RSS Organizer Sonia Gandhi NAC: રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) સાથે જોડાયેલા સાપ્તાહિક ‘ઓર્ગેનાઇઝર’ના તાજેતરના તંત્રીલેખને લઈને રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. તંત્રીલેખમાં કોંગ્રેસ નેતા સોનિયા ગાંધીની અધ્યક્ષતાવાળી નેશનલ એડવાઇઝરી કાઉન્સિલ (NAC)ને ‘દિમાગી નક્સલીઓનું શાસન પર કબજો’ ગણાવવામાં આવી છે. લેખમાં એવો આરોપ પણ મૂકવામાં આવ્યો છે કે વિવિધ સામાજિક અને રાજકીય આંદોલનો પાછળ ઇસ્લામિસ્ટ, માઓવાદી, મિશનરી, NGO, કેટલાક બુદ્ધિજીવી, કાનૂની નિષ્ણાતો, બોલિવૂડ અને મીડિયાના કેટલાક વર્ગોનું ગઠબંધન કામ કરી રહ્યું છે.
‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દને લઈને નવો વિવાદ
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 15 ઓગસ્ટે લાલ કિલ્લા પરથી આપેલા સ્વતંત્રતા દિવસના ભાષણમાં કહ્યું હતું કે જંગલોમાં સક્રિય સશસ્ત્ર નક્સલવાદને દેશે ઘણી હદ સુધી નિયંત્રણમાં લીધો છે, પરંતુ ‘દિમાગી નક્સલ’ હજુ પણ અસ્તિત્વમાં છે. તેમણે આવા તત્વો હિંસા અને અશાંતિ માટે તક શોધતા હોવાનો દાવો કર્યો હતો અને તેમને ઓળખીને યુવાનોને મુખ્ય પ્રવાહ સાથે જોડવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી હતી.
આ નિવેદન બાદ વિપક્ષે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. સંસદીય કાર્યમંત્રી કિરણ રિજિજુએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે પ્રધાનમંત્રીએ વિપક્ષી નેતાઓને ‘દિમાગી નક્સલ’ કહ્યા નથી. રિજિજુએ પોતાની વ્યાખ્યામાં એવા લોકોને આ શ્રેણીમાં મૂક્યા હતા જે માઓવાદીઓને સમર્થન આપે, બંધારણને ન માને, અલગાવવાદીઓ સાથે ઊભા રહે અથવા અનુચ્છેદ 370ના સમર્થન સહિત દેશની એકતા અંગે સવાલ ઊભા કરે.
ઓર્ગેનાઇઝરે વ્યાખ્યાને વધુ વિસ્તૃત કરી
‘ઓર્ગેનાઇઝર’ના સંપાદક પ્રફુલ કેતકરના તંત્રીલેખમાં ‘દિમાગી નક્સલ’ની વ્યાખ્યા વધુ વિસ્તૃત કરવામાં આવી છે. લેખમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આવા લોકો બંદૂક લઈને ફરતા નથી, પરંતુ ઇતિહાસકારો, બુદ્ધિજીવીઓ, પુરસ્કાર પ્રાપ્ત સાહિત્યકારો, કાનૂની નિષ્ણાતો, માનવાધિકાર કાર્યકર્તાઓ, સ્વતંત્ર પત્રકારો, અભિનેતા-અભિનેત્રીઓ અને પર્યાવરણવિદોના સ્વરૂપમાં સક્રિય હોય છે.
તંત્રીલેખમાં એવો આરોપ છે કે આવા લોકો વિદ્યાર્થીઓ, મહિલાઓ, મજૂરો, ખેડૂતો, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને લઘુમતીઓના નામે વિવિધ ‘ફ્રન્ટલ ઓર્ગેનાઇઝેશન’ ઉભા કરે છે. આ કથિત નેટવર્કનો હેતુ હિન્દુત્વ વિરુદ્ધ વ્યાપક અભિયાન ચલાવવાનો હોવાનું લેખમાં જણાવાયું છે.
સોનિયા ગાંધીની NAC પર સીધો નિશાન
આ જ તર્કના આધારે તંત્રીલેખે સોનિયા ગાંધીની અધ્યક્ષતાવાળી નેશનલ એડવાઇઝરી કાઉન્સિલને પણ નિશાન બનાવી છે. તેમાં NACને UPA સરકાર દરમિયાન ‘દિમાગી નક્સલીઓનું શાસન પર કબજો’ ગણાવવામાં આવી છે. લેખમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે નોકરશાહી, નીતિ ઘડતર, કાનૂની વ્યવસ્થા, શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, મીડિયા અને NGOમાં પ્રવેશ કરવો કથિત ‘દિમાગી નક્સલ’ વ્યૂહરચનાનો ભાગ છે.
NACની સ્થાપના 2004માં UPA સરકાર દરમિયાન થઈ હતી અને સોનિયા ગાંધી તેના અધ્યક્ષ હતાં. કાઉન્સિલનો મુખ્ય હેતુ સરકારને વિવિધ નીતિગત મુદ્દાઓ પર સલાહ આપવાનો હતો. તેની ભલામણો સાથે રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી યોજના, માહિતીનો અધિકાર કાયદો, રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આરોગ્ય મિશન, મિડ-ડે મીલ યોજના, જવાહરલાલ નેહરુ અર્બન રિન્યુઅલ મિશન અને રાષ્ટ્રીય પુનર્વસન નીતિ જેવા કાર્યક્રમોને જોડવામાં આવે છે.
NACમાં સોનિયા ગાંધીની ભૂમિકા
સોનિયા ગાંધી 2004થી મે 2006 સુધી NACના અધ્યક્ષ રહ્યાં હતાં. ‘ઓફિસ ઓફ પ્રોફિટ’ વિવાદ વચ્ચે તેમણે NACના અધ્યક્ષપદ તેમજ લોકસભાની સભ્યપદેથી રાજીનામું આપ્યું હતું. ત્યારબાદ 2010માં પુનર્ગઠિત NACમાં તેમણે ફરીથી અધ્યક્ષપદ સંભાળ્યું હતું. કાઉન્સિલમાં શિક્ષણવિદો, સામાજિક ક્ષેત્રના કાર્યકર્તાઓ અને તકનીકી નિષ્ણાતોને સ્થાન આપવામાં આવ્યું હતું.
સિવિલ સોસાયટી અને આંદોલનો અંગે પણ આરોપ
તંત્રીલેખમાં સિવિલ સોસાયટીની ભૂમિકા અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. લેખમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ‘દિમાગી નક્સલ’ સિવિલ સોસાયટીનો ઉપયોગ લોકશાહી વ્યવસ્થાની અંદરથી પ્રતિકાર ઊભો કરવા માટે કરે છે. લેખ મુજબ આવા લોકો અત્યંત શિક્ષિત હોય છે અને વાસ્તવિક સામાજિક સમસ્યાઓ પણ ઉઠાવે છે, પરંતુ તેમની બૌદ્ધિક ક્ષમતાનો ઉપયોગ કથિત રીતે ‘વિનાશકારી હેતુઓ’ માટે કરવામાં આવે છે.
ઓર્ગેનાઇઝરે સોશિયલ મીડિયા અને મોટી ટેક કંપનીઓ પર પણ આરોપ મૂક્યો છે. લેખમાં દાવો છે કે એજન્ડા આધારિત લોકો અને સંગઠનો સોશિયલ મીડિયા દ્વારા જનમતને પ્રભાવિત કરે છે અને મોટી ટેક કંપનીઓના અલ્ગોરિધમ તેમને વ્યાપક પહોંચ મેળવવામાં મદદ કરે છે.
ખેડૂત અને વિદ્યાર્થી આંદોલનોને પણ જોડ્યા
તંત્રીલેખમાં ખેડૂત અને વિદ્યાર્થી આંદોલનો સહિત વિવિધ વિરોધ પ્રદર્શનો વચ્ચે કથિત જોડાણ દર્શાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં ઇસ્લામિસ્ટ, માઓવાદી, ખ્રિસ્તી મિશનરી, પસંદગીના બુદ્ધિજીવી, કાનૂની વ્યાવસાયિકો, NGO, બોલિવૂડ સાથે જોડાયેલા લોકો, સાંસ્કૃતિક સંગઠનો અને મીડિયા પ્લેટફોર્મને એક કથિત નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવ્યા છે. લેખ મુજબ આ પ્રવૃત્તિઓની અંતિમ અસર હિન્દુ ઓળખ સામે જાય છે.
Gene Sharpનો પણ ઉલ્લેખ
ઓર્ગેનાઇઝરે અમેરિકન રાજકીય વૈજ્ઞાનિક Gene Sharpનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. Sharp અહિંસક રાજકીય સંઘર્ષ અને વ્યૂહાત્મક પ્રતિકાર અંગેના કાર્ય માટે જાણીતા હતા અને તેમણે 1983માં Albert Einstein Institutionની સ્થાપના કરી હતી. તંત્રીલેખમાં તેમને ‘Boston-based Dimagi’ તરીકે સંબોધવામાં આવ્યા છે અને ચૂંટણીઓ, સરકારી નીતિઓ તથા ધારાકીય પ્રક્રિયાઓ સામે અસંતોષ ઊભો કરવાની કથિત વ્યૂહરચના સાથે તેમનું નામ જોડવામાં આવ્યું છે.
‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દની રાજકીય વ્યાખ્યા પર સવાલ
સમગ્ર વિવાદમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દનો અર્થ કેટલો વ્યાપક બનાવવામાં આવી શકે. પ્રધાનમંત્રીના ભાષણમાં આ શબ્દનો ઉપયોગ સશસ્ત્ર નક્સલવાદથી અલગ પ્રકારના વિચારધારાત્મક ખતરાના સંદર્ભમાં થયો હતો, જ્યારે રિજિજુએ તેને માઓવાદી સમર્થન, બંધારણ વિરોધ અને અલગાવવાદ જેવા મુદ્દાઓ સાથે જોડ્યો હતો.
હવે RSS સાથે જોડાયેલા ‘ઓર્ગેનાઇઝર’ના તંત્રીલેખે આ શબ્દને સોનિયા ગાંધીની NAC, સિવિલ સોસાયટી, બુદ્ધિજીવીઓ, આંદોલનકારીઓ, મીડિયા અને વિવિધ સામાજિક જૂથો સુધી વિસ્તારી દીધો છે. પરિણામે કોંગ્રેસ અને BJP વચ્ચે વૈચારિક ટકરાવ વધુ ઉગ્ર બનવાની શક્યતા છે. સાથે જ આ ચર્ચા પણ મહત્વની બની છે કે લોકશાહીમાં સરકારની ટીકા, અસંમતિ અને સામાજિક આંદોલનને કયા તબક્કે ‘દિમાગી નક્સલ’ જેવી સંજ્ઞા આપવી યોગ્ય ગણાય.
