NCERT Textbook Panel: રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (NCERT)એ ધોરણ 11 અને 12ની રાજકીય વિજ્ઞાનની નવી પાઠ્યપુસ્તકો તૈયાર કરવા માટે નવી ટીમની રચના કરી છે. અહેવાલ અનુસાર, આ પેનલમાં ઓછામાં ઓછા ચાર એવા સભ્યોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, જેમનો સીધો કે સંસ્થાકીય સંબંધ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP), રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) અથવા RSS સાથે જોડાયેલા સંગઠનો સાથે રહ્યો છે. નવી રચાયેલી ટીમને આગામી પાઠ્યપુસ્તકોમાં અભ્યાસક્રમના વિવિધ પાસાઓની સમીક્ષા અને નવી સામગ્રી તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
પેનલમાં ABVP અને RSS સાથે જોડાયેલા સભ્યો: નવી પેનલમાં RSSના વિદ્યાર્થી સંગઠન અખિલ ભારતીય વિદ્યાર્થી પરિષદ (ABVP) સાથે ભૂતકાળમાં જોડાયેલા હોદ્દેદારો, RSS સાથે સંકળાયેલી સંસ્થાઓના સભ્યો તેમજ BJP માટે રાજકીય સલાહકાર તરીકે કામ કરી ચૂકેલા વ્યક્તિઓનો સમાવેશ થાય છે. આ ટીમને ધોરણ 11ની નવી રાજકીય વિજ્ઞાનની પાઠ્યપુસ્તક આ વર્ષના નવેમ્બર સુધી તૈયાર કરવાની સમયમર્યાદા આપવામાં આવી છે, જ્યારે ધોરણ 12ની પાઠ્યપુસ્તક તૈયાર કરવાની અંતિમ સમયમર્યાદા જુલાઈ 2027 નક્કી કરવામાં આવી છે.
પાઠ્યક્રમમાં ભારતીયતા પર ભાર: NCERTની સૂચના અનુસાર, નવી ટીમને પાઠ્યપુસ્તકોમાં ‘સાંસ્કૃતિક મૂળ સાથે જોડાણ’ અને ‘ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલી’ જેવા વિષયોનો સમાવેશ કરવાની જવાબદારી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત સામાજિક વિજ્ઞાન, ભાષાઓ, ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલીઓ, પર્યાવરણ શિક્ષણ, નવીનતા આધારિત શિક્ષણ પદ્ધતિ અને શિક્ષણ-અધ્યયન સામગ્રી સાથે સંબંધિત અભ્યાસક્રમ ક્ષેત્ર સમૂહ પાસેથી પણ માર્ગદર્શન મેળવવાનું રહેશે.
સંદીપ શાસ્ત્રી કરશે પેનલનું નેતૃત્વ: નવી ટીમનું નેતૃત્વ શિક્ષણવિદ્ અને રાજકીય વિશ્લેષક સંદીપ શાસ્ત્રી કરશે. તેઓ કર્ણાટક સ્થિત ડીમ્ડ યુનિવર્સિટી નિટ્ટેના ઉપાધ્યક્ષ છે. પેનલમાં દેશની વિવિધ યુનિવર્સિટીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
યદુનાથ દેશપાંડેની ભૂમિકા: પેનલના મહત્વના સભ્યોમાં યદુનાથ દેશપાંડેનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ હાલમાં શિક્ષણ મંત્રાલયમાં વરિષ્ઠ સલાહકાર છે. તેઓ મહારાષ્ટ્રમાં ABVPના સંયુક્ત રાજ્ય સંગઠન સચિવ તેમજ ABVPના મુંબઈ-કોંકણ સંગઠનમાં સંગઠન સચિવ તરીકે કામ કરી ચૂક્યા છે. આ ઉપરાંત તેઓ BJP માટે રાજકીય સલાહકાર તરીકે પણ કામ કરી ચૂક્યા હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
વંદના મિશ્રા અને ABVP સાથેનો સંબંધ: પેનલમાં જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટી (JNU)ના સેન્ટર ફોર પોલિટિકલ સ્ટડીઝની પ્રોફેસર વંદના મિશ્રાનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. તેઓ ABVPના પૂર્વ રાષ્ટ્રીય સચિવ રહી ચૂક્યા છે. તેમની શૈક્ષણિક પૃષ્ઠભૂમિને ધ્યાનમાં રાખીને તેમને રાજકીય વિજ્ઞાનની પાઠ્યપુસ્તક તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
પ્રશાંત દિવેકરનો RSS સાથે સંકળાયેલી સંસ્થા સાથે સંબંધ: પેનલના અન્ય સભ્ય પ્રશાંત દિવેકર પુણે સ્થિત જ્ઞાન પ્રબોધિની સાથે જોડાયેલા છે. અહેવાલ મુજબ આ સંસ્થા RSS સાથે સંકળાયેલી છે અને તેની સ્થાપના 1962માં RSSના વિનાયક વિશ્વનાથે કરી હતી. નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશનના નેશનલ મિશન ફોર મેન્ટરિંગ પોર્ટલ પરની પોતાની પ્રોફાઇલમાં દિવેકરે પોતાના અભિગમને ‘ભારતીય શૈક્ષણિક દર્શન પર આધારિત’ ગણાવ્યો છે. તેમણે નેશનલ કરિક્યુલમ ફ્રેમવર્કમાં યોગદાન આપ્યું હોવાનું પણ જણાવ્યું છે.
રવિ રામચંદ્ર શુક્લાની સંસ્થાકીય જોડાણ: JNUના સેન્ટર ફોર કમ્પેરેટિવ પોલિટિક્સ એન્ડ પોલિટિકલ થિયરીમાં એસોસિયેટ પ્રોફેસર રવિ રામચંદ્ર શુક્લા પણ પેનલમાં સામેલ છે. તેઓ RSS સાથે જોડાયેલા ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ડેમોક્રેટિક લીડરશિપ-રંભાઉ મ્હાલગી પ્રબોધિની સાથે સંકળાયેલા છે. આ ઉપરાંત તેઓ આ સંગઠન દ્વારા પ્રકાશિત ઇન્ડિયન જર્નલ ઑફ ડેમોક્રેટિક ગવર્નન્સના સંપાદકીય બોર્ડના સભ્ય પણ છે.
વિવિધ યુનિવર્સિટીઓના નિષ્ણાતોનો સમાવેશ: પેનલના અન્ય સભ્યોમાં JNUમાંથી પ્રકાશ કંડપાલ, નેશનલ લો યુનિવર્સિટીમાંથી નિધિ ગુપ્તા, ચાણક્ય યુનિવર્સિટીમાંથી ચેતન સિંઘઈ, દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી સુકાશિકા વત્સા, IGNOUમાંથી સતીશ કુમાર, નેશનલ યુનિવર્સિટી ઑફ સ્ટડી એન્ડ રિસર્ચ ઇન લૉમાંથી દેવાંશુ શ્રીવાસ્તવ, જિંદલ ગ્લોબલ લૉ સ્કૂલમાંથી પ્રણવ ગુપ્તા, પોંડિચેરી યુનિવર્સિટીમાંથી નંદા કિશોર અને ઉત્કલ યુનિવર્સિટીમાંથી સ્વપ્ના પ્રભુનો સમાવેશ થાય છે.
શાળાઓ અને NCERTના પ્રતિનિધિઓ: આ ઉપરાંત NCERTની સવિતા સાગર, બેંગલુરુ સ્થિત ગવર્નમેન્ટ ફર્સ્ટ ગ્રેડ કોલેજના એમ.એન. સુરેશ કુમાર, નવી મુંબઈ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન સ્કૂલની ડાયના ઇસાબેલ અને SHVNМ ગવર્નમેન્ટ P.U. કોલેજ ફોર ગર્લ્સની એન. ભારણી પણ ટીમનો ભાગ છે. NCERTના વાંથાંગપુઈ ખોબુંગ અને સુભાષ સિંહ અનુક્રમે પેનલના સભ્ય સંયોજક અને સહ-સંયોજક તરીકે કામગીરી કરશે.
પાઠ્યપુસ્તકોની સમીક્ષા માટેની પ્રક્રિયા: NCERTના નિયામક દિનેશ પ્રસાદ સકલાની દ્વારા જારી કરવામાં આવેલી સૂચનામાં જણાવાયું છે કે દરેક પાઠ્યપુસ્તકની સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ સમીક્ષાનો હેતુ સાંસ્કૃતિક મૂળ સાથે જોડાણ, ભારતીય જ્ઞાન પ્રણાલીઓ, સમાવેશિતા, શૈક્ષણિક ટેક્નોલોજી અને મૂલ્યાંકન જેવા વિવિધ વિષયોનો પાઠ્યપુસ્તકોમાં યોગ્ય રીતે સમાવેશ સુનિશ્ચિત કરવાનો રહેશે.
રાજકીય સંદર્ભમાં નિર્ણયનું મહત્વ: આ સમગ્ર પ્રક્રિયા એવા સમયે આગળ વધી રહી છે જ્યારે RSS સાથે જોડાયેલા પ્રભાવશાળી નેતા પ્રહ્લાદ જોશીએ કેન્દ્રીય શિક્ષણ મંત્રીનું પદ સંભાળ્યું છે. તેમના પૂર્વવર્તી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનને પેપર લીક સાથે જોડાયેલા વિવાદો અને ઓછામાં ઓછા 21 NEET ઉમેદવારોની આત્મહત્યાઓ બાદ મોટા પાયે ચાલેલા યુવા આંદોલન વચ્ચે પદ પરથી રાજીનામું આપવાની ફરજ પડી હતી. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં NCERTની નવી રાજકીય વિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તક પેનલની રચના અને તેમાં BJP-RSS સાથે જોડાણ ધરાવતા સભ્યોની હાજરી શિક્ષણ અને રાજકીય અભ્યાસક્રમ અંગેની ચર્ચાને વધુ મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે.
