Trump Board of Peace: ગાઝા સંઘર્ષના ઉકેલ માટે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા બનાવવામાં આવેલું ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ હાલ આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યું છે. આ બોર્ડ સાથે થયેલા એક કરારમાં હમાસે સંપૂર્ણ રીતે હથિયારો છોડી દેવાની તૈયારી દર્શાવી હોવાનું જણાવાયું છે. બોર્ડે આ કરારને ઐતિહાસિક ગણાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે તબક્કાવાર યોજનાના આધારે ગાઝામાંથી ઇઝરાયેલી સેનાની સંપૂર્ણ પાછી ખેંચણી કરવામાં આવશે. જોકે, ગાઝાના મોટા ભાગના વિસ્તાર પર નિયંત્રણ ધરાવતા ઇઝરાયલે હજુ સુધી આ મુદ્દે સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી નથી.
‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ શું છે અને તેની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?
ટ્રમ્પનું ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ તેમની ગાઝા શાંતિ યોજના હેઠળ બનાવવામાં આવેલું એક આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ છે. આ પહેલનો પ્રસ્તાવ સપ્ટેમ્બર 2025માં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય હેતુ ઇઝરાઇલ અને હમાસ વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધનો અંત લાવવો અને યુદ્ધ પછી ગાઝાના પુનર્નિર્માણની દેખરેખ રાખવાનો હતો.
જાન્યુઆરી 2026માં દાવોસ ખાતે યોજાયેલા વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમ દરમિયાન ટ્રમ્પે આ બોર્ડને સત્તાવાર રીતે શરૂ કર્યું હતું. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદે પણ આ પહેલનું સ્વાગત કર્યું હતું, પરંતુ તેના માળખા અને અધિકારોને લઈને ઘણા પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
બોર્ડની સત્તા અને ટ્રમ્પની ભૂમિકા પર ઉઠતા પ્રશ્નો
બોર્ડના ચાર્ટરમાં ગાઝા અથવા પેલેસ્ટિનિયન વિસ્તારોનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી. આ કારણે કેટલાક નિષ્ણાતો ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે ભવિષ્યમાં આ સંસ્થા માત્ર ગાઝા પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ એવા આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્યોમાં પણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે, જે અત્યાર સુધી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંભાળતું આવ્યું છે.
ટ્રમ્પે દાવોસમાં કહ્યું હતું કે એક વખત બોર્ડ સંપૂર્ણ રીતે રચાઈ જશે ત્યારબાદ તે અનેક મુદ્દાઓ પર કામ કરી શકશે અને આ પ્રક્રિયામાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સાથે સહયોગ કરવામાં આવશે.
પરંતુ વિવેચકોનું કહેવું છે કે આ માળખું સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ભૂમિકાને પડકારતું દેખાઈ રહ્યું છે.
જીવનભર અધ્યક્ષ રહેશે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ
બોર્ડના વર્તમાન માળખા અનુસાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ તેના કાયમી અધ્યક્ષ રહેશે. આ બાબતને લઈને પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે કારણ કે તેમને લાંબા ગાળાના નિર્ણયોમાં વિશાળ સત્તા મળી શકે છે.
ટ્રમ્પ આ બોર્ડને માત્ર ગાઝા માટે નહીં પરંતુ ભવિષ્યના વૈશ્વિક સંઘર્ષોના ઉકેલ માટે એક નવા પ્રકારના આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠન તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
બોર્ડની કાયમી સભ્યતા માટે 1 અબજ ડોલરની ફી નક્કી કરવામાં આવી છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે આ રકમનો ઉપયોગ ગાઝાના પુનર્નિર્માણ માટે કરવામાં આવશે.
કયા દેશો ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’માં જોડાયા છે?
અમેરિકાએ લગભગ 60 દેશોને બોર્ડમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ આપ્યું હતું. તેમાં 20થી વધુ દેશોએ ભાગ લેવા માટે સંમતિ આપી છે.
આ દેશોમાં ઇઝરાઇલ, કતાર, સાઉદી અરબ, તુર્કી અને ઇજિપ્ત જેવા મહત્વપૂર્ણ દેશો સામેલ છે.
જોકે બ્રિટન અને ફ્રાન્સ જેવા અમેરિકાના મોટા યુરોપિયન સહયોગી દેશોએ તેમાં ભાગ લીધો નથી. કેટલાક દેશોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે આ પહેલ સંયુક્ત રાષ્ટ્રને નબળું બનાવી શકે છે.
કેનેડા, રશિયા અને ચીનની સ્થિતિ
કેનેડાએ શરૂઆતમાં આ પહેલમાં રસ દર્શાવ્યો હતો, પરંતુ 1 અબજ ડોલરની સભ્યતા ફી ચૂકવવાનો ઇનકાર કર્યા બાદ ટ્રમ્પે તેનું આમંત્રણ પાછું ખેંચી લીધું હતું.
ટ્રમ્પે રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું, પરંતુ રશિયા અને ચીન બંને આ સંગઠનમાં જોડાયા નથી.
ગાઝા પુનર્નિર્માણ માટે મોટી આર્થિક યોજના
ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ બોર્ડના સભ્ય દેશોએ હમાસના હથિયાર છોડ્યા બાદ ગાઝાના પુનર્નિર્માણ માટે 7 અબજ ડોલરનું યોગદાન આપ્યું છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર, યુરોપિયન યુનિયન અને વિશ્વ બેંકના અંદાજ મુજબ ગાઝાના પુનર્નિર્માણમાં ઘણા વર્ષો લાગી શકે છે અને તેના માટે 70 અબજ ડોલરથી વધુ ખર્ચ થઈ શકે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રના જણાવ્યા મુજબ ગાઝાની લગભગ 80 ટકા ઇમારતો નષ્ટ અથવા નુકસાનગ્રસ્ત થઈ ગઈ છે. અહીં અંદાજે 6.1 કરોડ ટન કાટમાળ એકત્ર થયો છે અને લાખો વિસ્થાપિત લોકો હજુ પણ આશ્રય, ખોરાક અને મૂળભૂત સુવિધાઓ માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે.
બોર્ડની રચના અને કામ કરવાની રીત
મુખ્ય ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ ઉપરાંત બે મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાઓ બનાવવામાં આવી છે.
સૌથી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થા ‘એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ’ છે, જે રાજદ્વારી અને રોકાણ સંબંધિત મોટા નિર્ણયો લેશે.
બીજી સંસ્થા ‘ગાઝા એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ’ છે, જે ‘નેશનલ કમિટી ફોર ધ એડમિનિસ્ટ્રેશન ઓફ ગાઝા’ની દેખરેખ કરશે. આ પેલેસ્ટિનિયન ટેકનોક્રેટ્સનું જૂથ છે, જે ગાઝાના અસ્થાયી વહીવટ અને પુનર્નિર્માણના કામમાં મદદ કરશે.
અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ વ્યવસ્થાનો હેતુ ગાઝામાં સ્થિરતા, સારી સેવાઓ અને લાંબા ગાળાની શાંતિ સ્થાપિત કરવાનો છે.
એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડમાં કોણ છે?
નવ સભ્યો ધરાવતા એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડની અધ્યક્ષતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ કરશે.
આ બોર્ડમાં સામેલ મુખ્ય લોકોમાં:
- અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રૂબિયો
- મધ્ય પૂર્વ માટે અમેરિકાના વિશેષ દૂત સ્ટીવ વિટકોફ
- ટ્રમ્પના જમાઈ જેરેડ કુશ્નર
- બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ટોની બ્લેર
નો સમાવેશ થાય છે.
ટોની બ્લેરની નિમણૂક પર વિવાદ
બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ટોની બ્લેરને બોર્ડમાં સામેલ કરવાને લઈને ટીકા થઈ રહી છે.
વિવાદનું મુખ્ય કારણ 2003નું ઇરાક યુદ્ધ છે. તે સમયે ઇરાક પાસે મોટા પાયે વિનાશકારી હથિયારો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ બાદમાં આ દાવો ખોટો સાબિત થયો હતો.
આ કારણે કેટલાક લોકો માને છે કે બ્લેરની ભૂમિકા આ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચની વિશ્વસનીયતા માટે પ્રશ્ન ઉભો કરે છે.
પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વ ન હોવાનો સૌથી મોટો વિવાદ
બોર્ડ સામે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે તેમાં કોઈપણ પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિને સામેલ કરવામાં આવ્યો નથી.
ગાઝાના ભવિષ્ય અંગે નિર્ણય લેતી સંસ્થાઓમાં સ્થાનિક લોકોનો અવાજ ન હોવાને લઈને અનેક સંગઠનો અને નેતાઓએ વિરોધ વ્યક્ત કર્યો છે.
પેલેસ્ટિનિયન નેતા મુસ્તફા બરગૂતીએ કહ્યું છે કે આ વ્યવસ્થા અમેરિકન નિયંત્રણવાળા મંચ જેવી લાગે છે, જેમાં પેલેસ્ટિનિયન લોકોનું પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ નથી.
ઇઝરાઇલમાં પણ અસંતોષ
બોર્ડમાં કતાર અને તુર્કી જેવા દેશોના સમાવેશ સામે ઇઝરાઇલના કેટલાક નેતાઓએ વાંધો ઉઠાવ્યો છે. બંને દેશો ગાઝામાં ઇઝરાયેલી સૈન્ય કાર્યવાહી અંગે ટીકા કરતા રહ્યા છે.
ઇઝરાયેલી વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂના કાર્યાલયે જણાવ્યું હતું કે બોર્ડની રચના ઇઝરાઇલ સાથે યોગ્ય સંકલન કર્યા વિના કરવામાં આવી છે.
વિપક્ષી નેતા યાયર લાપિડે તેને ઇઝરાઇલની કૂટનીતિક નિષ્ફળતા ગણાવી હતી.
જ્યારે ઇઝરાઇલના કટ્ટર દક્ષિણપંથી નેતા ઇતામાર બેન-ગ્વીરે કહ્યું હતું કે ગાઝાને કોઈ વહીવટી સમિતિ નહીં પરંતુ હમાસથી મુક્ત કરવાની જરૂર છે.
યુરોપિયન દેશોની ચિંતા: શું યુએનની ભૂમિકા ઘટશે?
યુરોપિયન યુનિયનની વિદેશ નીતિ પ્રમુખ કાયા કાલાસે ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ને ટ્રમ્પનું વ્યક્તિગત મંચ ગણાવ્યું હતું.
તેમણે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે આ બોર્ડ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની ભૂમિકાને નબળી બનાવી શકે છે.
તેમના જણાવ્યા મુજબ યુએન સુરક્ષા પરિષદના ઠરાવમાં ગાઝા અને પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વનો ઉલ્લેખ હતો, પરંતુ બોર્ડના ચાર્ટરમાં આ બાબતો સ્પષ્ટ રીતે સામેલ નથી.
શું ‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ ગાઝાની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકશે?
ગાઝામાં યુદ્ધ બાદ પુનર્નિર્માણ માત્ર નાણાકીય નહીં પરંતુ રાજકીય અને માનવતાવાદી પડકાર પણ છે.
એક તરફ ગાઝામાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નષ્ટ થઈ ગયું છે અને લાખો લોકો વિસ્થાપિત છે, જ્યારે બીજી તરફ ઇઝરાઇલ, હમાસ, પેલેસ્ટિનિયન નેતૃત્વ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય વચ્ચે વિશ્વાસનો અભાવ છે.
‘બોર્ડ ઓફ પીસ’ પાસે મોટી આર્થિક અને રાજદ્વારી શક્તિ હોઈ શકે છે, પરંતુ પેલેસ્ટિનિયન પ્રતિનિધિત્વનો અભાવ, યુએન સાથેનો સંબંધ અને ઇઝરાઇલ સહિતના પક્ષોની સ્વીકૃતિ જેવા મુદ્દાઓ તેના ભવિષ્ય માટે સૌથી મોટા પડકાર રહેશે.
આથી સ્પષ્ટ છે કે બોર્ડ ઓફ પીસ માત્ર એક શાંતિ યોજના નથી, પરંતુ વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલન, યુએનની ભૂમિકા અને મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિ સાથે જોડાયેલો મોટો આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયોગ બની ગયો છે.
