SAUNI Yojana Failure Saurashtra: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અવારનવાર ગુજરાતની મુલાકાતે આવે છે, ક્યારેક સોમનાથ તો ક્યારેક જામનગર. તાજેતરમાં જામનગરની સભામાં તેમણે દાવો કર્યો કે ભાજપને ત્રણ-ત્રણ પેઢીઓથી લોકોના આશીર્વાદ મળી રહ્યા છે અને ચોથી પેઢી પણ મત આપશે તેવી તેમને ખાતરી છે. પરંતુ, આ રાજકીય વાતોની વચ્ચે સૌરાષ્ટ્રની જનતાને આપેલા જૂના વચનો આજે પણ હવામાં લટકી રહ્યા હોય તેવું લાગે છે. ખાસ કરીને ૧૦ હજાર કરોડના ખર્ચે જાહેર કરાયેલી ‘સૌની યોજના’ (SAUNI Yojana), જે સૌરાષ્ટ્રના જળ સંકટને કાયમી ઉકેલવા માટે હતી, તેની વાસ્તવિકતા તપાસવી અનિવાર્ય બની છે.
સૌની યોજનાનો કન્સેપ્ટ અને ૧૧૫ જળાશયો ભરવાનો દાવો
૨૦૧૨માં જ્યારે નરેન્દ્ર મોદી ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે તેમણે સૌરાષ્ટ્ર નર્મદા અવતરણ ઇરીગેશન યોજના એટલે કે ‘સૌની યોજના’ની જાહેરાત કરી હતી. આ યોજના હેઠળ સૌરાષ્ટ્રના ૭ જિલ્લાના ૧૧૫ ડેમોને નર્મદાના વધારાના પાણીથી ભરવાનું લક્ષ્ય હતું. ૧૧૦૦ કિમી લાંબી પાઈપલાઈન નાખીને ૧૦ લાખ એકર જમીનમાં સિંચાઈ પૂરી પાડવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. સરકારનું કહેવું હતું કે આ યોજનાથી ૪ લાખ હેક્ટરથી વધુ જમીનને લાભ મળશે. જોકે, આંકડાકીય વિરોધાભાસ એ છે કે ૨૦૧૦માં સૌરાષ્ટ્રમાં ૧૦ થી ૧૨ લાખ હેક્ટરમાં સિંચાઈ થતી હતી, જે ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૧૪-૧૫ લાખ હેક્ટર થઈ છે, પરંતુ આ વધારો નર્મદાના પાણીને બદલે ખેડૂતોએ પોતે કરેલા લાખો નવા બોરવેલ અને કૂવાઓના કારણે થયો છે.
શક્તિસિંહ ગોહિલના આક્ષેપો અને ચૂંટણીલક્ષી જાહેરાતો
કોંગ્રેસના નેતા શક્તિસિંહ ગોહિલે ૨૦૧૬માં ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા કે ‘સૌની યોજના’ એ માત્ર મતદારોને ગેરમાર્ગે દોરવાનું નાટક છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે ૨૦૦૨થી નર્મદાના પાણીના નામે લોકોને જૂઠાણા પીરસવામાં આવે છે. ૨૦૧૨ની ચૂંટણી જીતવા માટે આ યોજના લવાઈ હતી અને ફરી ૨૦૧૭ની ચૂંટણી પહેલા ૧૧૫ ડેમો ભરવાનું ‘નાટક’ કરાયું હતું. શક્તિસિંહના મતે, નર્મદાના નીર સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતને સમાન રીતે મળવા જોઈતા હતા, પરંતુ વાસ્તવમાં પાઈપલાઈન નાખવાના કામમાં પારદર્શિતાનો અભાવ અને ભારે ભ્રષ્ટાચાર થયો છે, જેના કારણે યોજના કાગળ પર રહી ગઈ છે.
કલ્પસર અને ૧૦૦ વર્ષની પાણીની સુરક્ષાનું વચન
૨૦૧૨ના વિડીયો ફૂટેજમાં મોદી સાહેબે વચન આપ્યું હતું કે આગામી પાંચ વર્ષમાં તેઓ પોતે નર્મદા અવતરણ અને ‘કલ્પસર’ યોજનાનું કામ પૂર્ણ કરશે. તેમણે ગર્જના કરી હતી કે આ યોજનાઓ પછી આગામી ૧૦૦ વર્ષ સુધી સૌરાષ્ટ્રને પાણીની ચિંતા નહીં રહે. આજે ૨૦૨૬માં સ્થિતિ એવી છે કે કલ્પસર યોજનાના માત્ર અભ્યાસ અહેવાલો જ થયા છે, જમીન પર કોઈ કામ દેખાતું નથી. સૌની યોજનાનો ખર્ચ પણ ૧૦ હજાર કરોડથી વધીને આજે અનેકગણો થઈ ગયો છે, છતાં સૌરાષ્ટ્રના છેવાડાના વિસ્તારો હજુ પણ પાણી માટે વલખાં મારી રહ્યા છે.
ચૂંટણી લોલીપોપ અને પાઈપલાઈનમાં ભ્રષ્ટાચારની આશંકા
સૌરાષ્ટ્રમાં દર ચૂંટણી વખતે પાણીનો મુદ્દો ઉછાળવામાં આવે છે. ૨૦૦૭માં સિદ્ધપુરનો મહાસંગમ હોય કે ૨૦૧૩માં ગોંડલની જાહેરાતો, નર્મદાનું પાણી લાવવાના વાયદાઓ માત્ર ચૂંટણી જીતવાના હથિયાર સાબિત થયા છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે સૌની યોજના હેઠળ જે પાઈપલાઈનો નાખવામાં આવી છે તેમાં ટેન્ડર પ્રક્રિયામાં કોઈ પારદર્શિતા નહોતી અને ખર્ચની સરખામણીમાં કામ ઘણું ઓછું થયું છે. ૨૦૧૬ સુધીમાં ૧૧૫ ડેમો ભરાઈ જવાની જાહેરાત થઈ હતી, પરંતુ વાસ્તવમાં માંડ ૩ ટકા ડેમો પણ યોગ્ય રીતે જોડાયા નહોતા તેવો દાવો શક્તિસિંહ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.
એક જાગૃત પત્રકાર તરીકે આજે આપણે પ્રશ્ન પૂછી રહ્યા છીએ કે, જો ભાજપને ચાર-ચાર પેઢીએ મત આપ્યા હોય, તો સૌરાષ્ટ્રના ખેડૂતોએ આજે પણ કેમ બોરવેલ અને કૂવાઓ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે? ૧૦૦ વર્ષ સુધી પાણીની જરૂર નહીં પડે તેવા દાવાઓનું શું થયું? ૧૦ હજાર કરોડની યોજનાનો ખર્ચ ત્રણ ગણો વધી ગયો છતાં તે ૨૦૨૬માં પણ કેમ અધૂરી છે? જામનગર અને સોમનાથની વારંવારની મુલાકાતોમાં વિકાસની વાતો તો થાય છે, પરંતુ જે પાયાની સિંચાઈ યોજનાઓ હતી તે અધવચ્ચે કેમ લટકી રહી છે?
વચનોની ધરતી પર વાસ્તવિકતાની રાહ
નર્મદાના નીર સૌરાષ્ટ્રના ખૂણે-ખૂણે પહોંચાડવાની વાતો મનોરંજક જરૂર લાગે છે, પણ ખેડૂત માટે તો ખેતરમાં આવતું પાણી જ સાચો વિકાસ છે. ૨૦૦૨ થી ૨૦૨૬ સુધીના ૨૪ વર્ષના ગાળામાં અનેક યોજનાઓ બની, નામો બદલાયા અને બજેટો વધ્યા, પણ ધરતીપુત્રોની તરસ હજુ છીપાઈ નથી. વડાપ્રધાને આપેલા વચનો શું માત્ર ચૂંટણી જીતવા માટેના ‘જુમલા’ હતા કે પછી તંત્રની નિષ્ફળતા? આ સવાલ આજે પણ સૌરાષ્ટ્રના ૧૧૫ ડેમોના સૂકા તળિયા પૂછી રહ્યા છે. જનતાએ મત આપ્યા છે, હવે વચન નિભાવવાનો વારો શાસકોનો છે.
આ પણ વાંચો:
