Tarique Rahman India Visit: બાંગ્લાદેશના વડાપ્રધાન તારિક રહમાનની ભારતની પ્રથમ દ્વિપક્ષીય યાત્રાને લઈને હજુ અંતિમ નિર્ણય લેવાયો નથી. બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયે રવિવારે સ્પષ્ટ કર્યું કે યાત્રા માટે “અનુકૂળ વાતાવરણ” જરૂરી છે. ઢાકાએ ભારત સમક્ષ પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીના સહિત અન્ય ફરાર આરોપીઓના પ્રત્યર્પણ અંગે ઝડપી કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે. સાથે જ ઉસ્માન હાદીની હત્યાના આરોપીઓને પણ દ્વિપક્ષીય પ્રત્યર્પણ કરાર હેઠળ બાંગ્લાદેશને સોંપવાની માંગ કરવામાં આવી છે.
શેખ હસીનાના મુદ્દાને લઈને ઢાકાની નારાજગી
બાંગ્લાદેશના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા એ.કે.એમ. શાહિદુલ કરીમે પ્રેસ બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું કે બંને દેશો ઘણા અઠવાડિયાથી વડાપ્રધાન તારિક રહમાનની દ્વિપક્ષીય યાત્રાની સંભાવના અંગે સંપર્કમાં છે. જોકે, તેમના જણાવ્યા અનુસાર 5 ઓગસ્ટે નવી દિલ્હીમાં શેખ હસીનાએ જાહેરમાં મીડિયા સાથે વાતચીત કર્યા બાદ આ પ્રક્રિયાને અસર થઈ હતી. બાંગ્લાદેશની વર્તમાન સરકાર શેખ હસીનાને ગંભીર આરોપોના કેસમાં પ્રત્યર્પણ કરવા માગે છે.
પ્રત્યર્પણ કરાર હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની માંગ
કરીમે કહ્યું કે બાંગ્લાદેશે ભારતીય અધિકારીઓને શેખ હસીના અને અન્ય ફરાર આરોપીઓને પરત મોકલવાની પોતાની માંગ પર ઝડપી કાર્યવાહી કરવા વિનંતી કરી છે. આ ઉપરાંત શહીદ ઉસ્માન હાદીની હત્યાના આરોપીઓને પણ બંને દેશો વચ્ચેના પ્રત્યર્પણ કરાર હેઠળ બાંગ્લાદેશને સોંપવાની માંગ કરવામાં આવી છે. ઢાકા હવે ભારતના જવાબની રાહ જોઈ રહ્યું છે. આ મુદ્દાઓને કારણે રહમાનની ભારત યાત્રા માટેની રાજદ્વારી તૈયારીઓ વધુ જટિલ બની હોવાનું માનવામાં આવે છે.
ફેબ્રુઆરી બાદ રહમાનની પ્રથમ ભારત યાત્રા
તારિક રહમાન ફેબ્રુઆરીમાં વડાપ્રધાન પદ સંભાળ્યા બાદ પ્રથમ વખત ભારતની દ્વિપક્ષીય યાત્રા કરી શકે છે. બંને દેશોની સરકારો છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી યાત્રાની તારીખ અંગે ચર્ચા કરી રહી છે. મળતી માહિતી પ્રમાણે ભારતે 21 અને 22 ઓગસ્ટની તારીખનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. જોકે, બાંગ્લાદેશ સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં યાત્રા યોજવા વધુ ઉત્સુક હોવાનું સામે આવ્યું છે.
બાંગ્લાદેશમાં સ્થાનિક રાજકીય કાર્યક્રમો મહત્વના
યાત્રાની તારીખ નક્કી કરવામાં બાંગ્લાદેશના આંતરિક રાજકીય કાર્યક્રમો પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. બાંગ્લાદેશમાં 20 ઓગસ્ટે રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી યોજાવાની છે, જ્યારે સંસદનું ત્રીજું સત્ર 27 ઓગસ્ટથી શરૂ થવાનું છે. આ કાર્યક્રમોને ધ્યાનમાં રાખીને સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં વડાપ્રધાન રહમાનની ભારત યાત્રા વધુ અનુકૂળ બની શકે છે. બંને સરકારો હવે રાજદ્વારી સંપર્ક દ્વારા અંતિમ તારીખ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ભારતે ફેબ્રુઆરીમાં આપ્યું હતું આમંત્રણ
ભારતે ફેબ્રુઆરીમાં જ તારિક રહમાનને દ્વિપક્ષીય યાત્રા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે શુક્રવારે આ વાતની પુષ્ટિ કરી હતી, જોકે યાત્રા અંગે વધુ વિગતો જાહેર કરવામાં આવી નહોતી. ભારતે રહમાનને આગામી મહિને યોજાનારી BRICS શિખર બેઠકમાં પણ ભાગ લેવા આમંત્રણ આપ્યું છે. BIMSTECના અધ્યક્ષ તરીકે પણ રહમાન આ બહુપક્ષીય મંચ સાથે જોડાઈ શકે છે.
ઢાકા બહુપક્ષીય બેઠક કરતાં દ્વિપક્ષીય મુલાકાતને આપે છે પ્રાથમિકતા
બાંગ્લાદેશની સરકાર BRICS જેવી બહુપક્ષીય બેઠક દરમિયાન થતી ટૂંકી મુલાકાત કરતાં અલગથી સંપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય યાત્રાને વધુ મહત્વ આપી રહી છે. ઢાકાનું માનવું છે કે અલગ દ્વિપક્ષીય બેઠકથી બંને દેશોને સરહદ, સુરક્ષા, પ્રત્યર્પણ, વેપાર અને અન્ય પડતર મુદ્દાઓ પર વિગતવાર ચર્ચા કરવાની તક મળશે. બહુપક્ષીય કાર્યક્રમની વચ્ચે થતી મર્યાદિત મુલાકાતમાં આવા તમામ મુદ્દાઓ પર પૂરતી ચર્ચા શક્ય ન બને તેવી બાંગ્લાદેશની માન્યતા છે.
રાજદ્વારી સંપર્કો દ્વારા તારીખ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ
ભારતમાં બાંગ્લાદેશના હાઇ કમિશનર દિનેશ ત્રિવેદી અને બાંગ્લાદેશના વિદેશમંત્રી ખલીલુર રહમાન વચ્ચે ફરી મુલાકાત થવાની શક્યતા છે. બંને પક્ષો યાત્રાની અંતિમ તારીખ નક્કી કરવા માટે રાજદ્વારી સ્તરે સતત સંપર્કમાં છે. અગાઉ પણ બંને રાજદ્વારીઓ વચ્ચે તણાવપૂર્ણ રાજકીય વાતાવરણ દરમિયાન ચર્ચા થઈ ચૂકી છે. હવે આ મુલાકાત દ્વારા યાત્રા અંગે રહેલી અનિશ્ચિતતા દૂર કરવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
BRICS બેઠકમાં રહમાનની ભાગીદારી અંગે પણ ચર્ચા
બાંગ્લાદેશના સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલોમાં અગાઉ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે શેખ હસીનાના મીડિયા કાર્યક્રમ બાદ તારિક રહમાનની BRICS બેઠકમાં ભાગ લેવાની સંભાવનાઓ ખૂબ ઘટી ગઈ છે. જોકે, ભારતે તેમને આમંત્રણ આપ્યું હોવાની પુષ્ટિ થતાં આ મુદ્દે ફરી રાજદ્વારી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. હવે સવાલ એ છે કે રહમાન બહુપક્ષીય કાર્યક્રમમાં ભાગ લેશે કે પ્રથમ અલગથી ભારત સાથે દ્વિપક્ષીય બેઠકને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે.
‘બાંગ્લાદેશ ફર્સ્ટ’ નીતિ પર ઢાકાનો ભાર
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા કરીમે સ્પષ્ટ કર્યું કે બાંગ્લાદેશ પોતાની ‘બાંગ્લાદેશ ફર્સ્ટ’ નીતિને આગળ વધારવાનું ચાલુ રાખશે. આ નીતિ હેઠળ ભારત સહિત તમામ પડોશી દેશો સાથે મૈત્રીપૂર્ણ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને પ્રોત્સાહન આપવાની વાત કરવામાં આવી છે. ઢાકાના જણાવ્યા અનુસાર આ સંબંધો સંપ્રભુ સમાનતા, રાષ્ટ્રીય સન્માન, એકબીજાના આંતરિક મામલામાં હસ્તક્ષેપ ન કરવો અને પરસ્પર લાભ જેવા સિદ્ધાંતો પર આધારિત રહેશે.
ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ તબક્કો
તારિક રહમાનની સંભવિત ભારત યાત્રા બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. એક તરફ ઢાકા શેખ હસીના સહિત ફરાર આરોપીઓના પ્રત્યર્પણ અને ઉસ્માન હાદી હત્યા કેસના આરોપીઓને સોંપવાની માંગને મહત્વ આપી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ ભારત દ્વિપક્ષીય અને બહુપક્ષીય સ્તરે બાંગ્લાદેશ સાથે સંપર્ક જાળવી રહ્યું છે. હવે 20 ઓગસ્ટની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી અને 27 ઓગસ્ટથી શરૂ થનારા સંસદીય સત્ર બાદ સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં રહમાનની ભારત યાત્રા માટેનું વાતાવરણ કેટલું અનુકૂળ બને છે, તેના પર બંને દેશોની આગામી રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ નિર્ભર રહેશે.
