટલી ભયાનક છે તેનો અંદાજ આવી શકે છે. સૌથી વધુ ૨૪૮ લોકોના મોત ચુરાચંદપુર જિલ્લામાં થયા છે, ત્યારબાદ બિષ્ણુપુર (૧૫૧) અને કાંગપોકપી (૧૨૮) જિલ્લાનો નંબર આવે છે. ઇમ્ફાલ પશ્ચિમમાં ૯૪, કાકચિંગમાં ૬૦, ઇમ્ફાલ પૂર્વમાં ૨૫, જીરીબામમાં ૧૩, થૌબલમાં ૧૧ અને તેગ્નોપાલમાં એક વ્યક્તિએ જીવ ગુમાવ્યો છે. આ મોત કોઈ કુદરતી હોનારતનો ભાગ નથી, પરંતુ એવા લોકોની કરુણ કહાની છે જેમને સુરક્ષિત આશરાના નામે શિબિરોમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ ત્યાં પણ તેમને યોગ્ય સ્વાસ્થ્ય સુવિધાઓ અને સન્માનજનક જીવન મળી શક્યું નથી.
અકુદરતી મોત અને સિસ્ટમની ઘોર બેદરકારી
આ શિબિરોમાં માત્ર બીમારીઓ જ નહીં, પણ અકુદરતી ઘટનાઓએ પણ અનેક લોકોના જીવ લીધા છે. આરટીઆઈ જવાબમાં ૨૫ અકુદરતી મોતોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જે માનવતાને શરમમાં મૂકે તેવા છે. ડૂબી જવાથી લઈને વીજળીનો ઝટકો લાગવો, આત્મહત્યા અને જાતીય સતામણી જેવી ઘટનાઓ પણ સામે આવી છે. ઇમ્ફાલ પશ્ચિમમાં ગળે ફાંસો ખાવા અને ગોળી વાગવાથી થયેલા મોત એ વાતની સાબિતી છે કે શિબિરમાં રહેતા લોકો કેટલા ગંભીર માનસિક તણાવ અને અસુરક્ષા વચ્ચે જીવી રહ્યા છે. આ મોતો પછી જાગૃતિ કાર્યક્રમોના દાવા કરવામાં આવે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે રાહત શિબિરોમાં બેઠેલા પરિવારો પાસે જીવવા માટેનું કોઈ નક્કર માધ્યમ કે ભવિષ્ય દેખાતું નથી.
ત્રણ વર્ષ પછી પણ ૪૩,૦૦૦ લોકો બેઘર: આ કેવો વિકાસ?
હિંસા શરૂ થયાના ત્રણ વર્ષ પછી પણ રાજ્યમાં ૪૩,૦૦૦થી વધુ લોકો વિસ્થાપિત છે. કાંગપોકપી જિલ્લામાં ૧૫,૬૯૪, બિષ્ણુપુર જિલ્લામાં ૧૦,૦૯૨ અને ચુરાચંદપુરમાં ૬,૩૬૫ લોકો અત્યારે પણ રાહત શિબિરોમાં દિવસો પસાર કરી રહ્યા છે. જે પરિવારોને પોતાના ઘર અને ખેતરો છોડવા પડ્યા હતા, તેઓ આજે પણ કોઈ રાજકીય ઉકેલની રાહ જોઈ રહ્યા છે. સુરક્ષાના બહાને લાખો લોકોને સરહદોની અંદર કેદ કરી દેવાયા હોય તેવી સ્થિતિ છે. ઇમ્ફાલ પૂર્વ અને પશ્ચિમ જેવા વિસ્તારોમાં તો સેંકડો લોકો ગંભીર અને અસાધ્ય બીમારીઓથી પીડાઈ રહ્યા છે, છતાં તેમની પાસે સારવારના નામે માત્ર આશ્વાસન જ છે.
સત્તાધારીઓનું મૌન અને સમાજનું વિભાજન
મેઈતેઈ અને કુકી-ઝો સમુદાય વચ્ચેની અથડામણોમાં ૨૫૦થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા, પણ રાજ્યના નેતૃત્વ કે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હજુ સુધી કોઈ મજબૂત રાજકીય ઉકેલ મળી શક્યો નથી. આજે મણિપુર વંશીય આધારો પર સંપૂર્ણપણે વહેંચાયેલું છે. એક સમયે જે રાજ્યમાં ભાઈચારો હતો, ત્યાં આજે શિબિરો વચ્ચેની દીવાલો પણ લોહીથી રંગાયેલી છે. સુરક્ષા સંબંધી ચિંતાઓ અને કોઈપણ રાજકીય ઈચ્છાશક્તિના અભાવે આ લોકો ક્યારે પાછા ફરશે, તેનો કોઈ જવાબ કોઈની પાસે નથી. આ એક એવી ટ્રેજડી છે જે ભારતીય લોકશાહીના મોઢા પર એક મોટું કલંક છે, જ્યાં નાગરિકોને પોતાના જ દેશમાં અસુરક્ષિત રહેવું પડે છે.
આ પણ વાંચો:
