Kudankulam Data Leak: ભારતના સૌથી મહત્વના પરમાણુ વીજળી મથકોમાંના એક, કુડનકુલમ ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ સાથે જોડાયેલી સંવેદનશીલ માહિતી લીક થવાની ઘટનાએ સમગ્ર દેશમાં સુરક્ષા અંગે ચિંતાનું મોજું ફેરવી દીધું છે. ન્યુક્લિયર પાવર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (NPCIL) એ ગુરુવારે સત્તાવાર રીતે પુષ્ટિ કરી છે કે પ્લાન્ટ સાથે જોડાયેલા કેટલાક દસ્તાવેજો રિલાયન્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના સર્વર પરથી લીક થયા છે અને તે હવે ઓનલાઈન ઉપલબ્ધ છે. જોકે, આ માહિતી બહાર આવતા જ NPCIL એ તાત્કાલિક અસરથી સફાળા જાગીને સ્પષ્ટતા કરી છે કે, આ ડેટા લીકથી પરમાણુ પ્લાન્ટની સુરક્ષાને કોઈ સીધો ખતરો નથી. સંસ્થાના જણાવ્યા મુજબ, લીક થયેલી માહિતી પ્લાન્ટના મુખ્ય પરમાણુ રિએક્ટર કે તેની સુરક્ષા સાથે સંબંધિત નથી, પરંતુ તે પ્લાન્ટના ‘બેલેન્સ ઓફ પ્લાન્ટ’ (BoP) વિભાગ સાથે જોડાયેલી છે.
શું છે ‘બેલેન્સ ઓફ પ્લાન્ટ’ અને ડેટાની ગંભીરતા?
ઘણા લોકોના મનમાં પ્રશ્ન થાય છે કે આખરે ‘બેલેન્સ ઓફ પ્લાન્ટ’ એટલે શું અને તેની માહિતી લીક થવાથી શું નુકસાન થઈ શકે? સરળ ભાષામાં કહીએ તો, એક પરમાણુ પ્લાન્ટમાં જે મુખ્ય ભાગમાં પરમાણુ વિખંડન (Nuclear Fission) ની પ્રક્રિયા થાય છે, તેને બાદ કરતા બાકીની તમામ સહાયક વ્યવસ્થાઓ એટલે ‘બેલેન્સ ઓફ પ્લાન્ટ’. તેમાં પાણીનો સપ્લાય, પાઈપલાઈન નેટવર્ક, પંપિંગ સ્ટેશન્સ, પ્લાન્ટની અંદરના રસ્તાઓ, ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને અન્ય પાયાની ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરલ સુવિધાઓનો સમાવેશ થાય છે. ૨૦૧૮ માં એક જાહેર ટેન્ડર દ્વારા રિલાયન્સ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને આ કામનો કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન કંપનીએ OEM (Original Equipment Manufacturer) સાથે મળીને જે એન્જિનિયરિંગ ડ્રોઈંગ અને બ્લૂપ્રિન્ટ્સ તૈયાર કર્યા હતા, તે જ હવે લીક થયા છે. NPCIL નું કહેવું છે કે આવી ટેકનિકલ માહિતી થર્મલ પાવર પ્લાન્ટ કે કોઈપણ મોટા ઔદ્યોગિક પ્રોજેક્ટમાં સામાન્ય હોય છે, તેથી પરમાણુ દુર્ઘટના કે સુરક્ષા ભંગની કોઈ શક્યતા નથી.
World Leaks અને સાયબર ખતરો
આ આખી ઘટનાનો પર્દાફાશ બુધવારે રોયટર્સની એક એક્સક્લુઝિવ રિપોર્ટ દ્વારા થયો હતો. રિપોર્ટ મુજબ, લગભગ ૧૯,૫૦૦ થી વધુ દસ્તાવેજો ડાર્ક વેબ પર ઉપલબ્ધ કરાવી દેવામાં આવ્યા હતા. આ કામ પાછળ ‘World Leaks’ નામના એક કુખ્યાત રેન્સમવેર ગ્રુપનો હાથ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ગ્રુપ મુખ્યત્વે ‘એક્સટોર્શન-એઝ-એ-સર્વિસ’ મોડલ પર કામ કરે છે. તેમની કાર્યપદ્ધતિ અત્યંત જોખમી છે; તેઓ કંપનીઓના ડેટા ચોરી કરે છે અને ત્યારબાદ ખંડણી માંગે છે. જો કંપની ખંડણી ન આપે, તો તેઓ આ સંવેદનશીલ ડેટાને ડાર્ક વેબ કે અન્ય પ્લેટફોર્મ પર સાર્વજનિક કરી દે છે. આ ગ્રુપ માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ બ્રાઝિલ અને કેનેડા જેવી વૈશ્વિક કંપનીઓને પણ પોતાના નિશાન બનાવી ચૂક્યું છે. ૧૧ જૂનથી આ ફાઈલો ઓનલાઈન હોવાનું મનાય છે, જે દેશની ડિજિટલ સુરક્ષા સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
ભૂતકાળના કડવા અનુભવો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા
આ પહેલીવાર નથી કે જ્યારે કુડનકુલમ પરમાણુ મથક સાયબર હુમલાનું નિશાન બન્યું હોય. વર્ષ ૨૦૧૯ માં પણ એક દક્ષિણ કોરિયા સાથે જોડાયેલા માલવેરે કુડનકુલમના IT નેટવર્કને પ્રભાવિત કર્યું હતું. જોકે, ત્યારે પણ અધિકારીઓએ દાવો કર્યો હતો કે અસરગ્રસ્ત કોમ્પ્યુટર માત્ર વહીવટી કામગીરી માટે વપરાતા હતા અને પ્લાન્ટની મુખ્ય સિસ્ટમ સુરક્ષિત હતી. પરંતુ વારંવાર બનતી આવી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે આપણા વ્યુહરચનાત્મક સ્થાપનો (Strategic Installations) સાયબર ગુનેગારો માટે ‘સોફ્ટ ટાર્ગેટ’ બની રહ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રકારના ડેટા લીક પ્લાન્ટના કામકાજને ધીમું પાડી શકે છે અથવા તો ગંભીર સ્થિતિમાં તેને બંધ કરવા સુધીની મજબૂરી ઉભી કરી શકે છે.
નિષ્ણાતોની ચેતવણી અને સાયબર સુરક્ષાની જરૂરિયાત
ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર ડિફેન્સ સ્ટડીઝ એન્ડ એનાલિસિસ (IDSA) જેવા પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાનોએ અગાઉ પણ ચેતવણી આપી હતી કે પરમાણુ ક્ષેત્રની મહત્વની સુવિધાઓ જાસૂસી પ્રવૃત્તિઓનું મોટું નિશાન બની શકે છે. માત્ર ભૌતિક સુરક્ષા જ નહીં, હવે ડિજિટલ સુરક્ષા પણ એટલી જ અનિવાર્ય બની ગઈ છે. જ્યારે ડેટા લીક થાય છે ત્યારે તેનાથી માત્ર કંપનીની વિશ્વસનીયતા પર પ્રશ્ન નથી ઉઠતો, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના તાણાવાણા પણ જોખમમાં મુકાય છે. પરમાણુ પ્રોજેક્ટ્સ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ પ્રોજેક્ટ્સ માટે કામ કરતી ખાનગી કંપનીઓએ પણ તેમના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સર્વરની સુરક્ષા માટે કડક પ્રોટોકોલનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.
જવાબદારી અને સાવચેતીનો માર્ગ
અંતે, આ ઘટના આપણને શીખવે છે કે ટેકનોલોજી જેટલી ઝડપથી વધી રહી છે, સાયબર ગુનાખોરી પણ એટલી જ આધુનિક બની રહી છે. કુડનકુલમનો આ મામલો તપાસના દાયરામાં છે, પરંતુ સરકારે અને આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સ સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓએ સાયબર સુરક્ષા માટે શૂન્ય સહનશીલતા (Zero Tolerance) નીતિ અપનાવવી પડશે. માત્ર એવું કહેવું કે “સુરક્ષાને જોખમ નથી” એ પૂરતું નથી. ભવિષ્યમાં આવા કોઈ પણ મોટા ડેટા લીકને રોકવા માટે અત્યાધુનિક ફાયરવોલ્સ, ડેટા એનક્રિપ્શન અને સતત મોનિટરિંગની જરૂર છે. પરમાણુ ઉર્જા એ રાષ્ટ્રના વિકાસ માટે મહત્વની છે, પરંતુ તેની સુરક્ષા સાથે સમજૂતી ન થવી જોઈએ. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સરકાર આ મામલે કેવા કડક પગલાં ભરે છે અને રિલાયન્સ જેવા કોન્ટ્રાક્ટરોની જવાબદારી કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો:
Omar Abdullah: ઉમર અબ્દુલ્લાનો ભાજપ પર મોટો આરોપ! ધારાસભ્યોને 30 કરોડની ઓફર? – thegujaratreport.com
