Anandiben Patel: ઉત્તર પ્રદેશના રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલે કાનપુરની છત્રપતિ શાહુજી મહારાજ યુનિવર્સિટીના ૪૧મા દીક્ષાંત સમારોહમાં આપેલું એક નિવેદન હાલ સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ચર્ચા અને આક્રોશનું કેન્દ્ર બન્યું છે. દીક્ષાંત સમારોહમાં જ્યારે તેજસ્વી છાત્રાઓ મેડલ મેળવીને પોતાનું ભવિષ્ય ઉજ્જવળ કરવાના સપના જોઈ રહી હતી, ત્યારે ગવર્નરે તેમને સલાહ આપી કે તેમણે IAS અધિકારી કે શિક્ષક બનવાની ઈચ્છા રાખતા પહેલા એક ‘કુશળ માતા’ બનવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે વ્યવસાયિક સફળતા ક્યારેય પારિવારિક જવાબદારીઓના ભોગે ન હોવી જોઈએ અને દરેક યુવતીને ઘરનું ભોજન બનાવતા આવડવું અત્યંત જરૂરી છે. આ નિવેદન સાથે તેમણે દીકરીઓને લગ્ન પછી અભ્યાસ ન છોડવાની પણ હિમાયત કરી, પરંતુ તેમના ‘એક્સપર્ટ માતા’ બનવાના ભારને કારણે આખો કાર્યક્રમ એક સામાજિક વિવાદમાં ફેરવાઈ ગયો.
પદક વિજેતા છાત્રાઓની સિદ્ધિ સામે પરંપરાગત સલાહ
આ વર્ષના દીક્ષાંત સમારોહના આંકડાઓ ખૂબ જ રસપ્રદ છે, જે એક તરફી સફળતાની વાર્તા કહે છે. સમારોહમાં કુલ ૫૧ પદકોમાંથી ૪૨ પદકો એટલે કે આશરે ૮૨ ટકા પદકો છાત્રાઓએ જીત્યા છે. આ આંકડો એ સાબિત કરે છે કે આજની યુવતીઓ પોતાની મહેનત અને યોગ્યતાના દમ પર શૈક્ષણિક ક્ષેત્રમાં પુરુષોથી ઘણી આગળ નીકળી રહી છે. છતાં જ્યારે તેમને સન્માનિત કરવાના મંચ પરથી જ આ પ્રકારની સલાહ મળે કે પહેલા રસોઈ શીખો અને માતા બનવા પર ધ્યાન આપો, ત્યારે તે તેમની શૈક્ષણિક સિદ્ધિઓની જાણે અવગણના કરતું હોય તેવું પ્રતીત થાય છે. ૧.૦૭ લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓને ડિગ્રી આપવાના પ્રસંગે ગવર્નરનું આ વલણ ઘણાને પિતૃસત્તાત્મક લાગ્યું છે, કારણ કે સફળતાના આ ટોચના મુકામે પહોંચેલી દીકરીઓને પણ તેમની પ્રાથમિક ભૂમિકા રસોડા અને માતૃત્વ સુધી મર્યાદિત રાખવાનું સૂચન કરાયું.
સોશિયલ મીડિયા પર ‘મનુસ્મૃતિ માઈન્ડસેટ’ના આક્ષેપો
સોશિયલ મીડિયાના યુઝર્સે આ નિવેદનને સીધું ‘મનુસ્મૃતિ માનસિકતા’ (Manusmriti Mindset) સાથે જોડી દીધું છે. લોકોનો તર્ક છે કે સમાજમાં પિતૃસત્તાત્મક વિચારસરણી હંમેશા મહિલાઓને માત્ર ઘરની જવાબદારીઓ સાથે જોડે છે. જ્યારે કોઈ પુરુષ IAS કે ડોક્ટર બને છે, ત્યારે તેને ક્યારેય ‘કુશળ પિતા’ કે ‘રસોઈનો નિષ્ણાત’ બનવાની શરત સાથે કરિયર પસંદ કરવાનું કહેવાતું નથી. આલોચકો પૂછી રહ્યા છે કે આ બેવડા ધોરણો શા માટે? સોશિયલ મીડિયા પર ટિપ્પણી કરતા યુઝર્સનું કહેવું છે કે બંધારણીય હોદ્દા પર બેઠેલી વ્યક્તિ જ્યારે આ પ્રકારની વાતો કરે છે, ત્યારે તે વર્ષો જૂની રૂઢિચુસ્ત પરંપરાને જ મજબૂત કરે છે જે મહિલાઓને તેમના સ્વતંત્ર કરિયર કે સપના પૂરા કરતા રોકે છે. એક રીતે આ નિવેદન મહિલાઓને ઘરની ચાર દીવાલોમાં કેદ રાખવાની પિતૃસત્તાત્મક માનસિકતાનું પ્રતિબિંબ ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
Manusmriti mindset.
Sanghis will never tell a man to be a “Good Father” first before becoming a Chanda Chor!
Become An “Expert Mother” First, Then IAS Officer: UP Governor To Womenhttps://t.co/7JRhuTzKwb
— Jumla Buster (@FekuBuster) July 10, 2026
અભયમણિ દિવાકરની ટિપ્પણી: ગવર્નરના પોતાના જીવનનો સંઘર્ષ
X યુઝર અભયમણિ દિવાકરની ટિપ્પણી આખા વિવાદનો સાર સમજાવે છે. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે આનંદીબેન પટેલ પોતે પણ એક સમયે શિક્ષક હતા, જે બાદમાં રાજકારણમાં આવ્યા, ગુજરાતના પ્રથમ મહિલા મુખ્યમંત્રી બન્યા અને આજે રાજ્યપાલ જેવા ઉચ્ચ પદે બિરાજમાન છે. જો તેમણે પોતે પણ કરિયર બનાવતા પહેલા માત્ર ‘આદર્શ માતા’ બનવા પર જ ધ્યાન આપ્યું હોત, તો શું તેઓ આટલી ઊંચાઈ સુધી પહોંચી શક્યા હોત? દીવાકરનું માનવું છે કે આજની યુવતીઓ માટે રસ્તા બંધ કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. મહિલાઓ જિલ્લાનું નેતૃત્વ, પરિવારની સંભાળ અને આગામી પેઢીને શિક્ષિત કરવાનું—આ તમામ કાર્યો એકસાથે ખૂબ જ કુશળતાથી કરી શકે છે. તેમને કોઈ એક ભૂમિકામાં સીમિત કરી દેવી એ તેમની ક્ષમતાનું અપમાન છે.
The hypocrisy is staggering. Anandiben Patel didn’t stay home to become an expert mother before stepping into the world. she became a school principal, a trailblazing politician, Gujarat’s first female Chief Minister, and a Governor.
Why bar the door to public service for young…
— Abhay Mani Diwakar (@theabhayd) July 10, 2026
નૈતિક મૂલ્યો અને ઘરેલુ હિંસા અંગે ગવર્નરનું વિવાદાસ્પદ જોડાણ
રાજ્યપાલે પોતાના ભાષણમાં ઘરેલુ હિંસા અને મહિલા વિરુદ્ધના અપરાધોને નૈતિક મૂલ્યોના ઘટાડા સાથે જોડ્યા હતા. તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી કે ડિગ્રીઓ વધવા છતાં સમાજમાં ગુનાઓ કેમ વધી રહ્યા છે. આ મુદ્દે પણ વિરોધ થયો છે. નિષ્ણાતો અને મહિલા અધિકાર કાર્યકર્તાઓનું કહેવું છે કે હિંસા અને અપરાધ માટે મહિલાઓના સંસ્કારો કે તેમની માતા તરીકેની કુશળતા જવાબદાર નથી, પરંતુ પુરુષોમાં ઘર કરી ગયેલી હિંસક માનસિકતા જવાબદાર છે. અપરાધ રોકવા માટે જરૂર છે કડક કાયદાઓની અને પુરુષોને સંવેદનશીલ બનાવવાની, નહીં કે મહિલાઓને વધુ ‘પરંપરાગત’ કે ‘ઘરેલુ’ બનાવવાની. આ પ્રકારનું જોડાણ પીડિતો પર જ દોષનો ટોપલો ઓઢાડવા જેવું છે.
પ્રગતિશીલ સમાજ માટે નવો અભિગમ જરૂરી
ચોક્કસપણે, આનંદીબેન પટેલનો હેતુ કદાચ કામકાજી મહિલાઓ માટે કામ અને ઘર વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો રહ્યો હશે, પરંતુ તેમના શબ્દોની પસંદગીએ આજના આધુનિક યુગમાં ખૂબ જ નકારાત્મક સંદેશ આપ્યો છે. જે યુગમાં મહિલાઓ અંતરિક્ષમાં જઈ રહી છે અને કોર્પોરેટ જગત સંભાળી રહી છે, ત્યાં તેમને માત્ર ‘રસોઈ’ અને ‘માતૃત્વ’ના માપદંડ પર તપાસવી એ કોઈ પણ રીતે યોગ્ય નથી. એક પ્રગતિશીલ સમાજ તે છે જ્યાં મહિલાઓને તેમની પસંદગીનું કરિયર બનાવવા માટે પ્રોત્સાહન મળે, નહીં કે તેમના માર્ગમાં પારિવારિક શરતો મૂકવામાં આવે. આ વિવાદ એ વાતનું પ્રમાણ છે કે આજે પણ ઉચ્ચ સ્તરે બેઠેલા નેતાઓની વિચારસરણીમાં મહિલાઓના સ્વતંત્ર અસ્તિત્વને લઈને ઘણો મોટો ગાળો છે, જેને પૂરવો હવે અત્યંત જરૂરી છે.
આ પણ વાંચો:
