Sonam Wangchuk Bullet Train Delay: આજની ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય જાપાનના પૂર્વ મંત્રી અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા નિષ્ણાતો દ્વારા ભારત સરકારની કાર્યશૈલી અને વલણ પર ઉઠાવવામાં આવેલા ગંભીર સવાલો છે. આ ઉપરાંત, લદ્દાખના અવાજને દબાવવા માટે સોનમ વાંગચુક સામે કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી પણ આજના ચિંતનનો મહત્વનો હિસ્સો છે. આ તમામ ઘટનાઓ એક એવા શાસન તરફ ઈશારો કરે છે, જ્યાં પારદર્શિતા, જવાબદારી અને લોકતાંત્રિક મૂલ્યોને બાજુ પર રાખીને માત્ર સત્તા અને ખોટા પ્રચાર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે.
બુલેટ ટ્રેનનો વિવાદ
જાપાનના પૂર્વ મંત્રી દ્વારા કરવામાં આવેલું ટ્વીટ કોઈ સામાન્ય નિવેદન નથી, પરંતુ તે ભારત સરકારની કાર્યપદ્ધતિ પર એક જોરદાર પ્રહાર છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે ભારત તરફથી જે ‘રેકલેસનેસ’ (બેદરકારી) જોવા મળી છે તે આશ્ચર્યજનક છે. આ ટ્વીટમાં તેમણે જે મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે તે ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય છબી માટે અત્યંત ચિંતાજનક છે. જ્યારે કોઈ દેશ કોઈ પ્રોજેક્ટ માટે ફંડિંગ અને ટેકનિકલ સહયોગ આપે છે, ત્યારે તેઓ અપેક્ષા રાખે છે કે સામેવાળો પક્ષ કરેલા વાયદાઓનું પાલન કરશે. પરંતુ અહીં વારંવાર વાયદાઓ તોડવા અને પોતાની સગવડ મુજબ યુ-ટર્ન લેવાની નીતિએ જાપાની અધિકારીઓને નારાજ કરી દીધા છે.
સૌથી મહત્વનો મુદ્દો સિગ્નલિંગ સિસ્ટમનો છે. આ ટ્રેનની સફળતાની કરોડરજ્જુ જે સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ છે, તેને જ જાપાની ટેકનોલોજીથી દૂર રાખીને અન્ય દેશોના વિકલ્પો તરફ જોવું એ માત્ર તકનીકી ફેરફાર નથી, પરંતુ એક ખૂબ જ ગંભીર ભૂલ છે. જે પ્રોજેક્ટની શરૂઆત પીએમ મોદીએ જાપાનના તત્કાલીન વડાપ્રધાન શિન્ઝો આબે સાથે મળીને ધામધૂમથી કરી હતી, આજે તે પ્રોજેક્ટ પાટા પરથી ઉતરી ગયો હોય તેવું લાગે છે. ૨૦૨૩માં પૂર્ણ થનાર આ ડ્રીમ પ્રોજેક્ટ હવે ૨૦૨૭-૨૦૩૦ સુધી ખેંચાઈ રહ્યો છે. આ વિલંબ માટે કોણ જવાબદાર છે? શું માત્ર જમીન અધિગ્રહણના બહાના હેઠળ આટલી લાપરવાહીને છુપાવી શકાય? જ્યારે જાપાનના મંત્રી એમ કહેતા હોય કે ભારતીય પક્ષના ઉચ્ચ હોદ્દેદારોનું વલણ ‘વાહિયાત’ (awful) હતું, ત્યારે સરકારના મૌન પર અનેક સવાલો ઉભા થાય છે.
જાપાનના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ભારતીય પક્ષ માત્ર બહાના બનાવે છે. જ્યારે પણ કોઈ મહત્વપૂર્ણ મીટિંગ કે વાટાઘાટો થાય છે, ત્યારે ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળનું વલણ અત્યંત બિન-વ્યાવસાયિક રહે છે. આટલી મોટી અબજો રૂપિયાની યોજનામાં જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી આવા આક્ષેપો થાય, ત્યારે ભારત સરકારે વ્હાઈટ પેપર બહાર પાડવું જોઈતું હતું. પરંતુ અહીં, વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલને આગળ કરીને વાતને દબાવી દેવામાં આવે છે. આ સાબિત કરે છે કે સરકાર પાસે કોઈ તાર્કિક જવાબ નથી અને તેઓ માત્ર મીડિયા મેનેજમેન્ટમાં માને છે.
ગુજરાત મોડલ અને સત્યથી દૂર રહેવાની આદત
આ સમગ્ર વિવાદને એક મોટા પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવાની જરૂર છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ‘ગુજરાત મોડલ’ને આખા દેશમાં લાગુ કરવાનો પ્રયાસ થયો છે. પરંતુ ગુજરાતની જમીની હકીકત શું છે? ત્યાંના ખેડૂતોનું આંદોલન, ખેડૂતોની સમસ્યાઓ અને જમીનના પ્રશ્નો એ સાબિત કરે છે કે આ મોડલ સામાન્ય માણસ માટે કેટલું હાનિકારક છે. જે રીતે બુલેટ ટ્રેનને એક ‘પ્રતિષ્ઠાના પ્રોજેક્ટ’ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો, તે જ રીતે આખા દેશને આ ભ્રમમાં રાખવામાં આવ્યો છે કે બધું બરાબર ચાલી રહ્યું છે.
શું આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે કેમ રેલવે અકસ્માતો વધી રહ્યા છે? કેમ સુરક્ષા માટેના એન્ટી-કોલિઝન ડિવાઈસ (Anti-Collision Device) હજુ સુધી અસરકારક રીતે લાગુ નથી થઈ શક્યા? કારણ કે સરકારની પ્રાથમિકતા સુરક્ષા કે જનકલ્યાણ નથી, પરંતુ માત્ર ઉદ્ઘાટન અને શિલાન્યાસ છે. નવી લાઈનો નાખવાનું કામ હોય કે જૂની વ્યવસ્થા સુધારવાનું, કામગીરી અત્યંત ધીમી છે. બુલેટ ટ્રેનના મામલે પણ જે રીતે જાપાની ટ્રેનની ખોટી તસવીરો બતાવીને દેશને ગેરમાર્ગે દોરવામાં આવ્યા હતા, તે આ સરકારની જૂઠ બોલવાની આદતનું પ્રમાણ છે. જે જાપાનીઓ પોતાની ટેકનોલોજી માટે વિશ્વપ્રસિદ્ધ છે અને જેમને પોતાના કામ પર ગર્વ છે, તેમને જ્યારે ભારતની આ લાપરવાહીનો સામનો કરવો પડ્યો, ત્યારે તેમનો ગુસ્સો ફાટી નીકળ્યો.
લોકશાહીનું દમન: સોનમ વાંગચુક અને લદ્દાખનો અવાજ
બુલેટ ટ્રેનના આ વિવાદની સાથે જ બીજો એક ગંભીર મુદ્દો સોનમ વાંગચુકની અટકાયતનો છે. સોનમ વાંગચુક, જેઓ NEET-UG 2026 પેપર લીક અને પેપર લીક થી આત્મહત્યા કરનાર વિદ્યાર્થીઓના પરિવારને વળતર, શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાન રાજીનામા માટે અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે, તેમને જે રીતે દિલ્હી પોલીસે ઉઠાવ્યા તે લોકશાહીમાં ડરાવનારી ઘટના છે. લદ્દાખના લોકોને બંધારણીય અધિકારો જોઈએ છે, છઠ્ઠી અનુસૂચિ લાગુ કરવી છે, પરંતુ સરકાર તેમને કચડવા માંગે છે. કારણ સ્પષ્ટ છે: લદ્દાખમાં જે રીતે જમીનો અને સંસાધનો પર કોર્પોરેટ કબજો જમાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, તેમાં સ્થાનિક લોકો અવરોધરૂપ છે.
જ્યારે પણ કોઈ આંદોલન સરકારની નીતિઓની સામે ઊભું થાય છે, ત્યારે સરકાર સંવાદ કરવાને બદલે દમનનો માર્ગ અપનાવે છે. સોનમ વાંગચુક પર અગાઉ સોફ્ટ કોર્નર ધરાવતી સરકાર ત્યારે બદલાઈ ગઈ જ્યારે તેમાં વિપક્ષના નેતાઓ જોડાયા. આ દર્શાવે છે કે સરકાર માટે આ કોઈ લોકકલ્યાણનો મુદ્દો નથી, પરંતુ એક રાજકીય રમત છે. જ્યારે કોંગ્રેસ કે અન્ય વિપક્ષી નેતાઓ લદ્દાખના મુદ્દાને સમર્થન આપવા પહોંચ્યા, ત્યારે સરકારને ડર લાગ્યો કે આ આંદોલન આખા દેશમાં ફેલાઈ જશે. એટલે જ, રાતોરાત પોલીસે કાર્યવાહી કરી.
તેમના પર સફેદ કપડું નાખીને જે રીતે ઉઠાવવામાં આવ્યા, તે એક સાંકેતિક ઘટના છે. જે રીતે કોઈ મૃતદેહ પર સફેદ કફન નાખવામાં આવે, તેવું જ કૃત્ય આ સરકારે અસંમતિના અવાજ પર કર્યું છે. શું આ જ લોકશાહી છે? જ્યાં એક નાગરિક પોતાના અધિકારો માંગે તો તેને જેલમાં પૂરી દેવામાં આવે? સોનમ વાંગચુક બીમાર છે, તેમને તબીબી સારવારની જરૂર છે, તેમ છતાં પોલીસ તેમના પરિવારને ફોન રાખવાની મનાઈ કરે છે અને સન્માનજનક વ્યવહાર નથી કરતી. આ એક એવી માનસિકતાનું પરિણામ છે જે માત્ર સત્તાને જ સર્વોપરી માને છે.
જવાબદારી કોની?
આજના સમયમાં, દેશમાં જે કંઈ પણ થઈ રહ્યું છે—પછી તે ચીનનું અતિક્રમણ હોય, મંદિરની જમીનો કે ચઢાવાની ચોરી હોય, કે પછી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે થતી ભારતની બદનામી હોય—તેની પાછળ એક જ મૂળભૂત કારણ છે: ‘જવાબદારીનો અભાવ’. વડાપ્રધાન પોતે કોઈ પણ મહત્વના મુદ્દા પર એક શબ્દ બોલતા નથી. મંત્રીઓ પોતાની જવાબદારીમાંથી ભાગી રહ્યા છે. અધિકારીઓ માત્ર એ જ કામ કરે છે જે તેમને ઉપરથી આદેશ મળે છે, ભલે તે અનૈતિક કે અમાનવીય કેમ ન હોય.
આપણે એવા તબક્કે છીએ જ્યાં સત્યને દબાવી દેવામાં આવ્યું છે. જાપાનના પૂર્વ મંત્રીનું નિવેદન એ ચેતવણી છે કે આખી દુનિયા ભારત સરકારની અસલિયત જાણી રહી છે. આપણે ત્યાંના લોકોએ સમજવું પડશે કે જો આપણે આજે પણ મૌન રહીશું, તો આ સિસ્ટમ આ રીતે જ ચાલતી રહેશે. જ્યારે દેશનું નેતૃત્વ જૂઠ પર ટકી રહ્યું હોય, ત્યારે પ્રજાએ જ જાગૃત થવું પડશે. સોનમ વાંગચુક જેવા લોકો માત્ર લદ્દાખ માટે નથી લડતા, તેઓ આ દેશના બંધારણ અને લોકશાહી મૂલ્યો માટે લડી રહ્યા છે.
અંતમાં, આ સરકારની નીતિઓ સ્પષ્ટ છે: દબાવો, તોડો, મરોડો અને બદનામ કરો. કોઈ પણ રીતે બરાબરી પર બેસીને સંવાદ કરવો તેમના ડીએનએમાં નથી. આ લાચારી, આ અસત્ય અને આ બેદરકારી ભારતને લાંબા ગાળે આર્થિક અને નૈતિક રીતે ખૂબ મોટું નુકસાન પહોંચાડશે. આજે જરૂર છે તે તમામ મુદ્દાઓ પર સાચા સવાલ પૂછવાની અને સત્યને ઉજાગર કરવાની, પછી ભલે તેના માટે ગમે તેટલી મોટી કિંમત ચૂકવવી પડે. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે જે પણ સત્તા લોક અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, તેનો અંત હંમેશા પતન સાથે જ થાય છે. આ સમય જાગવાનો છે, પ્રશ્ન પૂછવાનો છે અને લોકશાહીને બચાવવાનો છે.
આ પણ વાંચો:
