US Birthright Citizenship: અમેરિકન સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે એક સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદામાં જન્મના આધારે નાગરિકતા મેળવવાના અધિકારને મજબૂત રીતે સમર્થન આપ્યું છે. આ નિર્ણય દ્વારા કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના તે કારોબારી આદેશને ફગાવી દીધો છે, જેમાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા અથવા અસ્થાયી વિઝા પર રહેતા વિદેશીઓના બાળકોને અમેરિકન નાગરિકતા ન આપવાની જોગવાઈ હતી. ચીફ જસ્ટિસ જોન રોબર્ટ્સના નેતૃત્વમાં કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે ૧૪મા સુધારા હેઠળ અમેરિકામાં જન્મેલા દરેક વ્યક્તિને નાગરિકતા મેળવવાનો મૂળભૂત અધિકાર છે. આ નિર્ણય અમેરિકન ઈમિગ્રેશન પોલિસી માટે એક મોટા વળાંક સમાન છે, જેણે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની કાયદાકીય કવાયતને મોટો ઝટકો આપ્યો છે.
૧૪મો સુધારો અને જન્મસિદ્ધ નાગરિકતાનો પાયો
અમેરિકન બંધારણનો ૧૪મો સુધારો, જે અમેરિકી ગૃહ યુદ્ધ બાદ અમલમાં આવ્યો હતો, તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગુલામીમાંથી મુક્ત થયેલા અશ્વેત લોકોને સમાન નાગરિકતાના અધિકારો આપવાનો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ ઐતિહાસિક સંદર્ભને ટાંકતા કહ્યું કે, ‘યુનાઈટેડ સ્ટેટ્સમાં જન્મેલા અથવા ત્યાં નાગરિકતા પ્રાપ્ત કરનારા અને ત્યાંના અધિકારક્ષેત્રમાં આવનારા તમામ લોકો અમેરિકાના નાગરિક છે.’ ચીફ જસ્ટિસ જોન રોબર્ટ્સે કોર્ટના મત રજૂ કરતા જણાવ્યું કે નાગરિકતા એ રાજકીય સમુદાયમાં સ્વતંત્ર રીતે ભાગ લેવાનો અધિકાર છે. આ વચન ૧૮૬૮ થી આ દેશમાં જન્મેલા દરેક વ્યક્તિ માટે અકબંધ છે અને અદાલતે આજે તેને ફરીથી પુનઃસ્થાપિત કર્યું છે.
ટ્રમ્પ સરકારના આદેશ અને અદાલતી સંઘર્ષ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇમિગ્રેશન કડક કરવાના ભાગરૂપે આ કારોબારી આદેશ પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. તેમનો તર્ક હતો કે બિન-નાગરિકોના બાળકો અમેરિકાના ‘અધિકારક્ષેત્ર’ (Jurisdiction) માં આવતા નથી, તેથી તેમને નાગરિકતા મળવી જોઈએ નહીં. જોકે, નીચલી અદાલતોએ આ આદેશને ગેરબંધારણીય ગણાવીને અગાઉ જ રદ કરી દીધો હતો. ૧૮૯૮ ના સુપ્રસિદ્ધ ‘વોંગ કિમ આર્ક’ કેસનો હવાલો આપીને કોર્ટે સ્થાપિત કર્યું હતું કે ચીની નાગરિકોનું અમેરિકામાં જન્મેલું બાળક પણ અમેરિકન નાગરિક ગણાય છે. આ મિસાલો ટ્રમ્પના આદેશની વિરુદ્ધમાં જઈ રહી હતી, જેને કારણે આ લાંબી કાયદાકીય લડાઈ તેમના માટે પડકારરૂપ બની હતી.
જસ્ટિસ ક્લેરેન્સ થોમસની અસહમતિ અને ટીકા
બહુમતી ચુકાદા છતાં, આ નિર્ણય સર્વસંમતિથી નહોતો. જસ્ટિસ ક્લેરેન્સ થોમસે ૯૧ પાનાનો લાંબો અસહમતિનો નિર્ણય લખીને કોર્ટના વલણની ટીકા કરી હતી. તેમણે લખ્યું કે કોર્ટે રાષ્ટ્રપતિના આદેશને ગેરબંધારણીય જાહેર કરીને અસાધારણ પગલું ભર્યું છે. થોમસના મતે, ૧૪મા સુધારાનો મૂળ મકસદ માત્ર અશ્વેત લોકોના અધિકારો માટે હતો, પરંતુ આજે તેનો ઉપયોગ એક એવા રાજકીય એજન્ડા માટે થઈ રહ્યો છે જેને કોંગ્રેસે બદલવાનું ક્યારેય સમર્થન આપ્યું નથી. તેમની આ લાંબી અને તીખી નોંધ દર્શાવે છે કે ન્યાયતંત્રમાં આ મામલે કેટલી ઊંડી વૈચારિક વિભાજનરેખા છે.
જસ્ટિસ કેવેનોનું વલણ અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
જસ્ટિસ બ્રેટ કેવેનો બહુમતી સાથે જોડાયા હતા, પરંતુ તેમનો આધાર થોડો અલગ હતો. તેઓ માનતા હતા કે બંધારણ પોતે આ અધિકારની ખાતરી આપે છે તે જરૂરી નથી, પરંતુ ફેડરલ કાયદો તે બાળકોને નાગરિક બનાવે છે. તેમની આ રાય ભવિષ્યમાં ખૂબ મહત્વની સાબિત થઈ શકે છે. જો કોંગ્રેસ ભવિષ્યમાં ઈમિગ્રેશન કાયદાઓમાં મોટા ફેરફાર કરે અથવા નાગરિકતા સંબંધિત નિયમો બદલવા માંગે, તો કેવેનોના તર્કનો ઉપયોગ કરીને કાયદાકીય રીતે જન્મસિદ્ધ નાગરિકતા પર રોક લગાવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. આ રીતે, આ ચુકાદો માત્ર વર્તમાન સમસ્યાનો ઉકેલ નથી, પરંતુ ભવિષ્યની કાયદાકીય ચર્ચાઓનો પાયો પણ નાખે છે.
અઢી લાખ પરિવારો અને ઈમિગ્રેશન પર પ્રભાવ
માઈગ્રેશન પોલિસી ઈન્સ્ટિટ્યૂટના આંકડા મુજબ, જો ટ્રમ્પનો આ આદેશ લાગુ થયો હોત, તો દર વર્ષે અમેરિકામાં જન્મેલા અઢી લાખથી વધુ બાળકો પર તેની સીધી અસર પડી હોત. આમાં માત્ર ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર કરનારાઓ જ નહીં, પણ ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાના પ્રક્રિયામાં રહેલા અને વિદ્યાર્થી વિઝા પર રહેલા કાયદેસરના વિદેશી નાગરિકોના બાળકો પણ સામેલ હતા. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયથી લાખો પરિવારોએ રાહતનો શ્વાસ લીધો છે. ટ્રમ્પનું માનવું હતું કે સગર્ભા મહિલાઓ ખાસ કરીને નાગરિકતા મેળવવા માટે અમેરિકા આવે છે, પરંતુ અદાલતે આ વ્યક્તિગત ધારણાઓને બદલે બંધારણીય સિદ્ધાંતોને સર્વોચ્ચ મહત્વ આપ્યું છે.
ટ્રમ્પની ન્યાયતંત્ર સામેની નારાજગી
આ નિર્ણય બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ન્યાયાધીશોની આકરી ટીકા કરી હતી. તેમણે અદાલતના ન્યાયાધીશોને ‘બેવકૂફ’ ગણાવ્યા અને પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી. ટ્રમ્પ અગાઉ પણ ટેરિફ અને અન્ય ઈમિગ્રેશન નીતિઓ પર કોર્ટના નિર્ણયો સામે આવી ચૂક્યા છે. તેમના મતે, કોર્ટ તેમના રાષ્ટ્રપતિ તરીકેના કારોબારી અધિકારો પર કાપ મૂકી રહી છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં કન્ઝર્વેટિવ બહુમતી હોવા છતાં, આવા કિસ્સાઓમાં ટ્રમ્પની તરફેણમાં નિર્ણય ન આવવો તે દર્શાવે છે કે બંધારણીય મર્યાદાઓ રાજકીય વિચારધારાઓથી ઉપર છે.
લોકશાહી અને બંધારણની જીત
અમેરિકન સુપ્રીમ કોર્ટનો આ નિર્ણય લોકશાહી મૂલ્યોની જીત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. ૧૪મા સુધારાનું અર્થઘટન કરીને કોર્ટે એ સુનિશ્ચિત કર્યું છે કે અમેરિકાની ધરતી પર જન્મેલા દરેક બાળકને સમાનતા અને નાગરિકતાનો અધિકાર મળે. રાજકારણ અને વ્યક્તિગત માન્યતાઓ ગમે તેટલી પ્રબળ હોય, પરંતુ બંધારણની સર્વોપરિતા આ કેસમાં સાબિત થઈ છે. ભવિષ્યમાં કદાચ કોંગ્રેસ આ અંગે કોઈ કાયદાકીય બદલાવ લાવવાનો પ્રયાસ કરે, પરંતુ હાલના તબક્કે ટ્રમ્પના આદેશને ફગાવીને કોર્ટે અમેરિકાના ઈમિગ્રેશન ઇતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ પૃષ્ઠ ઉમેર્યું છે.
આ પણ વાંચો:
