Nanded Blast Investigation: એપ્રિલ 2006માં મહારાષ્ટ્રના નાંદેડમાં થયેલો બોમ્બ ધડાકો કોઈ સામાન્ય અકસ્માત નહોતો, પરંતુ એ એક એવા મોટા ષડયંત્રની શરૂઆત હતી જેણે ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓ અને રાજકીય વર્તુળોને હચમચાવી દીધા હતા. આ ઘરમાં જે વિસ્ફોટક સામગ્રી મળી તે લક્ષ્મણ ગુંડૈયા રાજકોંડવારના ઘરની હતી, જેઓ પોતે આરએસએસના સક્રિય સભ્ય હતા. શરૂઆતમાં પોલીસ દ્વારા આને ફટાકડાના વેપાર દરમિયાન થયેલી બેદરકારી ગણાવીને દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ઘટનાસ્થળેથી મળેલા ‘લાઈવ’ પાઈપ બોમ્બ અને મૃતકોના શરીર પરથી મળેલા છરાએ આખી વાર્તા બદલી નાખી. પોલીસની તપાસમાં સ્પષ્ટ થયું કે આ લોકો મુસ્લિમ પૂજા સ્થળોને નિશાન બનાવીને દેશમાં દહેશત ફેલાવવાનું કામ કરી રહ્યા હતા. તેઓ મુસ્લિમ આતંકવાદી જેવું દેખાવા માટે નકલી દાઢી અને શેરવાનીનો ઉપયોગ કરતા, જેથી એક ખાસ સમુદાય પ્રત્યે નફરત ફેલાવી શકાય. આ ઘટનાએ એ સાબિત કર્યું કે સત્તા અને વિચારધારાના આડમાં કયા સ્તરે ખતરનાક ખેલ રમાઈ રહ્યા હતા.
તપાસમાં સામે આવેલું સત્ય: ભોંસલા મિલિટરી સ્કૂલ અને આતંકની તાલીમ
મહારાષ્ટ્ર એટીએસના વડા હેમંત કરકરેની આગેવાનીમાં જ્યારે તપાસ આગળ વધી, ત્યારે એક પછી એક ચોંકાવનારા રહસ્યો ખુલ્યા. પરભણી, જાલના અને પૂર્ણામાં થયેલા વિસ્ફોટોની કડીઓ નાંદેડ સાથે જોડાઈ ગઈ. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ આરોપીઓને પુણેના એક રિસોર્ટમાં બોમ્બ બનાવવા અને ટાઈમર સેટ કરવાનું પ્રશિક્ષણ આપવામાં આવ્યું હતું. સૌથી ગંભીર આરોપ નાગપુરની ભોંસલા મિલિટરી સ્કૂલ પર લાગ્યા, જ્યાં આરએસએસ દ્વારા આયોજિત શિબિરોમાં આ લોકોને હથિયાર ચલાવવાની અને અવરોધો પાર કરવાની તાલીમ આપવામાં આવતી હતી. હેમંત કરકરે જેવા બહાદુર અધિકારીએ આ કેસની ગહન તપાસ કરી અને હિન્દુત્વવાદી સંગઠનોના ફંડિંગ તથા નેટવર્ક પર સવાલો ઉઠાવ્યા. દુર્ભાગ્યવશ, 26/11ના મુંબઈ હુમલામાં હેમંત કરકરેની શહાદત બાદ આ સમગ્ર તપાસ પ્રક્રિયા અને એજન્સીઓ પર રાજકીય દબાણ વધ્યું, જેના કારણે અનેક કડીઓ અધૂરી રહી ગઈ.
ન્યાયની લાંબી લડાઈ: સમજૌતા એક્સપ્રેસ અને અજમેર શરીફના ઘા
સમજૌતા એક્સપ્રેસ જેવી ટ્રેન, જે ભારત-પાકિસ્તાન વચ્ચે સદ્ભાવનાનું પ્રતીક હતી, ત્યાં 2007માં થયેલા બોમ્બ ધડાકાએ 68 નિર્દોષોના જીવ લીધા હતા. શરૂઆતમાં તપાસ એજન્સીઓએ લશ્કર-એ-તૈયબા કે સિમી તરફ ઈશારો કર્યો હતો, પરંતુ એસઆઈટીના પૂર્વ વડા વિકાસ નારાયણ રાયની સતર્કતાને કારણે સાચું સત્ય બહાર આવ્યું. તપાસમાં એ ઈન્દોરના બજાર સુધી પહોંચ્યા જ્યાંથી વિસ્ફોટક સામગ્રી ખરીદવામાં આવી હતી. તપાસમાં સામે આવ્યું કે આ ખરીદી આરએસએસના સભ્ય સુનીલ જોશી અને તેના સાથીઓ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. આ જ પેટર્ન અજમેર શરીફ અને મક્કા મસ્જિદના વિસ્ફોટમાં પણ જોવા મળી હતી. સ્વામી અસીમાનંદની કબૂલાતે આ સમગ્ર નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો હતો, પરંતુ કમનસીબે ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં પુરાવાના અભાવે અથવા પ્રોસિક્યુશનની નિષ્ફળતાને કારણે આરોપીઓ છૂટી ગયા. અદાલતે પોતે આ ચુકાદામાં પ્રોસિક્યુશનની ભૂમિકા પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા, જે ન્યાય વ્યવસ્થા માટે એક મોટું કલંક છે.
વિચારધારાનું જોખમ
પ્રોફેસર જ્યોતિર્મય શર્માએ ખૂબ જ સ્પષ્ટતાથી નોંધ્યું છે કે, ધર્મ અને આતંકવાદને જ્યારે રાજકારણ સાથે જોડવામાં આવે છે, ત્યારે તે કેટલું ખતરનાક બની જાય છે. જે રીતે ઓસામા બિન લાદેન ઇસ્લામનું પ્રતિનિધિત્વ કરતો નહોતો, તેવી જ રીતે કટ્ટરપંથી હિન્દુત્વના સમર્થકો પણ સનાતન ધર્મના પ્રતિનિધિ નથી. સમસ્યા ત્યારે ઊભી થાય છે જ્યારે હિંસાના આ સમર્થકો ‘જનતાની ઈચ્છા’ અને લોકશાહીના ઓઠા નીચે છુપાઈ જાય છે. 2014 પછી જ્યારે રાજકીય પવન બદલાયો, ત્યારે આ આતંકવાદી કેસોને નબળા પાડવાની અને આરોપીઓને ક્લીન ચિટ આપવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બની ગઈ. શાંતિ અને સહિષ્ણુતાને નબળાઈ માનનારા આ જૂથે દેશમાં એક એવું નેરેટિવ બનાવ્યું છે, જેમાં મુસ્લિમોને આતંકવાદી ઠેરવવા સરળ બની ગયા, જ્યારે વાસ્તવિકતા તપાસમાં કંઈક અલગ જ બહાર આવી હતી.
ન્યાયનો કમનસીબ અંત: તપાસ એજન્સીઓ અને પુરાવાઓનું શું થયું?
આ તમામ કેસોના અંતિમ પરિણામો જોતા એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે કે, તપાસની પ્રક્રિયામાં ક્યાંક ને ક્યાંક વ્યવસ્થિત રીતે ચેડાં કરવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે સાક્ષીઓ ફરી જાય, મહત્વના પુરાવાઓ રેકોર્ડ પર ન મુકાય અને તપાસ એજન્સીઓ રાજકીય ઈશારે કામ કરે ત્યારે નિર્દોષો જેલ ભોગવે છે અને અપરાધીઓ મુક્ત થઈ જાય છે. અજમેર શરીફ કેસમાં ભાવેશ પટેલ અને દેવેન્દ્ર ગુપ્તાને દોષિત ઠેરવવાની ઘટનાએ પહેલીવાર એ સાબિત કર્યું હતું કે હિન્દુત્વવાદી સંગઠનો પણ આતંકી પ્રવૃત્તિમાં સામેલ હોઈ શકે છે. પરંતુ તે પછી પણ જે રીતે હાઈકોર્ટે તેમને જામીન આપ્યા અને ત્યારબાદના ચુકાદાઓ આવ્યા, તેણે ન્યાયતંત્રની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા છે. આ આખું પ્રકરણ માત્ર બોમ્બ ધડાકાનું નથી, પણ એક આખી સિસ્ટમની નિષ્ફળતાનું છે જેણે દેશના સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષા સાથે બાંધછોડ કરી છે.
ઈતિહાસનું પુનરાવર્તન: શું આપણે પાઠ શીખ્યા?
સમજૌતા એક્સપ્રેસ હોય કે નાંદેડનો વિસ્ફોટ, આતંકવાદ જ્યારે ધાર્મિક ઓળખ સાથે જોડાય છે ત્યારે તે દેશની એકતાને તોડવાનું કામ કરે છે. આજે જ્યારે આપણે ઇતિહાસના આ પાનાઓને ઉઘાડીએ છીએ, ત્યારે સમજાય છે કે તપાસ એજન્સીઓનું નિષ્પક્ષ હોવું કેટલુ અનિવાર્ય છે. હેમંત કરકરે જેવા અધિકારીઓનું બલિદાન એ માત્ર એક આતંકી હુમલામાં થયેલું મૃત્યુ નથી, પરંતુ તે દેશના એક પ્રમાણિક અવાજનું દબાવી દેવું હતું. જો આજે પણ આપણે ‘સંઘ પરિવાર આતંકવાદ’ કે અન્ય કોઈ પણ કટ્ટરપંથી વિચારધારાના જોખમોને સ્વીકારીશું નહીં, તો ભવિષ્યમાં પણ આવા વિસ્ફોટો અને નફરતનું વાતાવરણ ચાલુ રહેશે. સાચો વિકાસ ત્યારે જ થશે જ્યારે આપણે હિંસાના દરેક સ્વરૂપને સમાન ગણીને તેની સામે કાયદાકીય લડત લડીશું.
આ પણ વાંચો:
