Indian Visa Challenges: વિદેશી વિઝા મેળવવા એ હવે ભારતીય પ્રવાસીઓ માટે માત્ર કાગળની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ એક માનસિક આઘાત સમાન બની ગઈ છે. જ્યારે આપણે વિદેશ યાત્રાનું સપનું જોઈએ છીએ, ત્યારે મનમાં સૌથી પહેલો વિચાર એ આવે છે કે શું વિઝા મળશે ખરા? આ ચિંતા પાછળના કારણો માત્ર દૂતાવાસોની કડક નીતિઓ જ નથી, પરંતુ આપણે પોતે પણ તેના માટે કંઈક અંશે જવાબદાર છીએ. ભારતીય પ્રવાસીઓનો એક મોટો વર્ગ વિદેશમાં જે રીતે વર્તન કરે છે, તેણે દેશની છબીને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. ઈન્ટરનેટ પર ફરતા અનેક વીડિયો અને ફોટાઓએ સાબિત કર્યું છે કે આપણી કેટલીક હરકતોએ પશ્ચિમી દેશોમાં ભારતીયો પ્રત્યે શંકા અને તિરસ્કારનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે. આજે દરેક ભારતીય પ્રવાસી જ્યારે ઈમિગ્રેશન ડેસ્ક પર જાય છે, ત્યારે તે ડર અને ખચકાટ અનુભવે છે, જાણે કે તે કોઈ ગુનો કરીને ઊભો હોય.
વધતી હેસિયતનો દાવો અને જમીની વાસ્તવિકતાનો વિરોધાભાસ
આપણને સતત એવો વિશ્વાસ અપાવવામાં આવ્યો હતો કે વિશ્વના મંચ પર ભારતની પ્રતિષ્ઠા એટલી વધી ગઈ છે કે દરેક એરપોર્ટ પર આપણું ભવ્ય સ્વાગત થશે. નેતાઓ અને સોશિયલ મીડિયાના દાવાઓ વચ્ચે વાસ્તવિકતા સાવ અલગ છે. હેનલે પાસપોર્ટ ઈન્ડેક્સમાં ભારતનું સ્થાન રવાન્ડા અને તાન્ઝાનિયા જેવા દેશોની પાછળ છે. પશ્ચિમી દેશોમાં તો ભારતનું નામ વિઝા-ફ્રી એન્ટ્રીની યાદીમાં ક્યાંય જોવા મળતું નથી. જ્યારે થાઈલેન્ડ જેવા દેશો પણ હવે ભારતીયો માટે વિઝા-ફ્રી એન્ટ્રી નાબૂદ કરી રહ્યા છે, ત્યારે પ્રશ્ન એ થાય છે કે આપણી વધતી ‘ગ્લોબલ હેસિયત’ ક્યાં ગાયબ છે? હકીકત એ છે કે વિશ્વના ઘણા દેશો આપણને હવે માત્ર પ્રવાસીઓ તરીકે નહીં, પણ સંભવિત ‘ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓ’ તરીકે જોવા લાગ્યા છે, જે આપણી વિદેશી મુસાફરીને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે.
VFS અને વિઝા એજન્ટોનો માયાજાળ
વિઝા પ્રક્રિયામાં VFS જેવી કંપનીઓની ભૂમિકાને લઈને પણ ભારે રોષ છે. ઘણીવાર આ એજન્સીઓ વધારાની સેવાઓ લેવા માટે દબાણ કરે છે, જેના કારણે અરજદારો પરેશાન થાય છે. પરંતુ આપણે એ સમજવું પડશે કે VFS માત્ર એક મધ્યસ્થી છે, જે માત્ર અરજીઓ પહોંચાડવાનું કામ કરે છે. અસલી નિર્ણય તો દૂતાવાસના અધિકારીઓ જ લે છે. આ પ્રક્રિયામાં વિઝા એજન્ટોનું પણ મોટું યોગદાન છે જે નકલી બેંક સ્ટેટમેન્ટ, ખોટા દસ્તાવેજો અને ઉધારના પૈસા બતાવીને લોકોને વિઝા મેળવવાની ખોટી સલાહ આપે છે. દૂતાવાસના અધિકારીઓ આ બધી ચાલોથી સારી રીતે વાકેફ હોવાથી તેઓ હવે દરેક ભારતીય અરજીને શંકાની નજરે જુએ છે, પરિણામે સાચા પ્રવાસીઓએ પણ ભોગવવું પડે છે.
ગેરકાયદેસર પ્રવેશનો ડર અને દૂતાવાસોની ઉદાસીનતા
અનેક ભારતીયો વિદેશમાં ફરવાને બદલે ત્યાં વસી જવાનો અસલી ઈરાદો રાખે છે. દર કલાકે અનેક ભારતીયો ગેરકાયદેસર રીતે અમેરિકા કે યુરોપમાં ઘૂસવાનો પ્રયાસ કરતા પકડાય છે. ગ્રીસ જેવા દેશોના શેંગેન વિઝાનો દુરુપયોગ કરીને મેક્સિકો પહોંચીને ત્યાંથી અમેરિકા ભાગી જવાની ઘટનાઓએ વિઝા અધિકારીઓની સતર્કતામાં વધારો કર્યો છે. આ ઉપરાંત, કોવિડ પછીના સમયમાં ઘણા દેશોના દૂતાવાસોમાં પૂરતા કર્મચારીઓ જ નથી. તેઓ અરજદારોની સંખ્યા જોઈને અકળાય છે અને બિનજરૂરી વિલંબ કરે છે. તેમના માટે પર્યટન વધારવું એ પ્રાથમિકતા નથી, પરંતુ ‘ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓ’ ને રોકવા એ તેમની મુખ્ય જવાબદારી છે, જેના કારણે તેઓ નજીવી શંકા પર પણ વિઝા ફગાવી દે છે.
એરપોર્ટ પર નસ્લવાદનો અનુભવ
વિદેશી એરપોર્ટ પર ઈમિગ્રેશન અધિકારીઓનું વર્તન હંમેશા એકસરખું નથી હોતું. અમેરિકામાં અધિકારીઓ બધા સાથે સખત હોય છે, જ્યારે બ્રિટનમાં હવે પહેલા જેવો નસ્લવાદ જોવા મળતો નથી. ફ્રાન્સ અને ઈટાલીમાં અનુભવો સારા રહ્યા છે, તો ફ્રેન્કફર્ટ કે એમ્સ્ટરડેમમાં અનુભવ ખરાબ હોઈ શકે છે. ઘણીવાર આપણે તેને નસ્લવાદ માની લઈએ છીએ, પરંતુ તે ઘણીવાર માત્ર અધિકારીઓના કડક આદેશોનું પાલન હોય છે. જોકે, આખી વ્યવસ્થામાં કર્મચારીઓની અછત અને બજેટ કપાતને કારણે જે લાંબી લાઈનો લાગે છે, તે એક વિકસિત દેશ માટે શરમજનક છે. પ્રવાસીઓને એરપોર્ટ પર મળતું ગૌણ સ્થાન એ વાતનો સંકેત છે કે પશ્ચિમી દેશો ભારતીયો માટે પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા ઈચ્છતા નથી.
વધતી મોંઘવારી અને ભારતમાં જ રજાઓનો વિકલ્પ
આખી પરિસ્થિતિનો સાર એ છે કે વિદેશી એરપોર્ટ પર અત્યારે કોઈ સરળ અનુભવની અપેક્ષા રાખવી વ્યર્થ છે. રૂપિયાના ઘટતા મૂલ્યને કારણે પણ વિદેશ યાત્રા હવે મધ્યમ વર્ગની પહોંચથી દૂર જઈ રહી છે. એક તરફ વિઝાના કડક નિયમો અને બીજી તરફ વધતી મોંઘવારી—આ પરિસ્થિતિમાં ભવિષ્યમાં કદાચ આપણને વિઝા માટે અરજી કરવાની જરૂર જ નહીં પડે. આપણે કદાચ ભારતમાં જ રહીને ભારતમાં જ રજાઓ મનાવીશું. ઓછામાં ઓછું ત્યાં આપણને વિઝાના ફોર્મ ભરવાની કે અધિકારીઓના અપમાનજનક વ્યવહારની ચિંતા તો નહીં રહે. કદાચ હવે ‘ઘરનું ઘર’ અને ‘સ્વદેશી પર્યટન’ જ આપણા માટે આત્મસન્માન અને શાંતિનો એકમાત્ર રસ્તો છે.
આ પણ વાંચો:
