Rajat Singh FIR UP school: ‘જો મારે જેલ જવાનું જ હોય, તો આના માટે જેલ જવાનું પસંદ કરીશ.’ ઉત્તર પ્રદેશના યુવા કાર્યકર્તા રજત સિંહે પોતાના વિરુદ્ધ FIR નોંધાયા બાદ આ વાત કહી છે. દેવરિયા જિલ્લાના એક સરકારી પ્રાથમિક શાળાની કથિત જર્જરિત સ્થિતિનો વીડિયો બનાવીને સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવાના મામલે પોલીસે તેમની સામે ગુનો નોંધ્યો છે. આ કાર્યવાહી બાદ સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ, સોશિયલ મીડિયા પર તેની તસવીરો-વીડિયો જાહેર કરવા પર પ્રતિબંધ અને સરકારની જવાબદારીને લઈને રાજકીય તથા સામાજિક ચર્ચા તેજ બની છે.

શાળાનો વીડિયો બનાવ્યા બાદ પોલીસે નોંધ્યો કેસ

દેવરિયા પોલીસે શનિવાર, 22 ઓગસ્ટે ગૌરાબજાર વિસ્તારના ડમર બિસ્વા ગામની પ્રાથમિક શાળામાં પરવાનગી વિના પ્રવેશ કરવા અને ખોટી માહિતી ફેલાવવાના આરોપમાં રજત સિંહ સામે FIR નોંધી હતી. પોલીસ કાર્યવાહી ગૌરીબજારના ખંડ શિક્ષણ અધિકારી વિનય શીલ મિશ્રાની લેખિત ફરિયાદના આધારે કરવામાં આવી છે.

FIRમાં ભારતીય ન્યાય સંહિતા એટલે કે BNSની કલમ 329(4) અને 353(2) લગાવવામાં આવી છે. આ કલમો અનધિકૃત અથવા ગુનાહિત અતિક્રમણ તથા અલગ-અલગ સમુદાયો કે જૂથો વચ્ચે દુશ્મની, નફરત અથવા દુર્ભાવના પેદા કરવાના ઇરાદાથી ખોટી માહિતી કે અફવા બનાવવા, પ્રકાશિત કરવા અથવા પ્રસારિત કરવા સાથે સંબંધિત છે.

વીડિયોમાં શું બતાવવામાં આવ્યું હતું?

રજત સિંહે 16 ઓગસ્ટે ડમર બિસ્વા પ્રાથમિક શાળાની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યારબાદ તેમણે લગભગ બે મિનિટનો વીડિયો ફેસબુક પર પોસ્ટ કર્યો. વીડિયોમાં કથિત રીતે છોકરીઓ માટેનું તૂટેલું શૌચાલય, જર્જરિત શાળાની ઇમારત તથા પરિસરમાં પડેલું બાંધકામનું કાટમાળ અને કચરો જોવા મળતો હતો.

વીડિયોના કેપ્શનમાં સિંહે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો કે જો બાળકોને આવી સ્થિતિમાં શિક્ષણ મેળવવું પડે છે, તો શું આ રીતે ભારત ‘વિશ્વ ગુરુ’ બની શકશે? સિંહનું કહેવું છે કે તેમનો હેતુ સરકાર અથવા કોઈ અધિકારીની છબી ખરાબ કરવાનો નહીં, પરંતુ સરકારી શાળાઓની જમીની સ્થિતિ સામે લાવવાનો હતો.

અધિકારીનો આરોપ: પરવાનગી વિના શાળામાં પ્રવેશ

ખંડ શિક્ષણ અધિકારી વિનય શીલ મિશ્રાએ પોલીસ ફરિયાદમાં જણાવ્યું કે 16 ઓગસ્ટે રવિવાર હોવાથી શાળા બંધ હતી. તેમના આરોપ મુજબ સિંહે કોઈ સક્ષમ અધિકારીની મંજૂરી લીધા વિના શાળાની ચારદિવારી કૂદીને પરિસરમાં પ્રવેશ કર્યો હતો.

અધિકારીએ વધુમાં જણાવ્યું કે વીડિયોમાં દેખાતું કાટમાળ એક જૂની અને બિનઉપયોગી ઇમારત તોડી પાડ્યા બાદ બચેલું હતું. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે આ ઇમારત નિયમ મુજબ હરાજી બાદ તોડી પાડવામાં આવી હતી અને કાટમાળ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હતી. સિંહનો વીડિયો સામે આવ્યા બાદ કાટમાળ સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવ્યો હોવાનું પણ અધિકારીએ જણાવ્યું.

સિંહનો જવાબ: કાટમાળ મહિનાઓથી પડ્યો હતો

રજત સિંહે અધિકારીના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે શાળાના પરિસરમાં પડેલું કાટમાળ ચારથી પાંચ મહિનાથી ત્યાં જ હતું અને તેમણે કોઈ નવી અથવા ખોટી સ્થિતિ ઊભી કરી નહોતી.

સિંહ તાજેતરમાં શરૂ થયેલા ‘જસ્ટિસ મોરચા’ સાથે જોડાયેલા છે. આ અભિયાન હેઠળ પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશમાં ‘Gen Z કનેક્ટ યાત્રા’નું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે, જેમાં યુવાનો સાથે જોડાયેલા શિક્ષણ, રોજગાર અને સરકારી સંસ્થાઓની સ્થિતિ જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.

UPમાં શાળાઓના વીડિયો પર પ્રતિબંધનો મુદ્દો

રજત સિંહ સામેની કાર્યવાહી એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશના અનેક જિલ્લાઓમાં સરકારી પ્રાથમિક અને ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓમાં બહારના લોકો, યુટ્યુબર્સ અને સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સના પરવાનગી વિના પ્રવેશ અને વીડિયો બનાવવાને રોકતા આદેશો બહાર પાડવામાં આવ્યા છે.

હાપુડ, અયોધ્યા, બલરામપુર, આગ્રા, બલિયા, બસ્તી અને આઝમગઢ સહિત ઓછામાં ઓછા સાત જિલ્લાઓમાં આવા આદેશો જાહેર થયા છે. આ નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે રાજ્યમાં સરકારી શાળાઓની મૂળભૂત સુવિધાઓને લઈને વિદ્યાર્થીઓ અને અન્ય જૂથો દ્વારા વિરોધ-પ્રદર્શન થઈ રહ્યાં છે.

યોગી સરકારના દાવા અને સોશિયલ મીડિયા પર સવાલ

મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે પણ જર્જરિત શાળાઓની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર શેર કરનારાઓની ટીકા કરી છે. લખનઉમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે કહ્યું હતું કે કેટલાક લોકો જર્જરિત ઇમારતોની તસવીરો સોશિયલ મીડિયા પર મૂકી રહ્યા છે અને આવી તસવીરો બતાવીને સરકારની કામગીરી અંગે પ્રશ્નો ઉભા કરવામાં આવી રહ્યા છે.

સાથે જ મૂળભૂત શિક્ષણ મંત્રી સંદીપ સિંહે પણ સરકારની કામગીરીની ટીકા કરનારાઓને નિશાન બનાવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે કેટલાક લોકો માત્ર નકારાત્મકતા શોધીને શિક્ષણ વિભાગમાં કામ કરી રહેલા લોકોનું મનોબળ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

સરકારનો દાવો છે કે 2017 બાદ ‘ઓપરેશન કાયાકલ્પ’ હેઠળ પ્રાથમિક અને ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળાઓની મૂળભૂત સુવિધાઓમાં મોટાપાયે સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. ‘પ્રોજેક્ટ અલંકાર’ દ્વારા માધ્યમિક શાળાઓના માળખાકીય વિકાસ પર પણ કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

‘જો કામ સારું છે તો યુટ્યુબર્સને શાળામાં બોલાવો’

રજત સિંહે સરકારના દાવાઓ વચ્ચે સવાલ કર્યો છે કે જો શાળાઓમાં ખરેખર મોટા પાયે સુધારો થયો છે, તો સરકારને શાળાઓની સ્થિતિના વીડિયો કે મીડિયા કવરેજથી વાંધો શા માટે છે?

તેમણે કહ્યું કે જો સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ સારી છે, તો યુટ્યુબર્સ અને અન્ય લોકોને શાળાઓની મુલાકાત લેવા દેવી જોઈએ. તેમના મતે સમસ્યાઓ છુપાવવાને બદલે જ્યાં કચરો, કાટમાળ, તૂટેલી ઇમારત અથવા મૂળભૂત સુવિધાઓનો અભાવ હોય ત્યાં તેને સુધારવાની જરૂર છે.

FIR સામે સિંહનો સવાલ

સિંહે પોતાના નિવેદનમાં સવાલ કર્યો છે કે કોઈ સરકારી શાળાની ભૌતિક સ્થિતિનો વીડિયો બનાવવો કેવી રીતે સમુદાયો વચ્ચે દુશ્મની પેદા કરવાની શ્રેણીમાં આવી શકે? તેમણે BNSની કલમો હેઠળ થયેલી કાર્યવાહી પર પણ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે.

સિંહનું કહેવું છે કે તેઓ FIRથી ડરવાના નથી અને જો સરકારને તેમની સામે કાર્યવાહી કરવી હોય તો તેઓ તેનો સામનો કરશે. તેમનો દાવો છે કે વીડિયો બનાવવાનો હેતુ બાળકોને મળતી મૂળભૂત સુવિધાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિ સામે લાવવાનો હતો.

આ સમગ્ર મામલે હવે એક તરફ સરકાર અને શિક્ષણ વિભાગ શાળાઓની સ્થિતિ સુધારવા માટે ચાલી રહેલી યોજનાઓનો હવાલો આપી રહ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ રજત સિંહ જેવા કાર્યકર્તાઓનો દાવો છે કે જમીની વાસ્તવિકતા હજુ પણ અલગ છે. આથી આ FIR માત્ર એક વ્યક્તિ સામેની પોલીસ કાર્યવાહી પૂરતી સીમિત ન રહીને સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ, પારદર્શિતા અને સોશિયલ મીડિયા પર સરકારી સંસ્થાઓની ટીકા કરવાના અધિકાર અંગેની મોટી ચર્ચામાં ફેરવાઈ રહી છે.