PM CARES Fund Investigation: PM-CARES ફંડની કામગીરી, તેમાં એકત્ર થયેલા દાનના સંચાલન અને તેના ટ્રસ્ટીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરવાની માગ કરતી અરજી લોકપાલે ફગાવી દીધી છે. લોકપાલે જણાવ્યું હતું કે રજૂ કરવામાં આવેલી ફરિયાદમાં ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ ગુનો બનતો હોવાના પૂરતા અને નક્કર તથ્યો રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી. જોકે, ફરિયાદીને જરૂરી વિગતો અને પુરાવા સાથે નવી તથા વિસ્તૃત ફરિયાદ દાખલ કરવાની છૂટ આપવામાં આવી છે.
વડાપ્રધાન સહિત ચાર કેન્દ્રીય મંત્રીઓ ફંડના ટ્રસ્ટી
PM-CARES ફંડના હોદ્દાની રૂએ ટ્રસ્ટીઓમાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહ, કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણનો સમાવેશ થાય છે. ફરિયાદમાં આ ફંડની કામગીરી સાથે જોડાયેલા જાહેર સેવકો અને હોદ્દાની રૂએ ટ્રસ્ટીઓ પર સત્તાવાર હોદ્દાનો દુરુપયોગ કરવાનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો.
ફરિયાદીએ દાવો કર્યો હતો કે ફંડ માટે દાન એકત્ર કરવાની પ્રક્રિયા, તેના સંચાલન અને તેમાં જમા થયેલી રકમના ઉપયોગમાં અનિયમિતતાઓ થઈ હોવાની તપાસ થવી જોઈએ. આ ઉપરાંત, જાહેર સેવકોએ પોતાની સત્તા અથવા સરકારી વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરીને કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થાને અયોગ્ય લાભ પહોંચાડ્યો હતો કે નહીં, તે મુદ્દાની પણ તપાસ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી.
CSR હેઠળના દાન અને સરકારી તંત્રના ઉપયોગ અંગે સવાલો
ફરિયાદીએ કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા 28 માર્ચ, 2020ના રોજ બહાર પાડવામાં આવેલા કાર્યાલયી યાદીપત્રનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ યાદીપત્રમાં જણાવાયું હતું કે ભારત સરકારે PM-CARES ફંડની સ્થાપના કરી છે. તેમાં ફંડને આપવામાં આવતા યોગદાનને કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારી એટલે કે CSR હેઠળના ખર્ચ તરીકે ગણવાની જોગવાઈનો પણ ઉલ્લેખ હતો.
આ બાબતના આધારે ફરિયાદીએ તપાસની માગ કરી હતી કે CSR હેઠળ દાન મેળવવા માટે કોઈ જાહેર સેવકે પોતાના સત્તાવાર હોદ્દા, સરકારી પ્રતિનિધિત્વ, સરકારી તંત્ર અથવા સંસ્થાકીય માધ્યમોનો અયોગ્ય ઉપયોગ કર્યો હતો કે નહીં. આવી કોઈ કાર્યવાહીથી વ્યક્તિ કે સંસ્થાને ગેરલાભ કે અયોગ્ય લાભ પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો કે નહીં, તે પણ તપાસનો વિષય બનાવવાની માગણી કરવામાં આવી હતી.
વિદેશી યોગદાન અંગે પણ તપાસની માગ
ફરિયાદમાં PM-CARES ફંડને વિદેશમાંથી કોઈ યોગદાન મળ્યું હતું કે નહીં, તે અંગે પણ તપાસ કરવાની માગ કરવામાં આવી હતી. જો ફંડને વિદેશી યોગદાન મળ્યું હોય, તો તે કયા કાનૂની આધાર હેઠળ સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું અને આ પ્રક્રિયામાં સંબંધિત જાહેર સેવકોની શું ભૂમિકા હતી, તેની વિગતો તપાસવાનો આગ્રહ રાખવામાં આવ્યો હતો.
અધ્યક્ષ જસ્ટિસ એ.એમ. ખાનવિલકરની પીઠે શું કહ્યું?
લોકપાલના અધ્યક્ષ જસ્ટિસ એ.એમ. ખાનવિલકરની અધ્યક્ષતાવાળી પીઠે અરજીનો નિકાલ કરતાં જણાવ્યું હતું કે ફરિયાદી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલું સોગંદનામું સંપૂર્ણ અને પૂરતી વિગતો ધરાવતું નથી. લોકપાલને આગળની કાર્યવાહી શરૂ કરવા માટે સંમત કરી શકે તેવા નક્કર તથ્યો તેમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા નહોતા.
પીઠે નોંધ્યું હતું કે ફરિયાદી ઇચ્છે છે કે લોકપાલ પોતે રજૂ કરાયેલા દસ્તાવેજોનું વિશ્લેષણ કરે અને તેમાંથી ગુનાને લગતા જરૂરી તથ્યો તથા વિગતો શોધી કાઢે. આ રીતે લોકપાલે એવા તથ્યોનું અનુમાન કરવું પડે, જે ફરિયાદીએ સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કર્યા નથી. પીઠના મતે, આમ કરવાથી લોકપાલે પોતાની રીતે તથ્યો માની લેવા અથવા એવા તારણો કાઢવા પડે, જેના વિશે ફરિયાદીએ કદાચ વિચાર્યું પણ ન હોય. પરિણામે તપાસ સ્પષ્ટ દિશા અને હેતુ વિના આગળ વધી શકે છે, તેથી આવી પ્રક્રિયા ટાળવી જરૂરી છે.
નવી અને વિસ્તૃત ફરિયાદ દાખલ કરવાની તક
લોકપાલે અરજી ફગાવી હોવા છતાં ફરિયાદી માટે આગળનો માર્ગ ખુલ્લો રાખ્યો છે. પીઠે જણાવ્યું હતું કે ફરિયાદી ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ ગુનો બનતો હોવાના નક્કર તથ્યો, જરૂરી વિગતો અને સંબંધિત આધાર સાથે નવી ફરિયાદ રજૂ કરી શકે છે.
જો નવી ફરિયાદ તમામ જરૂરી પાસાંઓની દૃષ્ટિએ સંપૂર્ણ હશે, તો તેના પર યોગ્ય રીતે વિચાર કરવામાં આવશે. લોકપાલે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અગાઉની ફરિયાદનો નિકાલ અથવા હાલના આદેશને કારણે નવી ફરિયાદની વિચારણા પર પ્રતિકૂળ અસર થવી જોઈએ નહીં.
આમ, લોકપાલે હાલની અરજીમાં તપાસ શરૂ કરવા માટે પૂરતા તથ્યો ન હોવાનું જણાવી તેને ફગાવી છે, પરંતુ ફરિયાદીને વધુ સ્પષ્ટ અને વિસ્તૃત વિગતો સાથે ફરી રજૂઆત કરવાની તક આપી છે.
