Landslide Mumbai Pune Expressway: મુંબઈ અને પુણેને જોડતા એક્સપ્રેસવે પર આશરે ૭૦૦૦ કરોડના ખર્ચે તૈયાર કરવામાં આવેલા ‘મિસિંગ લિંક’ પ્રોજેક્ટનું ઉદ્ઘાટન થાય અને થોડા જ અઠવાડિયામાં તેની આવી ખરાબ હાલત થાય, તે અત્યંત ચિંતાજનક છે. પ્રથમ વરસાદમાં જ ટનલની ઉપર ભૂસ્ખલન (લેન્ડસ્લાઈડ) થવું, રસ્તા પર પાણી ભરાઈ જવા અને ખાડા પડવા એ કોઈ સામાન્ય કુદરતી ઘટના નથી, પરંતુ તે સ્પષ્ટપણે નબળી ડિઝાઇન અને કામગીરીની ગુણવત્તા પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકે છે. જ્યારે કોઈ પ્રોજેક્ટ પાછળ હજારો કરોડનો ખર્ચ થયો હોય, ત્યારે તેને ‘એક્ટ ઓફ ગોડ’ કહીને છટકી જવું એ તંત્રની બેજવાબદારી દર્શાવે છે. શું આટલા વિશાળ બજેટ પછી પણ નાગરિકોને સુરક્ષિત મુસાફરીનો અધિકાર નથી?
સાત દેશોની કુશળતા છતાં શૂન્ય પરિણામ
આ પ્રોજેક્ટની ડિઝાઇન કેનેડામાં થઈ, વિન્ડ ટેસ્ટિંગ ડેનમાર્કમાં થયું, કેબલ ટેસ્ટિંગ ઓસ્ટ્રિયામાં થયું અને પ્રોજેક્ટના કન્સલ્ટન્ટ્સ સિંગાપોર, તાઇવાન અને સ્પેન જેવા દેશોમાંથી હતા. આટલી આંતરરાષ્ટ્રીય કુશળતા અને ભારતીય કંપનીઓના જોડાણ છતાં, જો એક વરસાદમાં પુલ બંધ કરવો પડે, તો સમજવું રહ્યું કે ક્યાંક મૂળભૂત ભૂલ છે. સરકાર અને નેતાઓ ગિનીઝ બુક ઓફ વર્લ્ડ રેકોર્ડના પ્રમાણપત્રો અને ‘એન્જિનિયરિંગ માર્બલ’ હોવાના દાવાઓ કરે છે, પરંતુ જ્યારે તે પશ્ચિમ ઘાટના સામાન્ય વરસાદ કે પવનને પણ સહન ન કરી શકે, ત્યારે તે દાવાઓ પોકળ લાગે છે. આ સ્થિતિ જોઈને પ્રશ્ન થાય છે કે શું આ પ્રોજેક્ટમાં કાર્બન કરતા ભ્રષ્ટાચારનું પ્રમાણ વધુ છે?
વિકાસની આડમાં પાયાની જરૂરિયાતોની ઉપેક્ષા
મુંબઈ-પુણે જ નહીં, દેશભરમાં દેહરાદૂન એક્સપ્રેસવે (૧૨,૦૦૦ કરોડ) અને ગંગા એક્સપ્રેસવે (૩૬,૦૦૦ કરોડ) જેવા પ્રોજેક્ટ્સની ક્વોલિટી પણ સવાલોના ઘેરામાં છે. ખાડા પડવા એ હવે ભ્રષ્ટાચારની સામાન્ય નિશાની બની ગઈ છે, જેને તંત્ર નજરઅંદાજ કરી દે છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યારે પણ વરસાદ પડે છે ત્યારે શહેરના પાયાના માળખાના નામે થયેલા લાખો કરોડના ખેલ પરથી પડદો હટી જાય છે. લોકો વિકાસના સપના જોવામાં મસ્ત હોય છે, પરંતુ જ્યારે રસ્તાઓ ધસી પડે છે અને જાનહાની થાય છે, ત્યારે કોઈની જવાબદારી નક્કી કરવામાં આવતી નથી. રાજકીય નેતાઓ કાર ચલાવીને ફોટા પડાવે છે, પણ જમીની હકીકત કઈક અલગ જ કહે છે.
મેટ્રોના કામ અને સામાન્ય લોકોની તકલીફ
ધારાવી અને માહિમ જેવા વિસ્તારોમાં મેટ્રોના કામને કારણે સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે. મેટ્રો સ્ટેશનના ખોદકામ અને ડ્રેનેજ લાઈન સાથેની છેડછાડને કારણે વરસાદનું પાણી લોકોના ઘરોમાં ઘૂસી રહ્યું છે. સ્થાનિક લોકોના જણાવ્યા મુજબ, મેટ્રોના કામને લીધે જે કુદરતી નાળાં હતાં તે બંધ થઈ ગયા છે, પરિણામે નજીવા વરસાદમાં પણ આખું વિસ્તાર જળબંબાકાર થઈ જાય છે. સત્તાધીશો અને કોન્ટ્રાક્ટરોને આ ગરીબ બસ્તીઓની પીડા સાથે કોઈ લેવાદેવા નથી. ૨૫ લાખનું નજીવું ફંડ આપીને લાખોની વસ્તીને ભગવાન ભરોસે છોડી દેવામાં આવી છે. આ વિકાસનું એવું કદરૂપું સ્વરૂપ છે જેના પર ક્યારેય ચર્ચા થતી નથી.
કેમિકલયુક્ત પાણીનો ડર અને બીમારીનું જોખમ
મુંબઈના ઘણા વિસ્તારોમાં વરસાદના પાણીમાં ફેક્ટરીઓનું કેમિકલ ભળી જતું હોવાની ગંભીર ફરિયાદો છે. લોકોનું કહેવું છે કે વરસાદ પડતા જ ઘરોમાં સફેદ કેમિકલયુક્ત પાણી ભરાઈ જાય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત જોખમી છે. ટીબી અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓનો ભય સતત લોકોમાં રહે છે. મીડિયા અને સોશિયલ મીડિયા પર માત્ર પોશ વિસ્તારોમાં કાર તણાતી હોય તેના વીડિયો વાયરલ થાય છે, પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોના ઘરમાં ભરાયેલા ઝેરી પાણીની કોઈ ચર્ચા કરતું નથી. આ કેમિકલયુક્ત ગંદકીમાં જીવવું એ કોઈ પણ નાગરિક માટે નર્ક સમાન છે, પરંતુ તંત્રના પેટનું પાણી પણ હલતું નથી.
જવાબદાર નાગરિકત્વ અને પરિવર્તનની જરૂરિયાત
મુંબઈ હવે ભ્રષ્ટાચારને પોતાની જીવનશૈલીનો ભાગ માની બેઠું છે. જ્યાં સુધી મધ્યમ વર્ગ પોતાના ઘરની બહાર નીકળીને સામાન્ય લોકોની પીડાને સમજશે નહીં અને ભ્રષ્ટાચાર સામે અવાજ નહીં ઉઠાવે, ત્યાં સુધી આ તબાહી દર વર્ષે દોહરાવાતી રહેશે. આ શહેરની તાકાત તેના લોકોમાં છે, પણ લોકોએ હવે ભ્રષ્ટ નેટવર્ક સામે પ્રશ્નો પૂછવા પડશે. માત્ર ફોટા પડાવવાથી કે એનિમેશન વીડિયો જોવાથી દેશ નહીં બને. એક પુલ કે એક્સપ્રેસવે બનાવતી વખતે જો આપણે પારદર્શિતા અને ગુણવત્તાનું ધ્યાન નહીં રાખીએ, તો આવનારા ચાર મહિનાનો ચોમાસાનો સમયગાળો મુંબઈવાસીઓ માટે વધુ મુશ્કેલ બનવાનો છે. સત્યનો સામનો કરવો અને જવાબદારી નક્કી કરવી એ જ આ સમસ્યાનો એકમાત્ર કાયમી ઉકેલ છે.
આ પણ વાંચો:
