Oman Ship Attack: પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ વચ્ચે ઓમાનના મુસંદમ તટ નજીક વાણિજ્યિક જહાજ MV Cape Dao પર બુધવાર, 23 સપ્ટેમ્બરે થયેલા હુમલામાં ઉત્તર પ્રદેશના દેવરિયા નિવાસી ભારતીય નાવિક સૂરજ યાદવનું મોત થયું છે. જહાજ પર વાયપર તરીકે ફરજ બજાવતા સૂરજ યાદવને હુમલા દરમિયાન માથામાં ગંભીર ઈજા થઈ હતી. કેન્દ્રીય બંદર અને શિપિંગ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે તેમના મૃત્યુની પુષ્ટિ કરતાં જણાવ્યું કે ઈજાઓના કારણે તેમનું મોત થયું.
સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ નજીક હુમલો
આ હુમલો ઓમાનના કિનારાથી આશરે 4.6 કિલોમીટર દૂર મુસંદમ વિસ્તારમાં થયો હતો. આ વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝની નજીક આવેલો છે. હુમલા બાદ જહાજના એન્જિન રૂમમાં આગ લાગી હતી. ઓમાનના મેરીટાઇમ સિક્યુરિટી સેન્ટર અનુસાર, ઘટનામાં એક ક્રૂ સભ્યનું મોત થયું અને ઓમાની નૌકાદળે 27 લોકોને બચાવીને તબીબી સારવાર માટે પહોંચાડ્યા હતા.
કેપ દાઓ એન્ટિગુઆ અને બાર્બુડાના ધ્વજ હેઠળ ચાલતું બલ્ક કેરિયર છે. તે સંયુક્ત આરબ અમીરાતના મીના સાકર બંદરથી ભારત તરફ જઈ રહ્યું હતું. ફૉરવર્ડ સીમેન યુનિયન ઑફ ઇન્ડિયા અનુસાર, જહાજમાં કુલ 28 સભ્યોનો ક્રૂ હતો, જેમાં 20 ભારતીય નાવિકો સામેલ હતા. જોકે મસ્કટ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસની પ્રારંભિક માહિતીમાં 19 ભારતીય નાગરિકોનો ઉલ્લેખ થયો હતો. બાદમાં કેન્દ્રીય શિપિંગ મંત્રીએ જહાજમાં 20 ભારતીય નાવિકો હોવાની માહિતી આપી.
બે ટૉરપિડો વાગ્યાનો દાવો
હુમલો કોણે કર્યો અને તેની પાછળનું ચોક્કસ કારણ શું હતું તેની સત્તાવાર ઓળખ હજુ થઈ નથી. જોકે ફૉરવર્ડ સીમેન યુનિયન ઑફ ઇન્ડિયાએ દાવો કર્યો છે કે જહાજને બે ટૉરપિડોથી નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું. યુનિયન અનુસાર, એક ટૉરપિડો જહાજની પોર્ટ સાઇડ પર આવેલા સી-ડેકના રહેણાંક વિસ્તારમાં અને બીજો એન્જિન રૂમ નજીક વાગ્યો હતો. આ દાવાની તાત્કાલિક સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નહોતી.
ભારતીય દૂતાવાસે જણાવ્યું છે કે તે ઓમાની અધિકારીઓ સાથે સતત સંપર્કમાં રહીને ક્રૂની સુરક્ષા અંગે દેખરેખ રાખી રહ્યું છે. દૂતાવાસે સૂરજ યાદવના પરિવાર પ્રત્યે સંવેદના વ્યક્ત કરી છે અને સંબંધિત એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરવાની વાત કહી છે.
11 ભારતીય નાવિકોના મોતનો દાવો
પશ્ચિમ એશિયામાં સંકટ શરૂ થયા બાદ સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ વિસ્તારમાં ભારતીય જહાજો તથા વિદેશી ધ્વજ ધરાવતા જહાજો સાથે બનેલી ઘટનાઓમાં અત્યાર સુધી 11 ભારતીય નાવિકોના મોત થયા હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આ દરમિયાન અન્ય 12 ભારતીય નાવિકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
આ સ્થિતિ ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અંગે મોટો પ્રશ્ન ઊભો કરે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ વેપારમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય નાવિકો કામ કરે છે ત્યારે સંઘર્ષગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેટલી પૂરતી છે? શું ભારત સરકાર જોખમી દરિયાઈ માર્ગો માટે ભારતીય નાવિકોને વધુ સુરક્ષા પ્રોટોકોલ ઉપલબ્ધ કરાવી રહી છે?
10 દિવસમાં ઓમાન નજીક બીજી ઘટના
કેપ દાઓની ઘટના પહેલાં પણ ઓમાનના દરિયાકાંઠે વાણિજ્યિક જહાજને નિશાન બનાવવાની ઘટના બની હતી. 13 સપ્ટેમ્બરે પનામા-ધ્વજવાળા MT El Gaia નામના ઑઇલ ટેન્કર પર હુમલો થયો હતો. આ જહાજમાં 14 ભારતીય નાવિકો સવાર હતા. ભારતના વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર 13 નાવિકોને બચાવી લેવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે એક ભારતીય નાવિકની શોધખોળ ચાલુ હતી.
માત્ર આશરે 10 દિવસના અંતરે બનેલી આ બંને ઘટનાઓએ ઓમાન નજીકના દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા અંગે ચિંતા વધારી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપારી માર્ગોમાંનું એક હોવાથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનું જોખમ આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને ઊર્જા પરિવહનને અસર કરી શકે છે.
ભારતે વાણિજ્યિક જહાજો પરના હુમલાની નિંદા કરી
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે પશ્ચિમ એશિયામાં વાણિજ્યિક જહાજો સામે થઈ રહેલી ઘટનાઓને અત્યંત ચિંતાજનક ગણાવી છે. ભારતે વિસ્તારમાં તણાવ ઘટાડવા માટે સંવાદ અને રાજદ્વારી માર્ગ અપનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. સાથે જ વાણિજ્યિક જહાજો, નાવિકો અને નાગરિક માળખાને નિશાન ન બનાવવાની તથા આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોમાં મુક્ત અને અવિરત નૌકાવહન સુનિશ્ચિત કરવાની વાત કરી છે.
સરકાર સામે સવાલ એ છે કે ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા માટે હાલમાં કયા તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે? જોખમી વિસ્તારોમાંથી પસાર થતા ભારતીય જહાજોને નૌકાદળ અથવા અન્ય સુરક્ષા સહાય કેવી રીતે આપવામાં આવશે? અને જો કોઈ ભારતીય નાવિકનું મૃત્યુ થાય અથવા તે ગુમ થાય તો તેના પરિવારને ઝડપી વળતર અને કાનૂની-પ્રશાસનિક સહાય માટે શું ચોક્કસ વ્યવસ્થા છે?
નાવિકોની સુરક્ષા માટે વધતી માંગ
ફૉરવર્ડ સીમેન યુનિયન ઑફ ઇન્ડિયાએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને પત્ર લખીને ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા માટે 24 કલાક કાર્યરત કટોકટી વ્યવસ્થા બનાવવાની માંગ કરી છે. યુનિયને ભારતીય નાવિકોને શક્ય તેટલી નૌકાદળની સુરક્ષા આપવા, ગુમ થયેલા નાવિકોની શોધ ઝડપી બનાવવા અને મૃતક નાવિકના પરિવારને વળતર આપવાની પણ માંગ કરી છે.
કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું છે કે સૂરજ યાદવના પાર્થિવ દેહને સન્માનપૂર્વક ભારત લાવવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે અને તેમના પરિવારને શક્ય તમામ સહાય આપવામાં આવશે. બચી ગયેલા ભારતીય નાવિકોને સુરક્ષિત રીતે ઓમાનના તટ પર પહોંચાડવામાં આવ્યા છે.
આ ઘટનાથી ફરી એક વખત સવાલ ઊભો થયો છે કે પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષની સીધી અસર ભલે ભારતની જમીન પર ન હોય, પરંતુ દરિયાઈ માર્ગો પર ફરજ બજાવતા ભારતીય નાગરિકોની સુરક્ષા માટે ભારતની તૈયારી કેટલી મજબૂત છે. હવે સરકાર દ્વારા માત્ર સંવેદના વ્યક્ત કરવા ઉપરાંત ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા અને જોખમી દરિયાઈ માર્ગો અંગે લાંબા ગાળાની નીતિ અંગે પણ સ્પષ્ટતા અપેક્ષિત છે.
