Putin China Visit: વૈશ્વિક રાજદ્વારી મંચ પર હાલમાં ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે બેઇજિંગની પોતાની સત્તાવાર મુલાકાત પૂરી કર્યાના એક અઠવાડિયા કરતાં પણ ઓછા સમયમાં, રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન ચીનના સર્વોચ્ચ નેતા શી જિનપિંગને મળવા માટે ચીનના પ્રવાસે જઈ રહ્યા છે. પુતિન મંગળવાર અને બુધવારે ચીનમાં રોકાવાના શેડ્યૂલ પર છે. આ એક એવી હાઈ-પ્રોફાઈલ મુલાકાત છે જેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજરો મંડાયેલી રહેવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. આ પ્રવાસનું ટાઈમિંગ એટલા માટે મહત્વનું છે કારણ કે બેઇજિંગ એક તરફ અમેરિકા સાથે પોતાના આર્થિક અને રાજદ્વારી સંબંધોને સ્થિર રાખવા માંગે છે, તો બીજી તરફ રશિયા સાથેની પોતાની વર્ષો જૂની મજબૂત ભાગીદારીને પણ કોઈપણ ભોગે સુરક્ષિત રાખવા માટે મથી રહ્યું છે.

ચીન-રશિયા મિત્રતા સંધિની ૨૫મી વર્ષગાંઠ અને આર્થિક-વ્યૂહાત્મક સહયોગનો નવો એજન્ડા

ક્રેમલિન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિ પુતિન અને શી જિનપિંગ વચ્ચે બંને દેશોના પરસ્પર આર્થિક સહયોગને વધારવા માટે વિસ્તૃત ચર્ચા થશે. આ ઉપરાંત, વર્તમાન સમયના “મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક મુદ્દાઓ” પર પણ બંને નેતાઓ મંથન કરવાના છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, પુતિનનો આ પ્રવાસ વર્ષ ૨૦૦૧ માં હસ્તાક્ષર કરાયેલી ઐતિહાસિક ‘સિનો-રશિયન ટ્રીટી ઓફ ફ્રેન્ડશિપ’ (ચીન-રશિયા મિત્રતા સંધિ) ની ૨૫મી વર્ષગાંઠ સાથે સુમેળ ધરાવે છે. બેઇજિંગ સ્થિત અગ્રણી થિંક ટેન્ક ‘સેન્ટર ફોર ચાઇના એન્ડ ગ્લોબલાઇઝેશન’ ના ડેપ્યુટી સેક્રેટરી જનરલ વાંગ ઝિચેને આ અંગે સચોટ અવલોકન કરતાં જણાવ્યું છે કે, “ટ્રમ્પની મુલાકાત વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સ્થિર કરવા માટે હતી; જ્યારે પુતિનની મુલાકાત લાંબા સમયના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારને આશ્વસ્ત કરવા માટે છે. ચીન માટે, આ બંને ટ્રેક એકબીજાથી અલગ કે પરસ્પર વિરોધી નથી.”

‘પ્રિય મિત્ર’ અને ‘જૂના મિત્ર’ વચ્ચેનો ગાઢ સંબંધ અને ગ્લોબલ સાઉથની એકતાનો હુંકાર

વ્લાદિમીર પુતિન અને શી જિનપિંગ જાહેર મંચ પરથી વારંવાર એકબીજાને પોતાના ખાસ ‘મિત્ર’ કહીને સંબોધે છે. આ અગાઉ પુતિને સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ માં તિયાનજિન ખાતે યોજાયેલી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) ની વાર્ષિક સમિટમાં ભાગ લેવા ચીનની મુલાકાત લીધી હતી. એ સમયે તેઓ બીજા વિશ્વયુદ્ધના અંતની ૮૦મી વર્ષગાંઠના સન્માનમાં આયોજિત ભવ્ય મિલિટરી પરેડના સાક્ષી બન્યા હતા. તે મુલાકાત દરમિયાન શીએ પુતિનને “જૂના મિત્ર” કહ્યા હતા, તો સામે પક્ષે પુતિને પણ શી જિનપિંગને “પ્રિય મિત્ર” તરીકે નવાજ્યા હતા. આ સંબંધોની ગાઢતા એપ્રિલ મહિનામાં પણ જોવા મળી જ્યારે રશિયાના વિદેશ મંત્રી સેર્ગેઈ લાવરોવે બેઇજિંગની મુલાકાત લીધી હતી. શીએ લાવરોવ સાથેની બેઠકમાં વર્તમાન જટિલ આંતરરાષ્ટ્રીય સંદર્ભમાં રશિયા-ચીન દ્વિપક્ષીય સંબંધોને “કિંમતી” ગણાવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે બંને દેશોએ પોતાના કાયદેસરના, સહિયારા હિતોની રક્ષા કરવા તેમજ ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ (વિકાસશીલ અને ગરીબ દેશો) ની એકતાને સુરક્ષિત રાખવા માટે મજબૂત વ્યૂહાત્મક સહયોગનો ઉપયોગ કરવો જ પડશે.

ટ્રમ્પ-શી વાર્તાલાપના સીધા અપડેટ્સ મેળવવા રશિયા આતુર: ક્રેમલિનનો ખુલાસો

ક્રેમલિનના પ્રવક્તા દિમિત્રી પેસ્કોવે સપ્તાહના અંતે એક મહત્વનું નિવેદન આપતા જણાવ્યું હતું કે, પુતિનનો આ ચીન પ્રવાસ રશિયાને અમેરિકા સાથે ચીનની શું વાતચીત થઈ તે અંગે સીધા અપડેટ્સ મેળવવાની અને વિચારોનું આદાનપ્રદાન કરવાની ઉત્તમ તક પૂરી પાડશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની બેઇજિંગ મુલાકાત દરમિયાન શીએ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંબંધ ગણાવ્યા હતા. તેમણે અમેરિકાને અપીલ કરી હતી કે બંને દેશોએ એકબીજાને હરીફ (રાઇવલ) ના બદલે ભાગીદાર (પાર્ટનર) તરીકે જોવા જોઈએ. આ બે દિવસીય શિખર સંમેલનના અંતે બંને દેશોએ જાહેરાત કરી હતી કે તેઓ “વ્યૂહાત્મક સ્થિરતાના રચનાત્મક ચીન-અમેરિકા સંબંધો” ને હેન્ડલ કરવા માટે એક સર્વગ્રાહી નવા ફ્રેમવર્ક પર સાથે મળીને કામ કરશે. થિંક ટેન્કના વિશ્લેષક વાંગના મતે, “બેઇજિંગ પશ્ચિમ સાથે સ્થિર સંબંધો, મોસ્કો સાથે સતત વ્યૂહાત્મક વિશ્વાસ અને તમામ પક્ષો સાથે વાત કરવા માટે સક્ષમ એક નિષ્પક્ષ મહાસત્તા તરીકે પોતાને સ્થાપિત કરવા માટે પૂરતી રાજદ્વારી જગ્યા ઈચ્છે છે.”

યુક્રેન યુદ્ધ અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધો વચ્ચે ચીન બન્યું રશિયાનું સર્વોચ્ચ વેપાર ભાગીદાર

ઘણા રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે, પુતિનની આ મુલાકાતનો મુખ્ય હેતુ રશિયા અને ચીન વચ્ચેની આર્થિક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત કરવાનો છે, જે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૨ માં રશિયાના યુક્રેન પરના આક્રમણ પછી નોંધપાત્ર રીતે વેગ પકડી ચૂકી છે. ચીન સત્તાવાર રીતે એવું કહેતું આવ્યું છે કે તે યુક્રેન સંઘર્ષમાં સંપૂર્ણપણે તટસ્થ છે. જોકે, અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન દ્વારા રશિયા પર લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક અને નાણાકીય પ્રતિબંધો છતાં ચીને મોસ્કો સાથે પોતાના વેપાર સંબંધો માત્ર ચાલુ જ નથી રાખ્યા, પરંતુ તેમાં મોટો વધારો કર્યો છે. આજે ચીન રશિયાનું ટોચનું વેપારી ભાગીદાર બની ગયું છે. બેઇજિંગ હવે રશિયન તેલ અને કેમિકલ ગેસ સપ્લાયનું સૌથી મોટું વૈશ્વિક ગ્રાહક છે. મોસ્કો આશા રાખી રહ્યું છે કે પશ્ચિમ એશિયા (ઈરાન) માં ચાલી રહેલા તણાવ અને યુદ્ધના કારણે ચીનમાં રશિયન ઇંધણની માંગ હજુ પણ વધશે. આ સિવાય, રશિયાના હથિયાર ઉદ્યોગો માટે હાઇ-ટેક ઇલેક્ટ્રોનિક ઘટકો પૂરા પાડવાનું બંધ કરવાની પશ્ચિમી દેશોની ઉગ્ર માંગણીઓને પણ ચીને સ્પષ્ટપણે ફગાવી દીધી છે.

તેલ-ગેસ કરારોને આખરી ઓપ આપવાની પુતિનની ઈચ્છા અને વૈશ્વિક સંતુલનનો દાવો

વ્લાદિમીર પુતિને આ મહિનાની શરૂઆતમાં જ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મોસ્કો અને બેઇજિંગે તેલ અને ગેસ ક્ષેત્રના પરસ્પર સહયોગમાં ઘણું નોંધપાત્ર અને મોટું પગલું આગળ વધાર્યું છે. રશિયન નેતાએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે, “વ્યવહારિક રીતે તમામ મુખ્ય આર્થિક મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે સહમતિ સધાઈ ગઈ છે. જો આપણે આ મુલાકાત દરમિયાન બાકી રહેલી નાની વિગતોને અંતિમ સ્વરૂપ આપવામાં અને કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં સફળ થઈશું, તો મને અત્યંત આનંદ થશે.” પુતિને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં રશિયા-ચીન જોડાણને એક નિર્ણાયક, સંતુલન બળ તરીકે પણ બિરદાવ્યું હતું. તેમણે ઉમેર્યું કે, ચીન અને રશિયા જેવા પરમાણુ સંપન્ન દેશો વચ્ચેની પરસ્પર ક્રિયા નિઃશંકપણે વિશ્વમાં પશ્ચિમી દેશોની દાદાગીરી સામે એક મજબૂત અવરોધ અને સ્થિરતાના પરિબળ તરીકે કામ કરે છે. વધુમાં, વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે અન્ય એક સ્થિર તત્વ તરીકે મોસ્કો અમેરિકા સાથે ચીનની વાતચીતનું સ્વાગત કરે છે, કારણ કે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની આર્થિક સ્થિરતાથી આડકતરી રીતે રશિયાને પણ મોટો આર્થિક ફાયદો જ થવાનો છે.