Political horse trading: ભારતીય રાજકારણ અત્યારે એક અત્યંત નિમ્ન સ્તર પર આવી ગયું હોય તેમ લાગે છે. દેશની અનેક રાજકીય પાર્ટીઓ અત્યારે આંતરિક કલહ અને ‘પક્ષપલટા’ ના ખેલથી ખદબદી રહી છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં મમતા બેનર્જીની તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં પડેલી તિરાડો હોય કે મહારાષ્ટ્રનું ‘ઓપરેશન ટાઈગર’, દરેક જગ્યાએ એક જ વાત સાંભળવા મળે છે—સત્તાની લાલસા અને તોડફોડની રાજનીતિ. મહારાષ્ટ્રમાં એવી અટકળો તેજ બની છે કે ઉદ્ધવ ઠાકરેના નેતૃત્વવાળી શિવસેના (UBT) ના છ સાંસદો શિંદે જૂથમાં ભળી શકે છે. આ માત્ર પક્ષપલટો નથી, પરંતુ લોકશાહીના તે જનાદેશનું અપમાન છે જે જનતાએ એક ચોક્કસ વિચારધારા માટે આપ્યો હતો. જ્યારે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ પોતાની વફાદારી બદલે છે, ત્યારે તે માત્ર એક પાર્ટીનું નુકસાન નથી હોતું, પરંતુ તે સમગ્ર લોકશાહી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્નચિહ્ન મૂકે છે.
સંજય ઝાનો કટાક્ષ: શું હવે ધારાસભ્યો-સાંસદોનું ‘સ્ટોક એક્સચેન્જ’ ખોલવાની તૈયારી છે?
કોંગ્રેસના પૂર્વ રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા અને લેખક સંજય ઝાએ સોશિયલ મીડિયા પર બીજેપીને આડેહાથ લેતા એક અત્યંત તીખો વિડિયો પોસ્ટ કર્યો છે. તેમણે કટાક્ષમાં કહ્યું કે હવે ભારતમાં સાંસદ અને ધારાસભ્યોની લે-વેચ માટે સત્તાવાર રીતે ‘સ્ટોક એક્સચેન્જ ઓફ ઈન્ડિયા’ ખોલી દેવું જોઈએ. તેમની આ ટિપ્પણીમાં જે વેદના છે, તે દરેક જાગૃત નાગરિક અનુભવી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે, “આ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં સ્પોટ કે ફોરવર્ડ સેલિંગની પરવાનગી હોવી જોઈએ અને તમામ લેવડ-દેવડ રોકડમાં થવી જોઈએ.” આ ટિપ્પણી દ્વારા તેઓ એ વાત તરફ ઈશારો કરી રહ્યા છે કે આજે રાજકારણમાં સિદ્ધાંતોનું સ્થાન ‘કેશ’ એ લઈ લીધું છે. આ સ્ટોક માર્કેટમાં ‘બુલ્સ’ અને ‘બેયર્સ’ ની જેમ નેતાઓની ખરીદી અને વેચાણ થઈ રહ્યું છે, જે એક લોકશાહી દેશ માટે અત્યંત શરમજનક સ્થિતિ છે.
With the Union Home Minister as CEO https://t.co/D66MBv3ngw
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) June 19, 2026
જયરામ રમેશનો આક્ષેપ: એક્સચેન્જના ‘સીઈઓ’ કોણ છે?
સંજય ઝાની આ પોસ્ટને શેર કરતા કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા જયરામ રમેશે વધુ એક મોટો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે લખ્યું, “આ રાજકીય એક્સચેન્જના સીઈઓ તો કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ જ છે.” આ નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે વિપક્ષના મતે આ આખી તોડફોડની પ્રક્રિયા પાછળ કેન્દ્ર સરકારનો હાથ છે. ‘ઓપરેશન લોટસ’ કે ‘ઓપરેશન ટાઈગર’ જેવા નામ આપીને જ્યારે ધારાસભ્યોને રાતોરાત પક્ષ પલટાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે સત્તાના દુરુપયોગની ચરમસીમા દર્શાવે છે. જ્યારે કેન્દ્રીય એજન્સીઓ અને સત્તાધારી પક્ષના ગઠબંધનથી ચૂંટાયેલી સરકારો ઉથલાવવામાં આવે અથવા ધારાસભ્યોને ફોડવામાં આવે, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું ભારતમાં જનમતનું હવે કોઈ મૂલ્ય જ નથી રહ્યું?
‘ઓપરેશન ટાઈગર’ ની હકીકત: શું ખરેખર શિવસેનાના છ સાંસદો તૂટી રહ્યા છે?
મહારાષ્ટ્ર સરકારના મંત્રી સંજય શિરસાટે કરેલા દાવાએ રાજકીય ગરમાવો વધારી દીધો છે. તેમણે સ્પષ્ટ દાવો કર્યો છે કે શિવસેના (UBT) ના છ સાંસદોએ અલગ જૂથ બનાવી લીધું છે અને લોકસભા અધ્યક્ષ ઓમ બિરલાને લેખિતમાં જાણ પણ કરી દીધી છે. શિરસાટે તો ત્યાં સુધી કહ્યું કે, “પ્રક્રિયા ઘણી આગળ વધી ચૂકી છે. હવે તેઓ આગળ કયા પક્ષમાં જશે, તેનો નિર્ણય એકનાથ શિંદે લેશે.” આ પ્રકારની જાહેરાતો દર્શાવે છે કે સત્તાના કોરિડોરમાં કેવા પ્રકારની સોદાબાજી ચાલી રહી છે. જ્યારે બીજી બાજુ શિવસેના (UBT) ના નેતાઓ આ અહેવાલોને નકારી રહ્યા છે અને કહી રહ્યા છે કે જેઓ વિચારધારા પ્રત્યે સમર્પિત છે, તેઓ ક્યારેય છોડીને જશે નહીં. જોકે, ભૂતકાળના અનુભવો જોતાં, નેતાઓની ‘નિષ્ઠા’ રાતોરાત કેવી રીતે બદલાય છે, તે આપણે જોયું જ છે.
આ આખી તોડફોડની રાજનીતિમાં સૌથી મોટો ભોગ કોણ બને છે? તે છે સામાન્ય મતદાર. જનતા જે પક્ષને અને જે નેતાને મત આપે છે, તે નેતા જ્યારે સત્તાની લાલચમાં પક્ષ બદલે છે, ત્યારે તે મતદારના વિશ્વાસને વેચી નાખે છે. આજના નેતાઓને હવે જનતાના અભિપ્રાય કે નૈતિકતા સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. પાર્ટીની વિચારધારા તો માત્ર એક ઠપ્પો બની ગઈ છે, જે સગવડ મુજબ બદલી શકાય છે. સંજય શિરસાટ જેવા નેતાઓ જ્યારે એમ કહે છે કે “અંતિમ નિર્ણય ઉપમુખ્યમંત્રી લેશે”, ત્યારે તે સાબિત કરે છે કે નેતાઓ હવે સ્વતંત્ર નથી રહ્યા, પરંતુ તેઓ એક પ્રકારના ‘પેકેજ’ બની ગયા છે જે હરાજી માટે તૈયાર છે.
રાજકીય નૈતિકતાનું અધઃપતન
જ્યારે આખો દેશ આવી ઘટનાઓ જોવે છે, ત્યારે એક નાગરિક તરીકે આપણને થાય છે કે શું આપણી લોકશાહી હવે સુરક્ષિત છે? જ્યારે ગૃહમાં બેઠેલા પ્રતિનિધિઓ પોતાની પાર્ટી બદલવા માટે કતારમાં ઉભા હોય, ત્યારે જનતાના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કોણ કરશે? આજે શિક્ષણ, મોંઘવારી કે બેરોજગારી કરતાં વધુ ચર્ચા ‘કયો નેતા કઈ પાર્ટીમાં જશે’ તેની થઈ રહી છે. મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર આ ગંદા ખેલનું જે રીતે ગૌરવીકરણ કરવામાં આવે છે, તે પણ ચિંતાનો વિષય છે. ‘ઓપરેશન’ ના નામે કરવામાં આવતી આ તોડફોડ ખરેખર તો બંધારણીય સંસ્થાઓનું અપમાન છે.
પશ્ચિમ બંગાળથી મહારાષ્ટ્ર સુધી, દરેક જગ્યાએ એક જ ચિત્ર દેખાઈ રહ્યું છે. આજના રાજકારણીઓ માટે ‘પક્ષ’ એટલે કોઈ વિચાર કે સંઘર્ષ નથી, પરંતુ તે માત્ર ‘પાવર કન્સેશન’ લેવાનું એક સાધન છે. જો આ ‘સ્ટોક એક્સચેન્જ’ બંધ નહીં થાય, તો આવનારા સમયમાં કોઈ પણ પક્ષ પોતાનો કાર્યકાળ પૂરો કરી શકશે નહીં. જનતાએ આવા પક્ષપલટુ નેતાઓને ઓળખવા પડશે અને ચૂંટણીમાં તેમને પાઠ ભણાવવો પડશે. અત્યારે જે રીતે મહારાષ્ટ્ર કે બંગાળમાં સત્તાની સોદાબાજી થઈ રહી છે, તે જોતા સ્પષ્ટ લાગે છે કે સત્તાધારી પક્ષોના ઈશારે લોકશાહીના સ્તંભોને જ જમીનદોસ્ત કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ રાજનીતિ ક્યારે સમાપ્ત થશે, એ એક મોટો પ્રશ્ન છે.
આ પણ વાંચો:
