Jalalabad Bhagwan Parshuram Puri: ઉત્તર પ્રદેશના રાજકીય ક્ષિતિજ પર એક મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. યોગી આદિત્યનાથની આગેવાની હેઠળની રાજ્ય સરકારે શાહજહાંપુર જિલ્લાના જલાલાબાદ તાલુકાનું નામ બદલીને ‘ભગવાન પરશુરામ પુરી’ કરવાનો મહત્ત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. રાજ્ય કેબિનેટ દ્વારા આ નિર્ણયને મંજૂરી આપવામાં આવતા જ રાજકીય ગલિયારાઓમાં તેની ચર્ચા તેજ બની છે. આ નિર્ણય માત્ર એક વહીવટી ફેરફાર નથી, પરંતુ તેને આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પહેલા બ્રાહ્મણ સમુદાયને રિઝવવાની ભાજપની એક સજ્જ રણનીતિ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી રાજ્યમાં ભાજપ પર બ્રાહ્મણ વિરોધી હોવાનો જે આરોપ વિપક્ષ દ્વારા લગાવવામાં આવતો હતો, તેનો જવાબ આપવા માટે સરકારે આ સાંસ્કૃતિક અને ધાર્મિક કાર્ડ રમ્યું છે.
નામ બદલવાની લાંબી પ્રક્રિયા અને ઐતિહાસિક સંદર્ભ
આ નામ બદલવાની પ્રક્રિયા રાતોરાત નથી થઈ. તેના મૂળ ગયા વર્ષે જ નંખાઈ ગયા હતા, જ્યારે શાહજહાંપુરના તત્કાલીન જિલ્લાધિકારી ધર્મેન્દ્ર પ્રતાપ સિંહે રાજ્ય સરકારને આ માટેનો પ્રસ્તાવ મોકલ્યો હતો. ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, જલાલાબાદ નામ મુઘલ સમ્રાટ જલાલુદ્દીન મોહમ્મદ અકબર સાથે જોડાયેલું હતું. સ્થાનિક માન્યતાઓ અને લોકશ્રુતિ મુજબ, મુઘલ કાળ પૂર્વે આ વિસ્તાર ‘ધર્મપુરી’ તરીકે ઓળખાતો હતો અને તેને ભગવાન પરશુરામની જન્મભૂમિ માનવામાં આવે છે. વર્ષ 2022માં જ સરકારે આ સ્થળને સત્તાવાર રીતે ‘પરશુરામ જન્મભૂમિ’ જાહેર કરી દીધી હતી. કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય પાસેથી NOC મેળવ્યા બાદ, આ પ્રસ્તાવ શહેરી વિકાસ વિભાગ અને છેલ્લે રાજ્ય કેબિનેટ સુધી પહોંચ્યો, જ્યાં તેને અંતિમ મંજૂરી મળી.
બ્રાહ્મણ સમુદાય: યુપીની રાજનીતિનું પાવર સેન્ટર
ઉત્તર પ્રદેશની ચૂંટણીઓમાં બ્રાહ્મણ સમુદાય હંમેશા ‘કિંગ મેકર’ની ભૂમિકા ભજવે છે. રાજ્યની કુલ વસ્તીના લગભગ 10 થી 12 ટકા હિસ્સો ધરાવતા બ્રાહ્મણો ઘણી વિધાનસભા બેઠકો પર નિર્ણાયક મતદાર છે. જો ત્યાગી અને ભૂમિહાર જેવા સવર્ણ સમુદાયોને પણ તેમાં જોડી દેવામાં આવે, તો આ આંકડો ઘણો વધી જાય છે. અખિલ ભારતીય બ્રાહ્મણ સંગઠન મહાસંઘના અધ્યક્ષ અસીમ પાંડેના મતે, આ સમુદાયમાં સરકાર બનાવવાની અને પાડવાની અદભૂત તાકાત છે. તેથી જ, સત્તામાં રહેલા કે વિપક્ષમાં રહેલા તમામ રાજકીય પક્ષો આ સમુદાયને પોતાની તરફ આકર્ષવા માટે સતત પ્રયત્નશીલ રહે છે.
વિપક્ષનો પ્રયાસ અને ભાજપનો જવાબ
માત્ર ભાજપ જ નહીં, પરંતુ રાજ્યના અન્ય મુખ્ય પક્ષો પણ બ્રાહ્મણ મતો માટે આક્રમક રણનીતિ અપનાવી રહ્યા છે. સમાજવાદી પાર્ટી (SP) સમગ્ર રાજ્યમાં ‘પ્રબુદ્ધ સંમેલન’ યોજી રહી છે, જ્યારે બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP) એ આવનારી ચૂંટણીઓમાં બ્રાહ્મણ ઉમેદવારોને મોટી સંખ્યામાં ટિકિટ આપવાનું વચન આપ્યું છે. કોંગ્રેસે પણ રાહુલ ગાંધીના જન્મદિવસે તેમને ભગવાન પરશુરામના અવતાર તરીકે દર્શાવતા પોસ્ટરો લગાવીને રાજકીય માહોલ ગરમાવ્યો હતો. આવી સ્થિતિમાં, ભાજપ દ્વારા જલાલાબાદનું નામ બદલવું એ વિપક્ષના ‘બ્રાહ્મણ અવગણના’ના આરોપોનો સીધો અને સાંકેતિક જવાબ છે.
વિકાસ દુબે એન્કાઉન્ટર અને રાજકીય અસંતોષ
વર્ષ 2020માં ગેંગસ્ટર વિકાસ દુબેના એન્કાઉન્ટર બાદ યોગી સરકાર અને બ્રાહ્મણ સમુદાય વચ્ચેના સંબંધોમાં તણાવ જોવા મળ્યો હતો. ત્યારબાદ પણ કેટલાક પોલીસ એન્કાઉન્ટરોને કારણે વિપક્ષને સરકાર પર હુમલો કરવાની તક મળી હતી. વિપક્ષે આને ‘બ્રાહ્મણો પર અત્યાચાર’ તરીકે ચિત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ સામાજિક અસંતોષને દૂર કરવા માટે હવે સરકાર વિકાસની સાથે સાથે ધાર્મિક ઓળખ અને સાંસ્કૃતિક ગૌરવના પ્રતીકોને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે. જલાલાબાદનું પરશુરામ પુરી બનવું એ આ વ્યૂહરચનાનો એક મોટો હિસ્સો છે.
જિતિન પ્રસાદનું મહત્વનું યોગદાન
આ સમગ્ર પ્રકરણમાં કેન્દ્રીય મંત્રી જિતિન પ્રસાદની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહી છે. તેઓ લાંબા સમયથી જલાલાબાદનું નામ બદલવાની માંગ કરી રહ્યા હતા અને આ માટે તેમણે મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ તેમજ કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી અમિત શાહ સાથે સતત બેઠકો કરી હતી. જિતિન પ્રસાદ પોતે પીલીભીતથી સાંસદ છે અને શાહજહાંપુર સાથે તેમનો ગહન સંબંધ છે. આ નિર્ણયના અમલીકરણ પછી, તેઓ ભાજપમાં બ્રાહ્મણ નેતૃત્વના એક મજબૂત ચહેરા તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. જિતિન પ્રસાદે આ નિર્ણયને ‘ઐતિહાસિક’ ગણાવ્યો છે અને જણાવ્યું છે કે આ ડબલ એન્જિન સરકારની સંવેદનશીલતા અને લોકોની માંગ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનું પરિણામ છે.
શું નામ બદલવાથી મતોનું ધ્રુવીકરણ થશે?
રાજકીય નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે માત્ર નામ બદલવાથી જ ચૂંટણી પરિણામો બદલાઈ જતા નથી, પરંતુ તેનાથી એક ચોક્કસ રાજકીય સંદેશ જરૂર જાય છે. પ્રોફેસર એસ. કે. દ્વિવેદીના મતે, આ એક લાંબાગાળાની રાજનીતિ છે. ચૂંટણી વર્ષમાં આવા નિર્ણયો સમુદાયની ભાવનાઓને સ્પર્શે છે અને તેમને સરકારની નજીક લાવવામાં મદદ કરે છે. ભાજપ માટે આ નિર્ણય એ દર્શાવવાનો પ્રયાસ છે કે તે દરેક સમુદાયની આસ્થાનું સન્માન કરે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે શું જનતા આ સાંસ્કૃતિક ફેરફારને વિકાસના એજન્ડા સાથે જોડીને સ્વીકારે છે કે કેમ. એક વાત સ્પષ્ટ છે કે યુપીની રાજનીતિમાં હવે જાતિ અને આસ્થાના સમીકરણો વધુ જટિલ અને રસપ્રદ બની રહ્યા છે.
આ પણ વાંચો:
