Indian Political Accountability: ન્યૂયોર્કથી થયેલી એક વાતચીતમાં વકીલ અશોક અરોડા સાથે વિવિધ રાજકીય અને સામાજિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવામાં આવી. શરૂઆતમાં રામ જેઠમલાણી સાથેની તેમની મિત્રતા અને સંબંધોની વાત થઈ. અરોડાએ જણાવ્યું કે જેઠમલાણી તેમને પ્રેમથી ‘21મી સદીના ગૌતમ બુદ્ધ’ કહેતા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, તેમણે પોતાની વ્યસ્ત વકાલતનો મોટો હિસ્સો છોડીને ગામડાં અને બાળકોના શિક્ષણ સાથે જોડાયેલું કામ કર્યું હતું, જેને જેઠમલાણીએ વખાણ્યું હતું. અરોડાએ એમ પણ કહ્યું કે જેઠમલાણીએ તેમની પુસ્તક ‘સિમ્પલ ટિપ્સ’ માટે હાથેથી પ્રસ્તાવના લખી હતી.
રામ જેઠમલાણીના રાજકીય નિર્ણય અંગે પણ ચર્ચા
વાતચીતમાં જેઠમલાણી દ્વારા નરેન્દ્ર મોદી અને અન્ય ભાજપના નેતાઓને અગાઉ આપેલા સમર્થન તથા બાદમાં તેમના મતપરિવર્તન અંગે પણ ચર્ચા થઈ. અરોડાએ દાવો કર્યો કે જેઠમલાણીને બાદમાં પોતાના નિર્ણય અંગે અફસોસ થયો હતો અને તેમણે જાહેર રીતે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી હતી. આ દરમિયાન અશોક અરોડાએ પોતાના બાળપણના ભગતસિંહ પ્રત્યેના પ્રભાવ વિશે પણ વાત કરી અને કહ્યું કે ભગતસિંહના વિચારો તેમને આજે પણ પ્રેરણા આપે છે.
PMના ભજન કાર્યક્રમમાં ખંજરી વગાડવાના દૃશ્ય પર સવાલ
વાતચીતનો મોટો ભાગ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના એક ભજન કાર્યક્રમના દૃશ્ય પર કેન્દ્રિત રહ્યો. કાર્યક્રમ દરમિયાન વડાપ્રધાન ખંજરી જેવા વાદ્ય સાથે જોવા મળ્યા હતા. આ દૃશ્ય અંગે અરોડાએ કડક રાજકીય ટીકા કરી અને કહ્યું કે દેશ સામે બેરોજગારી, મોંઘવારી, મહિલા સુરક્ષા અને સરહદી મુદ્દાઓ જેવા પ્રશ્નો હોવા છતાં વડાપ્રધાન આવા કાર્યક્રમોમાં દેખાય છે. આ તેમની વ્યક્તિગત રાજકીય ટિપ્પણી હતી.
અહીં સરકાર સમક્ષ સવાલ એ ઊભો થાય છે કે વડાપ્રધાનના જાહેર કાર્યક્રમોમાં સાંસ્કૃતિક અથવા ધાર્મિક ભાગીદારી સાથે દેશના રોજિંદા આર્થિક અને સામાજિક પ્રશ્નો અંગે સરકારની પ્રગતિને લોકો સમક્ષ કેટલા પ્રમાણમાં રજૂ કરવામાં આવે છે?
SIR અને મતદાર યાદીને લઈને ગંભીર આક્ષેપો
વાતચીત દરમિયાન SIR એટલે કે મતદાર યાદીની વિશેષ ચકાસણી પ્રક્રિયા પણ મુખ્ય મુદ્દો બની. અરોડાએ SIR સંબંધિત પ્રક્રિયા, મતદાર યાદી અને ચૂંટણી વ્યવસ્થા અંગે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા અને કેટલાક અધિકારીઓ સામે તપાસ તથા FIRની માંગ કરી. તેમણે દાવો કર્યો કે જો 2024ની મતદાર યાદી યોગ્ય હતી તો હાલની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્ન ઊભો થાય છે અને જો અગાઉની યાદી ખોટી હતી તો અગાઉની ચૂંટણીની માન્યતા અંગે સવાલ થવો જોઈએ.
તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે મતદાર યાદીમાં મોટી સંખ્યામાં નામો અસરગ્રસ્ત થયા છે અને આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટ તથા વિપક્ષે વધુ કડક કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. જોકે, આ દાવાઓની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ આ વાતચીતમાં રજૂ કરવામાં આવી નથી.
સરકાર અને ચૂંટણી તંત્ર માટે સવાલ એ છે કે SIR દરમિયાન કેટલા નામોમાં ફેરફાર થયો, તેના કારણો શું હતા અને દરેક મતદારને પોતાની વિગતો અંગે વાંધો રજૂ કરવાની પૂરતી તક કેવી રીતે આપવામાં આવી? જો ગેરરીતિના કોઈ પુરાવા હોય તો જવાબદારી નક્કી કરવા માટે કઈ કાયદેસર પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી છે?
વિપક્ષની ભૂમિકા અને સુપ્રીમ કોર્ટ અંગે ટીકા
અરોડાએ કોંગ્રેસ સહિત વિપક્ષની કામગીરી પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમના જણાવ્યા મુજબ વિપક્ષે SIR અને મતદાર યાદી મુદ્દે વધુ આક્રમક કાનૂની અને રાજકીય કાર્યવાહી કરવી જોઈએ. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટની ભૂમિકા અંગે પણ ટીકા કરી અને કહ્યું કે ગંભીર આરોપોની સ્થિતિમાં કાયદા મુજબ FIR તથા તપાસ થવી જોઈએ.
આ દાવાઓ વચ્ચે સરકાર અને સંબંધિત સંસ્થાઓ માટે મૂળ પ્રશ્ન એ છે કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે ઉઠાવવામાં આવતા આક્ષેપોની તપાસ માટે પારદર્શક અને ચકાસી શકાય તેવી વ્યવસ્થા શું છે? તેમજ જો કોઈ ફરિયાદ ખોટી સાબિત થાય તો ફરિયાદકર્તા સામે શું કાર્યવાહી થાય છે અને જો ફરિયાદ સાચી હોય તો જવાબદારી કોની નક્કી થાય છે?
ખેડૂત કરજ અને આત્મહત્યાના મુદ્દે ભાવનાત્મક ઉલ્લેખ
ચર્ચામાં મહારાષ્ટ્રના એક ખેડૂત પરિવારનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો, જેમાં પાંચમા ધોરણમાં ભણતો બાળક પોતાના પિતાની સાથે રહે છે કારણ કે પિતા કરજમાં છે અને ખેડૂત આત્મહત્યાની ઘટનાઓથી તે ડરે છે. અરોડાએ આ ઉદાહરણને ખેડૂતોની આર્થિક મુશ્કેલીઓ સાથે જોડ્યું અને પોતાના 16 વર્ષની ઉંમરના અનુભવનો ઉલ્લેખ કર્યો.
તેમણે સરકારની નીતિઓ પર સવાલ કરતાં કહ્યું કે એક તરફ ખેડૂતો પર કરજનું દબાણ છે, જ્યારે બીજી તરફ મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાં મોટા પાયે રાહત આપવામાં આવે છે. અહીં સરકારને સવાલ છે કે ખેડૂત પરિવારોના કરજ, આવક, દુષ્કાળ અને માનસિક દબાણને ઘટાડવા માટે વર્તમાન નીતિઓનું માપનીય પરિણામ શું છે? ખેડૂત પરિવારોમાં બાળકો સુધી પહોંચતી આ ચિંતાને સરકાર કેવી રીતે સંબોધી રહી છે?
રાજકીય નેતૃત્વમાં સેવા અને જવાબદારીનો મુદ્દો
વાતચીતના અંતિમ ભાગમાં અરોડાએ કહ્યું કે માત્ર વડાપ્રધાન કે કોઈ ઉચ્ચ પદ મેળવવું પોતે સિદ્ધિ નથી, પરંતુ જાહેર સેવા અને જવાબદારી મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે સરકારના કાર્યક્રમો અને જાહેર છબીની સાથે નાગરિકોની વાસ્તવિક સમસ્યાઓ પર વધુ ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત અંગે પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા.
સમગ્ર ચર્ચામાં વડાપ્રધાન, સરકાર, ચૂંટણી તંત્ર, સુપ્રીમ કોર્ટ અને વિપક્ષ અંગે અનેક કડક રાજકીય આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા. હવે મહત્વનો પ્રશ્ન એ છે કે આ દાવાઓ અંગે સંબંધિત સંસ્થાઓ શું સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આપે છે અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા, ખેડૂત પ્રશ્નો તથા શાસનની જવાબદારી અંગે જાહેર કરવામાં આવેલા આક્ષેપોની સ્વતંત્ર ચકાસણી કેવી રીતે થશે?
