BRICS Summit Satire: દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ, BRICS સમિટ, સરકારી માધ્યમો અને સરકારની કામગીરીને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર વ્યંગ તથા રાજકીય ચર્ચાઓનો સિલસિલો તેજ બન્યો છે. ‘મયૂર જાની ઓફિશિયલ’ ચેનલ પર રજૂ થયેલા એક વિડિયોમાં ટ્રાન્ઝેક્શન સંબંધિત ચર્ચા, ChatGPT આધારિત BRICS પરનો વ્યંગ અને ‘પ્રકાશ ભારતી’ નામથી બનાવાયેલા બે શોર્ટ વીડિયો રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. કાર્યક્રમમાં ભારત-પેના પૂર્વ મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને સીએમડી અશ્નીર ગ્રોવરના UPI ચાર્જ અંગેના સવાલો પણ રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા.
BRICS સમિટ પર ChatGPTના નામે વ્યંગાત્મક મીમ
કાર્યક્રમની શરૂઆત BRICS સમિટને લઈને બનાવવામાં આવેલા એક વ્યંગાત્મક વીડિયોથી કરવામાં આવી હતી. તેમાં ChatGPTને BRICS સંમેલન અંગે માહિતી પૂછવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ ભારતના BRICS અધ્યક્ષપદ, સરકારી ઈમારતોની સજાવટ, મહેમાનો માટેના ભોજન અને મીડિયા કવરેજને લઈને કટાક્ષ કરવામાં આવે છે.
વીડિયોમાં ભારતને અધ્યક્ષપદ મળ્યું હોવાના સંદર્ભમાં ખુરશીના કુશનના રંગથી લઈને સમિટની તૈયારીઓ સુધીની બાબતોને વ્યંગાત્મક રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી. તેમાં દિલ્હીની ગરીબ જનતા, શક્તિ પ્રદર્શન, મીડિયા કવરેજ અને BRICS નેતાઓને પીરસાયેલા મિલેટ પુલાવ તથા બીટરૂટ રાયતા અંગે પણ કટાક્ષ કરવામાં આવ્યો હતો. વીડિયો મુજબ, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ગાલા ડિનર બાદ Swiggy પરથી ભોજન મંગાવ્યું હોવાનો પણ વ્યંગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ વાતને વીડિયોમાં રમૂજી તરીકે રજૂ કરવામાં આવી હતી.
‘પ્રકાશ ભારતી’ના નામે સરકારી સમાચાર વ્યવસ્થા પર કટાક્ષ
કાર્યક્રમમાં અનુરાગ, નંદિતા દાસ અને અન્ય સહયોગીઓ દ્વારા બનાવવામાં આવેલા બે શોર્ટ વીડિયો પણ બતાવવામાં આવ્યા હતા. આ વીડિયોને ‘પ્રકાશ ભારતી’ નામ આપવામાં આવ્યું હતું, જે પ્રસાર ભારતી અને દૂરદર્શનની શૈલીની નકલ કરીને બનાવાયેલું વ્યંગાત્મક પ્રસ્તુતીકરણ હતું.
પહેલા વીડિયોમાં રસ્તાઓ અને પુલોની ખરાબ સ્થિતિ પર કટાક્ષ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં એક નવા પુલનો રસ્તો તૂટી ગયા પછી પણ અધિકારીઓ દ્વારા પુલ સુરક્ષિત હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. સ્થાનિક લોકોની ફરિયાદો અને રસ્તામાં પડેલા મોટા ખાડાઓને લઈને વ્યંગ કરતાં કહેવામાં આવે છે કે બાળકો તેને તળાવ કહે છે, જ્યારે વિભાગ તેને રસ્તો કહે છે.
બીજા વીડિયોમાં ખાદ્ય સુરક્ષા, જૂની તારીખવાળા ખોરાક અને સ્વચ્છતાની સ્થિતિ પર કટાક્ષ કરવામાં આવ્યો હતો. પનીર, જૂના ખોરાક અને ખાદ્ય પદાર્થોની તારીખ બદલવાના સંદર્ભમાં સંવાદો દ્વારા વ્યવસ્થાની ખામીઓ દર્શાવવામાં આવી હતી. બંને વીડિયોના અંતે બનાવટી જાહેરાતો અને સરકારી સ્પષ્ટીકરણની શૈલી દ્વારા વ્યંગ વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવ્યો હતો.
₹2000થી વધુના UPI વ્યવહાર અંગે અશ્નીર ગ્રોવરના સવાલ
કાર્યક્રમનો મહત્વનો ભાગ ₹2000થી વધુના UPI વ્યવહારો પર સંભવિત ચાર્જ અંગે અશ્નીર ગ્રોવરની ટિપ્પણી હતી. ગ્રોવરે સવાલ ઉઠાવ્યો કે ₹1,000, ₹1 લાખ અથવા ₹3,000ના UPI વ્યવહારોમાં પેમેન્ટ સિસ્ટમ ચલાવવાનો ખર્ચ મૂળભૂત રીતે અલગ કેમ ગણવો જોઈએ.
તેમણે ખાસ કરીને નાના વેપારીઓ પર પડનારા સંભવિત ખર્ચ અંગે સવાલ કર્યો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો કોઈ વ્યક્તિ પોતાના મિત્રને ₹1 લાખ UPIથી મોકલે તો ચાર્જ ન હોય, પરંતુ નાના દુકાનદારને ₹2,500 ચૂકવવામાં ચાર્જ વસૂલવામાં આવે તો તેની પાછળનું તર્ક શું છે તે સમજાવવું જરૂરી છે.
RBI, બેંકો અને NPCIના આંકડા ટાંકીને પ્રશ્નો
અશ્નીર ગ્રોવરે દલીલ દરમિયાન RBIના નાણાકીય વર્ષ 2026ના ₹3 લાખ કરોડના સરપ્લસનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે આ રકમને આશરે 30 બિલિયન ડોલર ગણાવી હતી. સાથે જ તેમણે UPI સાથે જોડાયેલી બેંકોના નાણાકીય વર્ષ 2026ના કુલ આશરે 42 બિલિયન ડોલરના નફાનો ઉલ્લેખ કર્યો.
NPCI અંગે તેમણે નાણાકીય વર્ષ 2026માં આશરે ₹1,000 કરોડના પ્રી-ટેક્સ નફાનો આંકડો ટાંક્યો હતો. ગ્રોવરે એ પણ કહ્યું કે NPCI પોતાને ‘નોટ ફોર પ્રોફિટ’ સંસ્થા તરીકે દર્શાવે છે અને નફાની જગ્યાએ ‘સરપ્લસ’ શબ્દનો ઉપયોગ કરે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, સરકારે ગયા વર્ષે NPCI પાસેથી આશરે ₹1,000 કરોડનો ટેક્સ લીધો હતો.
₹8,700 કરોડની સબસિડી અંગે પણ ચર્ચા
UPI ચાર્જના સમર્થનમાં રજૂ થતી દલીલ અંગે પણ કાર્યક્રમમાં ચર્ચા થઈ હતી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે સરકારે 2021થી 2025 દરમિયાન UPI ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર માટે ₹8,700 કરોડની સબસિડી આપી છે અને ગ્રાહકો પાસેથી સીધી ફી વસૂલવાની યોજના નથી.
તેના જવાબમાં ગ્રોવરે દલીલ કરી હતી કે UPI વ્યવસ્થાથી જોડાયેલા વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી સરકારને આવક મળતી હોય ત્યારે નાના વેપારીઓ પાસેથી વધુ ખર્ચ વસૂલવાનો તર્ક સ્પષ્ટ થવો જોઈએ. તેમણે નાના રિટેલ વેપારીઓના ઓછા માર્જિનનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું હતું કે આવા વેપારીઓ માટે વધારાનો પેમેન્ટ ખર્ચ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
કાર્યક્રમમાં સરકારની કામગીરી પર વ્યંગાત્મક સવાલો
કાર્યક્રમના અંતિમ ભાગમાં સરકાર સમર્થક માનવામાં આવતા કેટલાક જાહેર નિવેદનો પર પણ વ્યંગ કરવામાં આવ્યું હતું. અશોક શ્રીવાસ્તવના એક નિવેદનનો ઉલ્લેખ કરીને કાર્યક્રમમાં રાજકીય ચાપલૂસી અંગે કટાક્ષ કરવામાં આવ્યો હતો.
સમગ્ર કાર્યક્રમમાં UPI ચાર્જ, BRICS સમિટ, સરકારી માધ્યમો, રસ્તાઓ, ખાદ્ય સુરક્ષા અને રાજકીય નિવેદનોને વ્યંગાત્મક દૃષ્ટિકોણથી રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા. સાથે જ દર્શકોને આ મુદ્દાઓ અંગે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવા અને સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચામાં જોડાવા અપીલ કરવામાં આવી હતી.
