JP Nadda reservation meeting: દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે 21 ઑગસ્ટે યોજાયેલા ‘આરક્ષણ હટાવો આંદોલન’ બાદ કેન્દ્રીય મંત્રી અને BJPના વરિષ્ઠ નેતા જે.પી. નડ્ડાએ આંદોલન સાથે જોડાયેલા પ્રતિનિધિઓ સાથે મુલાકાત કરી છે. આ બેઠકને માત્ર એક સામાજિક આંદોલન સાથેની ચર્ચા તરીકે નહીં, પરંતુ આરક્ષણ મુદ્દે BJPની રાજકીય અને સામાજિક વ્યૂહરચનાના સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવી રહી છે. આંદોલનકારીઓ જાતિના બદલે આર્થિક સ્થિતિને આરક્ષણ અને સરકારી સહાયનો આધાર બનાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

નડ્ડાએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર બેઠક અંગે માહિતી આપતાં જણાવ્યું કે 21 ઑગસ્ટના જંતર-મંતર આંદોલન બાદ હર્ષ દુબે, રણ બહાદુર સિંહ ચૌહાણ અને મૃત્યુન્જય પાઠક સહિતના પ્રતિનિધિઓ સાથે પૂર્વનિર્ધારિત કાર્યક્રમ હેઠળ સૌહાર્દપૂર્ણ ચર્ચા થઈ હતી. તેમણે આ મુદ્દે ટૂંક સમયમાં ફરી બેઠક યોજાવાની પણ માહિતી આપી.

બે દિવસ સુધી નડ્ડા સાથે ચર્ચા, 7 સપ્ટેમ્બરે આગળની રણનીતિ

‘આરક્ષણ હટાવો આંદોલન’ સાથે જોડાયેલા હર્ષ દુબેના જણાવ્યા પ્રમાણે નડ્ડા સાથે બુધવાર અને ગુરુવાર બંને દિવસે વાતચીત થઈ હતી. પ્રતિનિધિઓના જણાવ્યા અનુસાર ગુરુવારે લગભગ બે કલાક અને બુધવારે આશરે ત્રણ કલાક સુધી ચર્ચા ચાલી હતી. નિવૃત્ત સેના અધિકારી અને ઉત્તર પ્રદેશના કન્નૌજના રહેવાસી રણ બહાદુર સિંહ ચૌહાણે નડ્ડા સમક્ષ માંગ મૂકી કે આરક્ષણની વ્યવસ્થામાં આર્થિક સ્થિતિને મુખ્ય આધાર બનાવવામાં આવે.

ચૌહાણના જણાવ્યા અનુસાર નડ્ડાએ તેમની માંગણીઓ પર સરકાર વિચાર કરશે તેવું આશ્વાસન આપ્યું છે. જોકે આંદોલનકારીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર આશ્વાસનથી તેઓ અટકવાના નથી. 7 સપ્ટેમ્બરે પ્રેસ કોન્ફરન્સ કરીને આંદોલનની આગામી રણનીતિ જાહેર કરવામાં આવશે. જો માંગણીઓ અંગે સંતોષકારક પગલાં નહીં લેવાય તો ફરી જંતર-મંતર ખાતે પ્રદર્શન કરવાની ચેતવણી પણ આપવામાં આવી છે.

આંદોલનકારીઓ કહે છે, SC-ST-OBCના અધિકારો છીનવવાનો હેતુ નથી

આંદોલન સાથે જોડાયેલા નેતાઓનું કહેવું છે કે તેમનો હેતુ અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને અન્ય પછાત વર્ગના અધિકારો ઘટાડવાનો કે છીનવી લેવાનો નથી. તેમનો દાવો છે કે તેઓ તમામ સમુદાયો માટે સમાન તક અને આર્થિક સ્થિતિના આધારે વ્યવસ્થાની માંગ કરી રહ્યા છે.

રણ બહાદુર સિંહ ચૌહાણે કહ્યું છે કે SC, ST અને OBC સમુદાયો તેમના ભાઈ સમાન છે. તેમની મુખ્ય માંગમાં આરક્ષણ વ્યવસ્થામાં આર્થિક આધારને વધુ મહત્વ આપવાની સાથે ક્રીમી લેયરને દૂર કરવાનો મુદ્દો પણ સામેલ છે.

21 ઑગસ્ટના પ્રદર્શન બાદ નડ્ડા સુધી પહોંચ્યો મુદ્દો

21 ઑગસ્ટે જંતર-મંતર ખાતે થયેલા પ્રદર્શનમાં દિલ્હી પોલીસે અનેક લોકોને કસ્ટડીમાં લીધા હતા. પોલીસના જણાવ્યા મુજબ પ્રદર્શન માટે જરૂરી મંજૂરી લેવામાં આવી નહોતી. પ્રદર્શન દરમિયાન જંતર-મંતર વિસ્તારમાં પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળોની મોટી સંખ્યામાં તૈનાતી કરવામાં આવી હતી.

આ ઘટનાના થોડા દિવસો બાદ આંદોલનકારીઓ અને નડ્ડા વચ્ચે થયેલી બેઠકને કેન્દ્ર સરકાર સાથે સીધા સંવાદની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.

નડ્ડા પહેલાં બ્રજેશ પાઠક સાથે પણ થઈ હતી મુલાકાત

નડ્ડા સાથે મુલાકાત પહેલાં આંદોલનના પ્રતિનિધિમંડળે ઉત્તર પ્રદેશના ઉપમુખ્યમંત્રી બ્રજેશ પાઠક સાથે મુલાકાત કરી હતી. પાઠકે તેમની માંગણીઓ BJPના ટોચના નેતૃત્વ સુધી પહોંચાડવાનું આશ્વાસન આપ્યું હતું. સાથે જ કેન્દ્રીય મંત્રી સાથે તેમની મુલાકાત કરાવવાનો પ્રયાસ કરવાની વાત પણ કરી હતી.

આ પછી નડ્ડા સાથેની મુલાકાત થઈ હોવાથી આંદોલનકારીઓને હવે કેન્દ્રના વરિષ્ઠ નેતૃત્વ સમક્ષ પોતાની માંગ સીધી રીતે રજૂ કરવાની તક મળી છે.

BJP માટે સવર્ણ મતદારોનો મુદ્દો કેમ મહત્વનો?

નડ્ડાની મુલાકાતને BJPના પરંપરાગત સવર્ણ મતદારોને લઈને પાર્ટીની ચિંતાઓ સાથે પણ જોડવામાં આવી રહી છે. ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ મુજબ, BJPની અંદર એવી ચિંતા છે કે કેટલાક મુદ્દાઓને કારણે સવર્ણ સમુદાયના એક વર્ગમાં અસંતોષ વધી રહ્યો છે. ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં જાતિ આધારિત ભેદભાવ રોકવા માટેના UGCના ઇક્વિટી રેગ્યુલેશન અને જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરી જેવા મુદ્દાઓને પણ આ સંદર્ભમાં જોવામાં આવી રહ્યા છે.

પાર્ટીના કેટલાક નેતાઓનું માનવું છે કે આવા મુદ્દાઓના સંભવિત દુરુપયોગ અંગે સવર્ણ સમુદાયના એક વર્ગમાં અસંતોષ ઊભો થયો છે. તેથી BJP માટે એક તરફ SC, ST અને OBC માટેની વર્તમાન આરક્ષણ વ્યવસ્થા અંગે પોતાના અગાઉના વલણને જાળવી રાખવું અને બીજી તરફ સવર્ણ મતદારોની ચિંતાઓને સંભાળવી પડકારરૂપ છે.

2-3 ટકા મતનો ફેરફાર પણ ઉત્તર પ્રદેશમાં મહત્વનો બની શકે

BJPના આંતરિક મૂલ્યાંકનને ટાંકીને અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે ઉત્તર પ્રદેશમાં બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય સહિતના સવર્ણ સમુદાયો રાજ્યના કુલ મતદારોમાં 20 ટકાથી વધુ હિસ્સો ધરાવે છે. BJPના એક નેતાના જણાવ્યા અનુસાર જો આગામી ચૂંટણીમાં આ વર્ગનો માત્ર 2થી 3 ટકા હિસ્સો પણ પાર્ટીથી દૂર જાય અથવા મતદાનથી દૂર રહે, તો તેની અસર ચૂંટણી પરિણામો પર પડી શકે છે.

ખાસ કરીને પૂર્વાંચલ અને પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશને લઈને પાર્ટીની ચિંતા હોવાનું જણાવાય છે. 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીના આંકડા અનુસાર પૂર્વાંચલમાંથી ચૂંટાયેલા 163 ધારાસભ્યોમાંથી 52 સવર્ણ સમુદાયોમાંથી હતા. તેમાં બ્રાહ્મણ, ભૂમિહાર, રાજપૂત, કાયસ્થ અને વૈશ્ય સમુદાયોનો સમાવેશ થતો હતો. 2022માં BJPએ 403 સભ્યોની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભામાં 257 બેઠકો જીતી હતી. તેથી સવર્ણ મતદારોના વલણમાં નાનો ફેરફાર પણ અનેક બેઠકો પર અસર કરી શકે છે.

1989થી BJPનો મહત્વપૂર્ણ સામાજિક આધાર

BJP માટે સવર્ણ મતદારો લાંબા સમયથી મહત્વપૂર્ણ સામાજિક આધાર રહ્યા છે અને પાર્ટીની અંદર આ વર્ગને 1989થી મુખ્ય આધાર પૈકી એક માનવામાં આવે છે. હવે પાર્ટી સામે બેવડો પડકાર છે: એક તરફ SC, ST અને OBC માટેની વર્તમાન આરક્ષણ વ્યવસ્થા અંગે અગાઉના આશ્વાસનો જાળવવા અને બીજી તરફ આરક્ષણ અંગે અસંતુષ્ટ સવર્ણ વર્ગને રાજકીય રીતે સાથે રાખવા.

BJPના ટોચના નેતાઓ અગાઉ અનેક વખત કહી ચૂક્યા છે કે વર્તમાન આરક્ષણ વ્યવસ્થામાં ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં. તેથી નડ્ડા સાથેની બેઠક બાદ પણ કોઈ નીતિગત ફેરફારની સત્તાવાર જાહેરાત થઈ નથી.

માત્ર બેઠકથી નહીં, નીતિ અંગે સ્પષ્ટતા જરૂરી હોવાનો મત

BJPના એક નેતાએ અહેવાલોમાં જણાવ્યું છે કે માત્ર બેઠક યોજવાથી આંદોલન સાથે જોડાયેલા લોકોને લાંબા સમય સુધી સંતુષ્ટ રાખી શકાશે નહીં. તેઓ આરક્ષણ નીતિ સાથે સંબંધિત આંકડા, તથ્યો અને સરકારનું સ્પષ્ટ વલણ જાણવા માગી શકે છે. એટલે હવે સરકાર માટે માત્ર રાજકીય સંવાદ જ નહીં, પરંતુ આરક્ષણ અંગે પોતાની નીતિ સ્પષ્ટ કરવાની પણ જરૂરિયાત ઊભી થઈ શકે છે.

AAP અને CJPએ પણ નડ્ડાની બેઠક પર સવાલ ઉઠાવ્યા

નડ્ડા અને આંદોલનકારીઓ વચ્ચેની બેઠક બાદ આમ આદમી પાર્ટી અને Cockroach Janta Party તરફથી પણ પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. CJPના સંયોજક અભિજીત ડિપકેએ સવાલ કર્યો કે નડ્ડાએ 21 ઑગસ્ટના જંતર-મંતર આંદોલનનો ઉલ્લેખ સ્પષ્ટ રીતે કેમ કર્યો નહીં અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનું આ આંદોલન અંગે શું વલણ છે.

AAP નેતા સૌરભ ભારદ્વાજે પણ સરકાર પાસેથી આરક્ષણ નીતિ અંગે સ્પષ્ટતા માગી છે અને પૂછ્યું છે કે BJP સાથે જોડાયેલા સવર્ણ આંદોલનની મુખ્ય માંગ અંગે સરકારનો વાસ્તવિક અભિગમ શું છે.

આગામી પગલું 7 સપ્ટેમ્બરે થશે સ્પષ્ટ

હાલમાં કેન્દ્ર સરકારે આંદોલનકારીઓ સાથે ચર્ચાનો માર્ગ ખોલ્યો છે, પરંતુ આરક્ષણની બંધારણીય વ્યવસ્થામાં કોઈ ફેરફાર કરવાની જાહેરાત કરી નથી. બીજી તરફ નડ્ડાએ ફરી બેઠક યોજાવાની શક્યતા વ્યક્ત કરી છે અને આંદોલનકારીઓ 7 સપ્ટેમ્બરે પોતાની આગામી રણનીતિ જાહેર કરશે.

આથી હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે નડ્ડાની બેઠક માત્ર સવર્ણ મતદારોની ચિંતાઓ સમજવા અને તેમને રાજકીય રીતે આશ્વસ્ત કરવાનો પ્રયાસ છે કે પછી આરક્ષણ વ્યવસ્થાને લઈને સરકાર કોઈ વાસ્તવિક નીતિગત ચર્ચા આગળ વધારશે. ખાસ કરીને ઉત્તર પ્રદેશમાં આગામી ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને આ મુદ્દો BJP માટે સામાજિક અને રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.