Baruipur Encounter Case: કોલકાતાના દક્ષિણી ઉપનગર બારુઈપુર પોલીસ સ્ટેશન વિસ્તારમાં એક સગીર બાળકી સાથે બનેલી દુષ્કર્મ અને હત્યાની ઘટનાએ સમગ્ર પશ્ચિમ બંગાળને હચમચાવી દીધું છે. પાંચ જુલાઈના રોજ એક સ્થાનિક તળાવમાંથી બાળકીનો મૃતદેહ મળી આવતા વિસ્તારમાં ભારે રોષ અને તણાવનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું. શરૂઆતમાં પરિજનોએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે હત્યા પહેલા બાળકી સાથે અમાનવીય દુષ્કર્મ આચરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ પોલીસે શરૂઆતમાં આ દિશામાં કેસ નોંધ્યો નહોતો. પોસ્ટમોર્ટમ રિપોર્ટ આવ્યા બાદ આખરે પોક્સો (POCSO) કલમો હેઠળ ગંભીર કેસ દાખલ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનામાં સંડોવાયેલા શંકાસ્પદ આરોપી પ્રભાસ મંડલનું મંગળવારે મોડી રાત્રે પોલીસ અથડામણમાં મોત થતા મામલો વધુ ગંભીર વળાંક લઈ ગયો છે.
પોલીસ એન્કાઉન્ટર: ઘટનાક્રમ અને સવાલોના ઘેરામાં કાર્યવાહી
પોલીસના સત્તાવાર દાવા મુજબ, મંગળવારે મોડી રાત્રે આરોપી પ્રભાસ મંડલને ક્રાઈમ સીન રીક્રિએટ (ઘટનાનું પુનરાવર્તન) કરવા માટે તળાવ પાસે લઈ જવામાં આવ્યો હતો. પોલીસનું કહેવું છે કે આ દરમિયાન આરોપીએ પોલીસકર્મીની સર્વિસ રિવોલ્વર છીનવીને ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, જેના પગલે સ્વબચાવમાં પોલીસે ગોળી ચલાવી હતી. હોસ્પિટલ લઈ જતા તેને મૃત જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે, આ ઘટના બાદ પોલીસની ભૂમિકા પર ગંભીર સવાલો ઉભા થયા છે. સ્થાનિકોનો આરોપ છે કે જો પોલીસે બાળકીના ગુમ થયા બાદ તરત જ ફરિયાદ પર ગંભીરતાથી કાર્યવાહી કરી હોત અને સીસીટીવી ફૂટેજ તપાસ્યા હોત, તો બાળકીનો જીવ બચાવી શકાયો હોત. લોકોનું કહેવું છે કે આરોપીએ પોતાનો ગુનો સ્ટેશનમાં જ કબૂલ કરી લીધો હતો, તેમ છતાં પોલીસની નિષ્ક્રિયતા દુઃખદ છે.
રાજકીય આરોપ-પ્રત્યારોપ અને સામાજિક રોષ
આ સમગ્ર મામલે રાજકીય રંગ પણ પકડ્યો છે. સ્થાનિક રહીશોએ આરોપ લગાવ્યો છે કે બીજેપીના સ્થાનિક નેતા શાંતનુ મંડલે આરોપીને મદદ કરી હતી, જોકે શાંતનુ મંડલે આ આરોપોને ફગાવી દીધા છે અને કહ્યું છે કે તેમણે પોતે પોલીસ સ્ટેશન જઈને ફરિયાદ નોંધાવી હતી અને સીસીટીવી ફૂટેજની મદદથી આરોપીને પકડવામાં મદદ કરી હતી. બીજી તરફ, ટીએમસી દ્વારા એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પૂર્વ મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી બારુઈપુર જવા માંગતા હતા પરંતુ તેમને હાઉસ એરેસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાને કારણે સ્થાનિક સ્તરે હિંસા પણ જોવા મળી હતી, જેમાં ભીડે હત્યાની શંકામાં એક યુવકની મારપીટ કરતા તેનું પણ મોત થયું હતું. વિસ્તારમાં તણાવપૂર્ણ સ્થિતિને પગલે ભારે પોલીસ બંદોબસ્ત તૈનાત કરવામાં આવ્યો છે.
માનવ અધિકાર સંગઠનોની આશંકા
એસોસિએશન ફોર ધ પ્રોટેક્શન ઓફ ડેમોક્રેટિક રાઈટ્સ (APDR) જેવી સંસ્થાઓએ આ પોલીસ એન્કાઉન્ટરને અત્યંત શંકાસ્પદ ગણાવ્યું છે. સભ્ય રણજીત સૂરે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે પ્રભાસ મંડલ આ કેસનો મુખ્ય સાક્ષી હતો અને તેના મોતથી પોલીસ પોતાની નિષ્ફળતાઓ પર પડદો પાડી શકે છે. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં ‘પોલીસ હથિયાર છીનવીને ભાગવાના પ્રયાસ’ની વાર્તાઓ લગભગ એકસમાન કેમ હોય છે? આ રીતે આરોપીનું મોત થવાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયા અધૂરી રહી જાય છે અને સત્ય ક્યારેય બહાર આવતું નથી. તેમણે માંગ કરી છે કે ગુનેગારોને કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ નિષ્પક્ષ સજા થવી જોઈએ, ન કે એન્કાઉન્ટર દ્વારા.
આરોપીની માતાનો ચોંકાવનારો પ્રતિસાદ
સૌથી વધુ આશ્ચર્યજનક પ્રતિક્રિયા ખુદ આરોપીની માતા તરફથી આવી છે. તેમણે મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે, “તેણે જે કર્યું તેની તેને સજા મળી છે. હું તેનો મૃતદેહ સ્વીકારીશ નહીં અને તેને ઘરે પણ નહીં લાવું.” એક માતાના આવા શબ્દો દર્શાવે છે કે આ ઘટનાએ સમાજની નૈતિકતા અને ગુનાખોરી પ્રત્યેના દ્રષ્ટિકોણને કેટલો ઊંડો આઘાત પહોંચાડ્યો છે. પોતાની પુત્રની લાશ લેવાનો ઇનકાર કરવો એ ઘટનાની ગંભીરતા અને સમાજમાં ફેલાયેલા આક્રોશનું પ્રતીક છે.
એન્કાઉન્ટર સંસ્કૃતિ પર રાષ્ટ્રીય ચર્ચા
આ પ્રકારના ‘એક્સ્ટ્રા-જ્યુડિશિયલ કિલિંગ’ કે ‘એન્કાઉન્ટર’ની ચર્ચાઓ નવી નથી. વર્ષ ૨૦૧૯માં હૈદરાબાદમાં દુષ્કર્મના આરોપીઓનું જે રીતે પોલીસ અથડામણમાં મોત થયું હતું, ત્યારબાદ એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલે પણ આવી કાર્યવાહીની આકરી ટીકા કરી હતી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જ્યારે પણ પોલીસ કોઈ આરોપીને મારવા માટે ‘ક્રાઈમ સીન રીક્રિએટ’નો સહારો લે છે, ત્યારે ન્યાયતંત્ર પરનો વિશ્વાસ ડગે છે. ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં પણ આ પ્રકારની ઘટનાઓનો મોટો આંકડો સામે આવ્યો છે, જ્યાં પોલીસનું માનવું છે કે આ પ્રકારની કઠોર કાર્યવાહી ગુનેગારોમાં ડર પેદા કરે છે, જ્યારે માનવ અધિકાર કાર્યકર્તાઓ તેને લોકશાહી માટે ખતરો માને છે.
શું લોકશાહીમાં ન્યાય પ્રક્રિયા ખોવાઈ રહી છે?
બારુઈપુરની આ ઘટના સાબિત કરે છે કે સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં ક્યાંક મોટી ચૂક છે. એક બાળકીની જિંદગી છીનવાઈ ગઈ, એક સાક્ષીનું એન્કાઉન્ટરમાં મોત થયું, અને એક નિર્દોષ યુવક ભીડનો ભોગ બન્યો—આ આખી ઘટના સામાજિક અરાજકતા તરફ ઈશારો કરે છે. જ્યાં સુધી તંત્ર દ્વારા ઝડપી તપાસ, સચોટ પુરાવા અને અદાલત દ્વારા સમયસર ચુકાદો નહીં મળે, ત્યાં સુધી આવા ‘ન્યાય’ના નામે થતા એન્કાઉન્ટર સવાલો ઉભા કરતા રહેશે. લોકો ઈચ્છે છે કે આરોપીઓને સજા મળે, પણ સાથે સાથે એ પણ આશા રાખે છે કે આ કાર્યવાહી પારદર્શક હોય, જેથી કોઈ નિર્દોષ ન ફસાય અને ગુનેગાર પણ બચી ન જાય. આ ઘટના મુંબઈ હોય કે બંગાળ, ભારતના દરેક નાગરિકને કાયદાના શાસન (Rule of Law) પર વધુ મજબૂત ભરોસો રાખવાની જરૂરિયાતનો અહેસાસ કરાવે છે.
આ પણ વાંચો:
MGNREGA Vs VB-G RAM G: 100 દિવસથી 125 દિવસ રોજગાર, છતાં વિરોધ કેમ? – thegujaratreport.com
