Gujarat Mining Mafia: ગુજરાતની ધરતી પર આજે ખાણ માફિયાઓનો દબદબો એટલો વધી ગયો છે કે કચ્છથી લઈને ડાંગ સુધી અને સુરેન્દ્રનગરથી લઈને ભરૂચ સુધી, ક્યાંય પણ કુદરતી ખનીજ સુરક્ષિત રહ્યું નથી. નદીઓની રેતી હોય, આરસ પહાણ હોય કે કિંમતી સિલિકા, માફિયાઓ જાણે ગુજરાતની સંપત્તિને પોતાની જાગીર માનીને લૂંટી રહ્યા છે. ભૂતકાળમાં આનંદીબેન પટેલ જ્યારે મુખ્યમંત્રી હતા, ત્યારે તેમણે મંત્રીઓ અને અધિકારીઓને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો હતો કે ખાણ માફિયાઓથી દૂર રહેવું અને તેમને કોઈ પણ પ્રકારનું રાજકીય પીઠબળ કે શરણ આપવું નહીં. પરંતુ, આજે સ્થિતિ સાવ ઉલટી છે. જે માફિયાઓથી દૂર રહેવાની વાત હતી, તેમની સાથે સત્તાધારી પક્ષના નેતાઓના સંબંધો હવે છૂપા રહ્યા નથી. સુરેન્દ્રનગરમાં ભાજપનું કાર્યાલય માફિયાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલા ફંડથી બન્યું હોવાના આક્ષેપો આ વાતનો સૌથી મોટો પુરાવો છે.
નદીઓની આડેધડ ખોદકામ અને પર્યાવરણનો વિનાશ
ગુજરાતની અંદાજે ૧૨૫ થી વધુ નાની-મોટી નદીઓ હાલમાં ખાણ માફિયાઓના નિશાના પર છે. ઓરસંગ નદીની સોનેરી રેતી જે બાંધકામ ક્ષેત્રે અત્યંત ગુણવત્તાસભર માનવામાં આવે છે, તેને ખોદીને મોટા પાયે મુંબઈના રિયલ એસ્ટેટ પ્રોજેક્ટ્સ માટે મોકલી આપવામાં આવી છે. આ જ રીતે ઉત્તર ગુજરાતની સરસ્વતી સહિતની નદીઓમાંથી રેતી ખોદીને રેલવે સ્ટેશનો દ્વારા અન્ય રાજ્યોમાં નિકાસ કરવામાં આવી રહી છે. ભરૂચમાં સિલિકાના નામે ૭૦૦૦ કરોડ રૂપિયાનું ખનીજ અને સુરેન્દ્રનગરમાં ૧૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાના કોલસાની ગેરકાયદે ચોરીએ રાજ્યની આર્થિક કરોડરજ્જુને તોડી નાખી છે. નદીના પટ ખોદી નાખવાથી જળસ્તર નીચા ગયા છે અને આસપાસના ગામડાઓમાં પાણીની તંગી ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે, છતાં તંત્ર મૂક પ્રેક્ષક બનીને જોઈ રહ્યું છે.
સરકારી આંકડા અને ઘટતી જતી રોયલ્ટીની આવક
આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, સરકાર એક તરફ વિકાસના દાવા કરે છે, પરંતુ ખાણ-ખનીજ વિભાગની રોયલ્ટીની આવક છેલ્લા ઘણા વર્ષોમાં ઘટતી ગઈ છે. આનંદીબેન પટેલના શાસનકાળમાં રોયલ્ટીની આવક ૩,૭૪૬ કરોડ રૂપિયા હતી, જે બાદમાં કેન્દ્ર સરકારના ડેટા મુજબ સતત ઘટતી રહી. વર્ષ ૨૦૧૭-૧૮માં ૨૬૩ કરોડ અને ત્યારબાદના વર્ષોમાં ૨૧૮ થી ૨૫૬ કરોડની આસપાસ જ આવક નોંધાઈ છે. જ્યારે ખાણકામની પ્રવૃત્તિ અને બજારની માંગમાં અનેકગણો વધારો થયો છે, ત્યારે આવક ઘટવી એ સીધી રીતે મોટા પાયે થતી રોયલ્ટીની ચોરી અને ભ્રષ્ટાચાર તરફ આંગળી ચીંધે છે. કાયદાકીય દંડ ફટકારવાની વાતો થાય છે, પરંતુ ૧૯૦૦ કરોડથી વધુનો દંડ વસૂલવાનો બાકી રહેવો તે સાબિત કરે છે કે સરકાર માફિયાઓ સામે કેટલી નબળી છે.
લાખો કેસ છતાં માફિયાઓની ખુલ્લી રમત
છેલ્લા ૧૨ વર્ષના આંકડા જોઈએ તો, ગુજરાતમાં ખાણ માફિયાઓ સામે સરેરાશ ૮,૦૦૦ થી વધુ કેસ નોંધાયા છે. કોઈ વર્ષે ૭,૦૦૦ તો કોઈ વર્ષે ૧૧,૦૦૦ ગુનેગારોની ઓળખ થાય છે. છેલ્લા એક દાયકામાં ૧ લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા હોવાનો અંદાજ છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા એવી છે કે પકડાયેલા માફિયાઓ તો માત્ર હિમશિલાની ટોચ છે. એવું માનવામાં આવે છે કે કુલ ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓના માત્ર ૧૦ ટકા કિસ્સા જ પોલીસ ચોપડે નોંધાય છે. ડ્રોન સર્વેલન્સ અને આધુનિક ટેકનોલોજીની વાતો માત્ર કાગળ પર રહી છે. જ્યારે પણ કોઈ અધિકારી કે મંત્રી કડક કાર્યવાહી કરવા જાય છે, ત્યારે રાજકીય ભલામણો અને દબાણના કારણે આખી પ્રક્રિયા થંભી જાય છે.
સત્તા અને માફિયાઓનું ગઠબંધન
આનંદીબેન પટેલના સમયમાં સીએજી (CAG) ના રિપોર્ટમાં પણ આ ગેરરીતિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ભાસ્કરના રિપોર્ટ્સમાં ખુલાસો થયો હતો કે રાજકીય હસ્તક્ષેપને કારણે કાર્યવાહી અટકી જાય છે. ખાણ માફિયાઓ હવે એટલા બેફામ બન્યા છે કે તેમને પકડવાનો ડર રહ્યો નથી. સત્તાના આશરા નીચે તેઓ ગુજરાતની કિંમતી સંપત્તિ લૂંટી રહ્યા છે. ભ્રષ્ટાચાર મુક્ત ગુજરાતના દાવાઓ સામે આ ૧૦ લાખથી વધુ અંદાજિત ગુનાઓ એક મોટો સવાલ છે. ખાણ માફિયાઓને રોકવા માટે માત્ર આદેશો આપવા પૂરતા નથી, પરંતુ તે આદેશોનો જમીની સ્તર પર અમલ કરાવવા માટે રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ હોવી અત્યંત જરૂરી છે.
ગુજરાતના ભવિષ્ય પર મંડરાતું જોખમ
આ ખાણ માફિયાઓનો આતંક માત્ર આર્થિક નુકસાન નથી, પરંતુ ગુજરાતની પર્યાવરણીય સુરક્ષા માટે પણ મોટો ખતરો છે. લિગનાઈટ અને કોલસાની ખાણો જે રીતે ખોદી નાખવામાં આવી છે, તેના કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા અને ઈકોસિસ્ટમ નાશ પામી રહી છે. ભવિષ્યની પેઢી માટે ખનીજ અને પાણી બંનેની અછત સર્જાશે. જો આજે આ ગેરકાયદેસર ખનન અટકાવવામાં નહીં આવે, તો ગુજરાતની કુદરતી સુંદરતા અને સંસાધનો માત્ર ઈતિહાસ બનીને રહી જશે. જનતા ઈચ્છે છે કે સરકાર આ માફિયાઓ સામે કઠોર કાર્યવાહી કરે અને રાજકીય લેબલ જોયા વિના તેમની સંપત્તિ જપ્ત કરવામાં આવે, જેથી ગુજરાતની સંપત્તિ બચી શકે.
આ પણ વાંચો:
