Prashant Kishor Bankipur Election: ગયા વર્ષે બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં જે જન સુરાજ પાર્ટીનો વોટ શેર ચાર ટકા પણ નહોતો, તે જ પાર્ટી હવે અત્યંત આત્મવિશ્વાસ સાથે પટનાની બાંકીપુર વિધાનસભા બેઠક પર પેટાચૂંટણી લડવા જઈ રહી છે. ગત ચૂંટણીમાં આ બેઠક પર પાર્ટીના ઉમેદવારને આઠ હજારથી પણ ઓછા મત મળ્યા હતા, જેની સામે ભાજપના દિગ્ગજ નેતા નિતિન નબીનને ૯૮ હજારથી વધુ મતો મળ્યા હતા. ૧૯૯૫થી ભાજપનો ગઢ ગણાતી આ બેઠક પર હવે નિતિન નબીનના રાજીનામા બાદ પેટાચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. પ્રશ્ન એ છે કે, માત્ર નવ મહિનામાં એવું શું પરિવર્તન આવ્યું કે પ્રશાંત કિશોરે પોતે ચૂંટણી મેદાનમાં ઉતરવાનું સાહસ કર્યું છે? આ ચૂંટણી માત્ર એક બેઠક માટે નથી, પરંતુ બિહારના રાજકારણમાં પોતાની હાજરી મજબૂત કરવા માટેની એક રણનીતિ છે.
ભયનું પરિબળ અને મતદારોની માનસિકતા
ગત ચૂંટણીમાં જન સુરાજની ઉમેદવાર વંદના કુમારી કહે છે કે, અગાઉ મતદારોમાં એક મોટો ડર હતો કે “જો અમે જન સુરાજને વોટ આપીશું તો આરજેડી (RJD) જીતી જશે.” આ માનસિકતાને કારણે ભાજપના સમર્થકો મજબૂરીમાં ભાજપને વોટ આપતા હતા. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે. આ ચૂંટણી કોઈ સરકાર કે મુખ્યમંત્રી બદલવા માટે નથી, તેથી મતદારો હવે મુક્તમને વિચારી રહ્યા છે. લોકો એક એવા નેતાની શોધમાં છે જે વિધાનસભામાં જનતાના પ્રશ્નોને બુલંદ અવાજે ઉઠાવી શકે. વંદના કુમારીના મતે, હવે આરજેડીનો ભય ઓછો થયો છે અને લોકો વિકલ્પ તરફ જોઈ રહ્યા છે.
મુખ્યમંત્રીના ચહેરાનો બદલાવ અને નવી તક
રાજકીય સમીકરણોમાં આવેલા પરિવર્તનને સમજતા જન સુરાજના નેતાઓનું માનવું છે કે અગાઉની જીત નીતીશ કુમારના ચહેરા પર મળી હતી, પરંતુ હવે સમ્રાટ ચૌધરી મુખ્યમંત્રી છે, જેની અસરો ભાજપના મતદારો પર જોવા મળી રહી છે. ભાજપના પરંપરાગત ભણેલા મતદારોમાં વર્તમાન નેતૃત્વને લઈને ક્યાંક ને ક્યાંક અસંતોષ છે. અર્બન સીટ હોવાને કારણે અહીંની જનતા વિકાસ અને જવાબદારી પર વધુ ભાર આપે છે. રામ મંદિરમાં થયેલી ચોરી જેવી ઘટનાઓ પણ સ્થાનિક સ્તરે ભાજપ માટે એક પડકાર બની છે, જેને પ્રશાંત કિશોર એક મોટી તક તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
કેલ્ક્યુલેટેડ રિસ્ક અને સંદેશની રાજનીતિ
ટાટા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સોશિયલ સાયન્સના પ્રોફેસર પુષ્પેન્દ્રના મતે, આ પ્રશાંત કિશોરનું એક સુવ્યવસ્થિત ‘કેલ્ક્યુલેટેડ રિસ્ક’ છે. પ્રશાંત કિશોર બિહારમાં પોતાની મજબૂત હાજરીનો સંદેશ આપવા માંગે છે. જો તેઓ આ ચૂંટણી જીતી જાય છે, તો પાર્ટીને એક મોટો ઓક્સિજન મળશે અને તેઓ વિપક્ષની જગ્યા ઝડપથી કબજે કરી શકશે. હારની સ્થિતિમાં પણ જો તેમને મળતા મતોની સંખ્યા ગત ચૂંટણી કરતા વધી જાય, તો તેઓ કહી શકશે કે જન સુરાજ પ્રત્યે લોકોનો રસ વધ્યો છે. તેમની રણનીતિ સ્પષ્ટ છે કે તેઓ હવે નેપથ્યમાં રહીને રણનીતિકાર બનવાને બદલે જમીન પર ઉતરીને નેતા બનવા માંગે છે.
જાતિવાદનું ગણિત અને સવર્ણ વર્ગની દ્વિધા
બિહારના રાજકારણમાં જાતિવાદ હજુ પણ સૌથી મોટો પરિબળ છે. બાંકીપુરમાં કાયસ્થ સમુદાયના મતદારો ૧૫ થી ૨૦ ટકા છે, જે અહીં જીત-હારમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવે છે. અગાઉ કુમ્હરાર બેઠક પર કાયસ્થ ઉમેદવાર કે.સી. સિંહાને મેદાનમાં ઉતારવા છતાં ભાજપના બનિયા ઉમેદવાર સામે તેઓ ત્રીજા નંબરે રહ્યા હતા. આ સાબિત કરે છે કે સવર્ણ મતદારોનો ભાજપ પરનો મોહ હજુ સંપૂર્ણપણે ઓસર્યો નથી. પ્રશાંત કિશોર માટે લડાઈ સરળ નથી, કારણ કે જ્ઞાતિગત ઓળખના પાયા હજુ ખૂબ મજબૂત છે. તેમ છતાં, તેઓ આ પાયાને તોડવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે.
બહુમુખી મુકાબલો અને ઉમેદવારોની વ્યુહરચના
આ ચૂંટણીમાં મુકાબલો ખૂબ જ રસપ્રદ બની ગયો છે. ભાજપે પોતાના કાયસ્થ નેતા અભિષેક કુમારને ઉતાર્યા છે, તો આરજેડીએ રેખા ગુપ્તા પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો છે, જેમને અગાઉ મોટી સંખ્યામાં મત મળ્યા હતા. તેજ પ્રતાપ યાદવની નવી પાર્ટીએ પણ વીણા માનવીને મેદાનમાં ઉતારીને હરીફાઈ વધારી દીધી છે. બાંકીપુર, જે પહેલા પટના પશ્ચિમ બેઠક તરીકે ઓળખાતી હતી, ત્યાં નિતિન નબીનનો ૨૦૦૬થી દબદબો રહ્યો છે. હવે એ જોવાનું રહે છે કે શું પ્રશાંત કિશોર આટલા વર્ષો જૂના કિલ્લામાં ગાબડું પાડી શકશે કે પછી મતદારો પરંપરાગત પક્ષો સાથે જ રહેશે.
ભવિષ્યનો નિર્દેશ અને રાજકીય અનિશ્ચિતતા
પ્રશાંત કિશોરની વાતો પર મતદારોએ હજુ પૂરો ભરોસો કર્યો નથી, પણ જો તેઓ બાંકીપુરમાં આરજેડીને પાછળ છોડીને બીજા ક્રમે પણ આવે અથવા સારી લડાઈ આપે, તો તે એક મોટી રાજકીય ઘટના ગણાશે. પ્રશાંત કિશોરની આ મહેનત એ વાતનું પ્રતીક છે કે તેઓ બિહારના રાજકારણમાં લાંબી ઇનિંગ રમવા માંગે છે. જન સુરાજની આ પેટાચૂંટણીમાં થતી હાર કે જીત, બિહારની આગામી ૨૦૨૫ની વિધાનસભા ચૂંટણી માટેનો ‘ટીઝર’ સાબિત થશે. હવે બોલ મતદારોના કોર્ટમાં છે કે તેઓ જૂનાને પસંદ કરે છે કે નવા વિકલ્પને.
આ પણ વાંચો:
MGNREGA Vs VB-G RAM G: 100 દિવસથી 125 દિવસ રોજગાર, છતાં વિરોધ કેમ? – thegujaratreport.com
