Rahul Gandhi: લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ દલિતો સાથે કથિત ભેદભાવ અને ‘શુદ્ધિકરણ’ની ઘટનાઓને લઈને ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) અને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) પર આકરો પ્રહાર કર્યો છે. રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો કે કોઈ દલિત વ્યક્તિની હાજરી બાદ કોઈ સ્થળનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે તો તે માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ અસ્પૃશ્યતાની માનસિકતા દર્શાવે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતીય બંધારણે અસ્પૃશ્યતાને સમાપ્ત કરી છે અને આવી માનસિકતા બંધારણની ભાવનાની વિરુદ્ધ છે.
કોંગ્રેસ મુખ્યાલયમાં પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન નિવેદન
રાહુલ ગાંધીએ શનિવારે કોંગ્રેસ મુખ્યાલય ખાતે પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે સાથે જોડાયેલા ઉત્તરાખંડના હલ્દ્વાનીના મામલા ઉપરાંત રાજસ્થાનમાં બનેલી સમાન ઘટના અંગે પણ વાત કરી હતી. રાહુલ ગાંધીએ આરોપ લગાવ્યો કે BJP અને RSS સાથે જોડાયેલા લોકો દ્વારા આવી ઘટનાઓ કરવામાં આવી રહી છે અને આ માત્ર રાજકીય વિરોધનો મુદ્દો નથી, પરંતુ દલિતો પ્રત્યેના ભેદભાવનો ગંભીર પ્રશ્ન છે.
તેમણે આ પ્રકારની ઘટનાઓમાં તાત્કાલિક FIR નોંધવાની અને જવાબદાર લોકોની ધરપકડ કરવાની માંગ કરી હતી. રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અથવા અન્ય નેતાઓ આ મુદ્દે શું કહે છે કે ચૂપ રહે છે, તેમાં તેમને રસ નથી; તેઓ આ મામલે સીધી કાર્યવાહી ઇચ્છે છે.
‘શુદ્ધિકરણ’ને અસ્પૃશ્યતાનું બીજું સ્વરૂપ ગણાવ્યું
રાહુલ ગાંધીએ ‘શુદ્ધિકરણ’ની પ્રક્રિયાને સમજાવતા કહ્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ સ્થળે જાય અને તેના ગયા પછી તે જગ્યાનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે, તો તેનો સીધો સંદેશ એવો જાય છે કે તે વ્યક્તિની હાજરીને કારણે સ્થળ અશુદ્ધ થયું હતું. તેમના મતે આ જ વિચાર અસ્પૃશ્યતાની મૂળભૂત માનસિકતા સાથે જોડાયેલો છે.
તેમણે દલીલ કરી કે જો કોઈ દલિત વ્યક્તિના મંદિર, મંચ અથવા અન્ય સ્થળે જવાથી બાદમાં શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવે, તો તે વ્યક્તિને સામાજિક રીતે ‘અશુદ્ધ’ માનવાનો સંદેશ આપે છે. રાહુલ ગાંધીએ આવી વિચારસરણીને બંધારણીય મૂલ્યોની વિરુદ્ધ ગણાવી અને કહ્યું કે ભારતમાં જાતિના આધારે કોઈ વ્યક્તિ સાથે ભેદભાવ થવો જોઈએ નહીં.
રાજસ્થાનની ઘટનાનો પણ ઉલ્લેખ
પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ રાજસ્થાનની એક ઘટનાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે કોંગ્રેસ વિધાનમંડળ પક્ષના એક નેતા એક મંદિરમાં ગયા બાદ ત્યાં BJPના નેતાઓ દ્વારા ‘શુદ્ધિકરણ’ કરવામાં આવ્યું હતું.
રાહુલ ગાંધીએ આ ઘટનાને જાતિ આધારિત ભેદભાવની માનસિકતા સાથે જોડીને સવાલ કર્યો કે કોઈ વ્યક્તિ મંદિર અથવા જાહેર સ્થળે જાય ત્યારબાદ ત્યાં શુદ્ધિકરણ કરવાની જરૂર શા માટે ઊભી થાય છે? તેમણે કહ્યું કે આ માત્ર સંબંધિત વ્યક્તિના અપમાનનો પ્રશ્ન નથી, પરંતુ સમાજમાં વ્યક્તિની જાતિના આધારે તેની સાથે કેવો વ્યવહાર કરવામાં આવે છે તે અંગેનો મોટો સવાલ છે.
બંધારણના અનુચ્છેદ 17નો ઉલ્લેખ
રાહુલ ગાંધીએ બંધારણનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે ભારતમાં અસ્પૃશ્યતા નાબૂદ કરવામાં આવી છે. બંધારણનો અનુચ્છેદ 17 અસ્પૃશ્યતાને સમાપ્ત કરે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, દલિત વ્યક્તિની હાજરી બાદ કોઈ સ્થળનું ‘શુદ્ધિકરણ’ કરવું એ અસ્પૃશ્યતાની વિચારસરણીને પ્રોત્સાહન આપતું કૃત્ય છે.
તેમણે કહ્યું કે જ્યારે કોઈ દલિત વ્યક્તિને કારણે કોઈ સ્થળને શુદ્ધ કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેનાથી દલિત વ્યક્તિને અશુદ્ધ ગણવાનો સંદેશ જાય છે. રાહુલ ગાંધીએ આવી પ્રવૃત્તિને બંધારણીય વ્યવસ્થા અને સમાનતાના સિદ્ધાંતો સામેનો ગંભીર મુદ્દો ગણાવ્યો.
મલ્લિકાર્જુન ખડગેના હલ્દ્વાની કાર્યક્રમનો મામલો
રાહુલ ગાંધીએ પોતાના આરોપોને સમજાવવા માટે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના હલ્દ્વાની કાર્યક્રમનું ઉદાહરણ આપ્યું. ખડગેએ 8 ઓગસ્ટે હલ્દ્વાનીના રામલીલા મેદાનમાં કોંગ્રેસની રેલીને સંબોધિત કરી હતી. ત્યારબાદ 10 ઓગસ્ટે દક્ષિણપંથી સંગઠન શ્રી રામ સેના ધર્માર્થ સેવા ન્યાસ સાથે જોડાયેલા કેટલાક લોકોએ ત્યાં હવન કરીને ‘શુદ્ધિકરણ’ કર્યું હતું.
આ ઘટના પછી ખડગેએ રાજ્યસભામાં પણ આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે તેમના ભાષણમાં કોઈ ચોક્કસ જાતિ કે ધર્મ વિરુદ્ધ વાત કરવામાં આવી નહોતી અને તેમણે જનતાને લગતા મુદ્દાઓ પર જ વાત કરી હતી. તેમ છતાં તેમના કાર્યક્રમ બાદ મંચનું શુદ્ધિકરણ કરવામાં આવ્યું હતું. ખડગેએ આ ઘટનાને પોતાના માટે અપમાનજનક ગણાવી હતી અને કહ્યું હતું કે તેનાથી તેમને અસ્પૃશ્યતાનો અનુભવ થયો.
કાર્યવાહી અને ધરપકડની માંગ
ખડગેએ પણ શુદ્ધિકરણ કરનાર લોકો સામે અસ્પૃશ્યતા સંબંધિત કાયદા હેઠળ કેસ નોંધવાની અને ધરપકડ કરવાની માંગ કરી હતી. જોકે, ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર ઉત્તરાખંડની BJP સરકાર તરફથી આ મામલે હજુ સુધી કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નથી. બીજી તરફ BJP તરફથી હલ્દ્વાનીની ઘટનાથી પાર્ટીને અલગ રાખવામાં આવી છે અને તપાસનું આશ્વાસન આપવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે.
જાતિ, દલિત સન્માન અને ચૂંટણી રાજકારણ
રાહુલ ગાંધીના નિવેદન બાદ જાતિ, સામાજિક સમાનતા અને બંધારણીય અધિકારોનો મુદ્દો ફરી રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. કોંગ્રેસ આ ઘટનાને દલિત સન્માન અને બંધારણની રક્ષા સાથે જોડીને રજૂ કરી રહી છે. રાહુલ ગાંધીએ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે તેઓ આ મુદ્દાને માત્ર મલ્લિકાર્જુન ખડગેના વ્યક્તિગત અપમાન તરીકે જોતા નથી, પરંતુ દલિતો પ્રત્યેની કથિત ભેદભાવપૂર્ણ માનસિકતાના ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
હલ્દ્વાનીની ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે ઉત્તરાખંડમાં 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણીને લઈને રાજકીય તૈયારીઓ શરૂ થઈ રહી છે. ખડગેએ પણ 8 ઓગસ્ટની રેલીને આગામી ચૂંટણીના રાજકીય સંદર્ભમાં સંબોધિત કરી હતી. હવે ‘શુદ્ધિકરણ’નો મુદ્દો દલિત સન્માન, અસ્પૃશ્યતા અને બંધારણીય મૂલ્યો સાથે જોડાતા BJP અને કોંગ્રેસ વચ્ચે રાજકીય ટકરાવ વધુ ઉગ્ર બનવાની શક્યતા છે.
