Special court NEET case: દેશભરમાં પરીક્ષા પ્રણાલીને લઈને ઉઠેલા પ્રશ્નો અને પેપર લીકની ઘટનાઓ બાદ હવે NEET-UG 2026 પેપર લીક કેસ એક મહત્વપૂર્ણ તબક્કે પહોંચ્યો છે. તપાસ એજન્સીના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, આ કેસ દેશના નવા કાયદા હેઠળ નિર્ધારિત સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાયલ સુધી પહોંચનાર પ્રથમ કેસ બનશે. ચાર્જશીટ પર અદાલત સંજ્ઞાન લીધા બાદ આરોપ નક્કી કરવામાં આવશે, ત્યારબાદ નિયમિત ટ્રાયલ શરૂ થશે.
CBIના 26 પરીક્ષા ગેરરીતિના કેસ 23 વર્ષથી લંબિત, એક પણ ટ્રાયલ સુધી પહોંચ્યો નથી
પ્રવેશ પરીક્ષાઓ અને સરકારી નોકરીઓ સંબંધિત પરીક્ષાઓમાં થયેલી ગેરરીતિઓ સાથે જોડાયેલા સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઑફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI)ના કુલ 26 કેસ છેલ્લા લગભગ 23 વર્ષથી દિલ્હીની વિવિધ અદાલતોમાં લંબિત છે. આશ્ચર્યજનક રીતે, આ કેસોમાંથી એક પણ કેસ હજુ સુધી ટ્રાયલના તબક્કે પહોંચ્યો નથી. તમામ કેસોમાં તપાસ પૂર્ણ કરીને ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી ચૂકી છે, છતાં સુનાવણી આગળ વધી શકી નથી.
હવે CBI જૂના કેસોને પણ સ્પેશિયલ કોર્ટમાં મોકલવા માંગે છે
તપાસ એજન્સીના અધિકારીઓનું માનવું છે કે સ્પેશિયલ કોર્ટની રચનાથી વર્ષોથી અટવાયેલા કેસોની સુનાવણીમાં ઝડપ આવી શકે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, NEET-UG 2026 કેસમાં ટ્રાયલ શરૂ થયા બાદ CBI હાઇકોર્ટ સમક્ષ અન્ય લંબિત પરીક્ષા ગેરરીતિના કેસોને પણ આ જ પ્રકારની ફાસ્ટ-ટ્રેક સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવાની માંગ કરશે.
અનેક મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષાઓ સાથે જોડાયેલા છે લંબિત કેસો
લંબિત રહેલા 26 કેસોમાં વિવિધ રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓમાં થયેલી કથિત ગેરરીતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમાં AIIMS PG પ્રવેશ પરીક્ષા (2010 અને 2011), ઓલ ઇન્ડિયા પ્રી-વેટરિનરી ટેસ્ટ (2011), ગ્રેજ્યુએટ લેવલ કમ્બાઇન્ડ કોમ્પિટિટિવ પરીક્ષા (2013), BITS પિલાની પ્રવેશ પરીક્ષા (2019) અને જોઇન્ટ એન્ટ્રન્સ પરીક્ષા (2021) સહિત અનેક કેસો સામેલ છે.
સૌથી જૂનો કેસ વર્ષ 2003ની CAT પરીક્ષા સાથે જોડાયેલો
આ તમામ કેસોમાં સૌથી જૂનો કેસ વર્ષ 2003ની કોમન એડમિશન ટેસ્ટ (CAT) પરીક્ષા સાથે જોડાયેલો છે. આ કેસમાં પ્રશ્નપત્ર લીક થવાનો આરોપ હતો. જોકે, બે દાયકાથી વધુ સમય વીતી જવા છતાં આ કેસ હજુ સુધી ટ્રાયલના તબક્કે પહોંચી શક્યો નથી.
તમામ કેસ પેપર લીકના નથી, ગેરરીતિના અનેક પ્રકાર સામેલ
CBIના સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, લંબિત રહેલા તમામ 26 કેસ માત્ર પેપર લીક સાથે જોડાયેલા નથી. તેમાં પ્રવેશમાં છેતરપિંડી, આન્સર શીટમાં ચેડાં, પરીક્ષાના પરિણામોમાં ફેરફાર, ભરતી પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિ અને વિવિધ પ્રકારના પરીક્ષા કૌભાંડોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
AIIMS PG સહિતના કેસોમાં પરિણામો અને આન્સર શીટમાં ચેડાંના આરોપ
ઉદાહરણ તરીકે AIIMS PG 2010 પ્રવેશ પરીક્ષા કેસમાં કથિત રીતે આન્સર શીટમાં ફેરફાર અને પરિણામોમાં ગેરરીતિ કરીને પ્રવેશ અપાવવાના રેકેટનો આરોપ હતો. જ્યારે અન્ય કેટલાક કેસોમાં પરિણામોમાં હેરફેર કરવામાં આવી હોવાના આરોપો નોંધાયા હતા. બીજી તરફ CAT 2003 કેસ સીધો પ્રશ્નપત્ર લીક સાથે સંબંધિત હોવાનું જણાવાયું હતું.
નવા કાયદા હેઠળ સ્પેશિયલ કોર્ટની રચના
પબ્લિક એક્ઝામિનેશન્સ (પ્રિવેન્શન ઑફ અનફેર મીન્સ) એક્ટ, 2024 અમલમાં આવ્યા બાદ પરીક્ષા ગેરરીતિ અને પેપર લીક જેવા ગુનાઓની ઝડપી સુનાવણી માટે ખાસ સ્પેશિયલ કોર્ટની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. દિલ્હી હાઇકોર્ટે આ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલા કેસોની સુનાવણી માટે વિશેષ અદાલત નિર્ધારિત કરી છે. બીજી તરફ બોમ્બે હાઇકોર્ટે પણ મહારાષ્ટ્રના વિવિધ ન્યાયિક જિલ્લાઓમાં આવા કેસોની સુનાવણી માટે સ્પેશિયલ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટની જાહેરાત કરી છે.
નવા કાયદાની સૌથી મોટી મર્યાદા સામે આવી
કાનૂની નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, આ કાયદાની સૌથી મોટી મર્યાદા એ છે કે તે અમલમાં આવ્યા પહેલાં નોંધાયેલા કેસો પર સીધો લાગુ પડતો નથી. એટલે કે, જૂના પેપર લીક અથવા પરીક્ષા ગેરરીતિના કેસોને આપોઆપ સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરી શકાય તેવી કોઈ સ્પષ્ટ જોગવાઈ હાલના કાયદામાં નથી.
NEET-UG 2026 હાલ માટે એકમાત્ર કેસ બની શકે
આ કાનૂની સ્થિતિને જોતા NEET-UG 2026 પેપર લીક કેસ હાલ એવો પ્રથમ અને કદાચ એકમાત્ર કેસ બની શકે છે, જે નવા કાયદા હેઠળ નિર્ધારિત સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાયલ સુધી પહોંચશે. કારણ કે આ કેસ નવા કાયદા અમલમાં આવ્યા બાદ નોંધાયો છે.
કાનૂની નિષ્ણાતોમાં મતભેદ
કેટલાક કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જૂના કેસોને સ્પેશિયલ કોર્ટમાં મોકલવા માટે કાયદામાં સ્પષ્ટ સુધારો જરૂરી રહેશે. તેમની દલીલ છે કે ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) અથવા ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) હેઠળ નોંધાયેલા જૂના કેસોને માત્ર વહીવટી નિર્ણયથી નવી સ્પેશિયલ કોર્ટમાં મોકલી શકાશે નહીં.
CBI અધિકારીઓનો અલગ અભિપ્રાય
બીજી તરફ CBIના કેટલાક અધિકારીઓનું માનવું છે કે હાઇકોર્ટ પોતાની વહીવટી સત્તાનો ઉપયોગ કરીને જૂના પરીક્ષા ગેરરીતિના કેસોને પણ સ્પેશિયલ ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરી શકે છે. તેમના અનુસાર, આ માટે કાયદામાં ફેરફાર જરૂરી ન પણ હોય અને વહીવટી પ્રક્રિયા દ્વારા કેસોની સુનાવણી ઝડપી બનાવી શકાય.
કાયદામાં સુધારો થાય તો જૂના કેસોને પણ મળી શકે નવી ગતિ
અન્ય કાનૂની નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો સરકાર કાયદામાં સ્પષ્ટ સુધારો કરીને જૂના કેસોને પણ નવા કાયદાની જોગવાઈ હેઠળ આવરી લે તેવી વ્યવસ્થા કરે, તો વર્ષોથી અટવાયેલા તમામ કેસોને સ્પેશિયલ કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરીને ઝડપથી સુનાવણી પૂર્ણ કરી શકાય.
પરીક્ષા પ્રણાલીમાં વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવો સૌથી મોટો પડકાર
છેલ્લાં કેટલાક વર્ષોમાં પેપર લીક અને પરીક્ષા ગેરરીતિના અનેક કેસો સામે આવ્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓમાં પરીક્ષા પ્રણાલી પ્રત્યે વિશ્વાસ ઘટ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં NEET-UG 2026 કેસનું ઝડપી ટ્રાયલ માત્ર એક કેસ પૂરતું મહત્વ ધરાવતું નથી, પરંતુ સમગ્ર પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી સ્થાપિત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પરીક્ષણ તરીકે પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે.
