Lucknow Gaming Zone Fire: સોમવારે લખનૌના અલીગંજ વિસ્તારમાં બનેલી દુર્ઘટનાએ સમગ્ર દેશને હચમચાવી દીધો છે. એક બહુમાળી વાણિજ્યિક ઇમારતમાં લાગેલી ભીષણ આગમાં ૧૫ લોકોએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે. મૃતકોમાં મોટાભાગના ૨૦ થી ૨૪ વર્ષની વયના હતા, જેઓ પોતાના ઉજ્જવળ ભવિષ્યના સપનાઓ સાથે કામ પર ગયા હતા, પરંતુ કોને ખબર હતી કે આ દિવસ તેમના જીવનનો છેલ્લો દિવસ સાબિત થશે. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર પાલતુ પ્રાણીઓની દુકાન અને ઉપરના માળે ગેમિંગ ઝોન ચલાવતી આ ઇમારત આજે સ્મશાનમાં ફેરવાઈ ગઈ છે. સવાલ એ થાય છે કે શું આવી ગીચ વાણિજ્યિક ઇમારતોમાં ફાયર સેફ્ટીના નિયમો માત્ર કાગળ પર જ રહે છે? શું અધિકારીઓની આંખ ત્યારે જ ખૂલે છે જ્યારે નિર્દોષ લોકોના શબ બહાર આવે છે? વહીવટીતંત્રની ઘોર બેદરકારી અને ઇમારત માલિકોની લોભી વૃત્તિએ આજે ૧૫ પરિવારોના ચિરાગ ઓલવી નાખ્યા છે.
ઘટનાસ્થળે હાજર લોકોના રૂંવાડા ઉભા કરી દે તેવા દ્રશ્યો હતા. એક સાક્ષીના જણાવ્યા અનુસાર, આગ એટલી ઝડપથી ફેલાઈ કે લોકોને સંભાળવાનો મોકો જ ન મળ્યો. ગણતરીની મિનિટોમાં આખી ઇમારત કાળા ધુમાડાના ગોટેગોટા અને ભયાનક જ્વાળાઓથી ઘેરાઈ ગઈ હતી. કેટલાક લોકોએ જીવ બચાવવા માટે બાથરૂમમાં આશરો લીધો, તો કેટલાકે જીવ બચાવવા માટે ઇમારતની બારીઓમાંથી જીવલેણ છલાંગ લગાવી. એક વીડિયોમાં દેખાતા દ્રશ્ય અત્યંત હૃદયદ્રાવક છે: એક યુવાન સળગતી બારીમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયત્ન કરે છે, હાથ લપસે છે અને તે નીચે લોખંડની વાડ પર પટકાય છે. આ માત્ર એક અકસ્માત નથી, આ વહીવટી તંત્રની નિષ્ક્રિયતાનું પરિણામ છે. લોકો જીવ બચાવવા માટે આજીજી કરતા રહ્યા, પણ ત્યાં સુધીમાં તો આગનું તાંડવ એટલું વધી ગયું હતું કે બચાવ કામગીરી પણ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી.
પરિવારની વેદના: શું આ યુવાનોનું મોત માત્ર એક આંકડો છે?
રાજેશ કુમાર જેવા અનેક લોકો છે જેઓ પોતાના સ્વજનોને શોધવા માટે ઘટનાસ્થળે દોડી આવ્યા હતા. પોતાના ભત્રીજાને શોધતા રાજેશની આંખમાં આંસુ હતા અને હૃદયમાં રોષ. આવી દુર્ઘટનાઓ પછી સરકાર અને અધિકારીઓ તપાસની વાતો કરે છે, પણ શું તપાસથી મૃતકો પાછા આવી શકશે? ગેમિંગ ઝોન જેવા આધુનિક વ્યવસાયોમાં જ્યાં યુવાનો કામ કરે છે, ત્યાં સુરક્ષાની પ્રાથમિક વ્યવસ્થા પણ ન હોવી તે ગુનાહિત બેદરકારી છે. અધિકારીઓ કહે છે કે “તપાસ ચાલી રહી છે,” પણ આ તપાસનો અર્થ શું? દર વખતે જ્યારે કોઈ મોટી હોનારત થાય, ત્યારે તંત્ર થોડા દિવસો માટે જાગે છે, નિયમો કડક કરવાની વાતો કરે છે અને પછી ફરી બધું પહેલા જેવું જ ચાલુ થઈ જાય છે. ૧૫ પરિવારો આજે ઉજ્જડ થઈ ગયા છે, તેમના માટે હવે કોઈ વળતર કે તપાસ કોઈ કામની નથી.
યોગી સરકારનો પ્રવાસ અને તપાસના નામે ફોટોગ્રાફી
મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથે પોતાનો અલીગઢ પ્રવાસ ટૂંકાવીને લખનૌ પરત ફરવું પડ્યું. તેમણે તપાસના આદેશ આપ્યા છે, ડીજીપીને ઘટનાસ્થળે મોકલ્યા છે અને દોષિતો પર કડક કાર્યવાહીના દાવા કર્યા છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું આ પગલાં આગ લાગ્યા પછી જ લેવાવા જોઈએ? જો વહીવટી તંત્રએ પહેલા જ ઇમારતોના સુરક્ષા ઓડિટ કર્યા હોત, તો આ દિવસ જોવો ન પડત. જ્યારે રાજ્યમાં મોટાભાગની વાણિજ્યિક ઇમારતો નિયમોને નેવે મૂકીને ચાલતી હોય, ત્યારે માત્ર તપાસના આદેશ આપીને જવાબદારીમાંથી મુક્તિ ન મળી શકે. મુખ્યમંત્રીનું ઘટનાસ્થળે જવું કે દુઃખ વ્યક્ત કરવું એ એક રાજકીય પ્રક્રિયા હોઈ શકે, પણ વાસ્તવિકતા એ છે કે તંત્રની ‘સેટિંગ’ નીતિએ જ આ ૧૫ યુવાનોને મોતને ઘાટ ઉતાર્યા છે.
વડાપ્રધાનની આર્થિક સહાય: શું જીવની કિંમત ૨ લાખ રૂપિયા છે?
વડાપ્રધાન કાર્યાલય તરફથી મૃતકોના પરિવારને ૨ લાખ અને ઘાયલોને ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાની સહાયની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સહાય માનવીય દૃષ્ટિએ સારી વાત છે, પણ શું કોઈના પુત્ર કે પુત્રીનું મૂલ્ય માત્ર ૨ લાખ રૂપિયા છે? સરકાર હંમેશા આર્થિક સહાય આપીને પોતાની ફરજ પૂરી થયેલી માની લે છે, પરંતુ મૂળભૂત સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેમ નથી સુધરતી તે કોઈ પૂછતું નથી. ટેક્સના પૈસે ચાલતા તંત્રને માત્ર રાહત પેકેજ આપવા માટે નથી રાખવામાં આવ્યું, પરંતુ શહેરના નાગરિકોના જીવ સુરક્ષિત રાખવા માટે રાખવામાં આવ્યું છે. જ્યારે ૧૫ લોકો હોમાઈ જાય, ત્યારે આ સહાય માત્ર એક મલમ લગાવવા જેવું કામ કરે છે. અસલી ન્યાય ત્યારે મળશે જ્યારે આ ઇમારતના માલિકો અને તેમને લાયસન્સ આપનારા ભ્રષ્ટ અધિકારીઓ જેલના સળિયા પાછળ હશે.
જવાબદારી નક્કી કોણ કરશે?
લખનૌની આ દુર્ઘટના કોઈ કુદરતી હોનારત નહોતી, પણ માનવસર્જિત હત્યાકાંડ છે. ગ્રાઉન્ડ ફ્લોર પર પાલતુ પ્રાણીઓની દુકાન અને ઉપર ગેમિંગ ઝોન – આ કેવું આયોજન? શું ફાયર સેફ્ટીના કોઈ નિયમો આ ઇમારતને લાગુ નહોતા પડતા? તપાસમાં મોટાભાગે નાના અધિકારીઓને સસ્પેન્ડ કરીને વાત દબાવી દેવામાં આવશે, પણ મુખ્ય સૂત્રધાર – એટલે કે ઇમારતના માલિક અને લાંચ લઈને ફાયર સેફ્ટીનું ક્લિયરન્સ આપનારા અધિકારીઓ ક્યારેય પકડાતા નથી. જો આપણે આપણી વ્યવસ્થામાં રહેલી આ ગંદકીને દૂર નહીં કરીએ, તો ભવિષ્યમાં આવા બીજા અનેક ‘અલીગંજ’ બનતા રહેશે. આ ૧૫ લોકોના મોત એ તંત્રના ગાલ પર એક તમાચો છે, જે કદાચ સત્તાધારીઓને સંભળાતો નથી.
આ પણ વાંચો:
Jairam Ramesh: ગ્રેટ નિકોબાર પોર્ટ પ્રોજેક્ટ સામે જયરામ રમેશના તીક્ષ્ણ સવાલો! – thegujaratreport.com
