Sonam Wangchuk Ladakh: પર્યાવરણ કાર્યકર્તા અને લદ્દાખને રાજ્યનો દરજ્જો આપવાની માંગ સાથે લાંબા સમયથી અવાજ ઉઠાવતા સોનમ વાંગચુકે લદ્દાખની સ્થિતિને લઈને કેન્દ્ર સરકાર પર ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે. 24 સપ્ટેમ્બરે લેહમાં એક કાર્યક્રમને સંબોધતા વાંગચુકે કહ્યું કે લદ્દાખમાં ભારત જે રીતે દમન કરી રહ્યું છે, એવું ચીન પણ તિબેટમાં નથી કરી રહ્યું. તેમનું આ નિવેદન લદ્દાખમાં રાજ્યનો દરજ્જો અને બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિ હેઠળ સુરક્ષાની માંગ ફરી ઉઠી રહી છે ત્યારે આવ્યું છે.
‘લદ્દાખે ભારતને લોકશાહી માટે પસંદ કર્યું હતું’
વાંગચુકે પોતાના સંબોધનમાં કહ્યું કે લદ્દાખે ભારતને ડરના કારણે પસંદ કર્યું નહોતું, પરંતુ ભારત લોકશાહી દેશ છે અને અહીં લોકો માથું ઊંચું રાખીને જીવી શકશે તેવા વિશ્વાસથી ભારત સાથે જોડાણ પસંદ કર્યું હતું. તેમણે ભારત અને ચીન વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવતા કહ્યું કે લદ્દાખની સામે ચીન હતું, જેણે તિબેટ પર કબજો કર્યો હતો, જ્યારે ભારત પાસેથી લોકશાહી વ્યવસ્થાની અપેક્ષા હતી. જોકે તેમના કહેવા પ્રમાણે, આજે લદ્દાખમાં જે સ્થિતિ ઊભી થઈ છે તે તેમની આ અપેક્ષાઓથી વિપરીત છે.
અમિત શાહના રાજીનામાની માંગ
લેહમાં યોજાયેલા કાર્યક્રમ દરમિયાન વાંગચુકે લેહ એપેક્સ બોડી અને કારગિલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સના નેતાઓ સાથે કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહના રાજીનામાની માંગ કરી. તેમણે લદ્દાખ તથા દેશના અન્ય વિસ્તારોમાં ઊભી થયેલી સ્થિતિ માટે શાહને જવાબદાર ઠેરવ્યા. વાંગચુકે દાવો કર્યો કે લદ્દાખમાં સુરક્ષા દળો દ્વારા વાસ્તવિક ગોળીઓ ચલાવવામાં આવી હોવાના સંદર્ભમાં જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ અને ગૃહમંત્રી તરીકે શાહે આ અંગે જવાબ આપવો જોઈએ.
છઠ્ઠી અનુસૂચિ અને રાજ્યનો દરજ્જો મુખ્ય માંગ
લદ્દાખમાં લાંબા સમયથી સ્થાનિક સંગઠનો દ્વારા રાજ્યનો દરજ્જો તથા બંધારણની છઠ્ઠી અનુસૂચિ હેઠળ વિશેષ બંધારણીય સુરક્ષાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. વાંગચુકે આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર સરકારે અગાઉ આપેલા વચનો પૂરા કર્યા નથી. તેમણે એવો દાવો પણ કર્યો કે એક બેઠક દરમિયાન અમિત શાહે લદ્દાખના નેતાઓને કહ્યું હતું કે વડાપ્રધાન પણ લદ્દાખને છઠ્ઠી અનુસૂચિ આપવાની લેખિત ખાતરી આપે તો પણ તેઓ આ માંગ સ્વીકારશે નહીં. વાંગચુકે આ સંદર્ભમાં સવાલ કર્યો કે હાલની સ્થિતિ માટે જવાબદારી કોની છે.
2025ના વિરોધ અને નાગરિકોના મોતનો ઉલ્લેખ
લદ્દાખમાં 2025 દરમિયાન થયેલા વિરોધ પ્રદર્શનો અને ત્યારબાદની કાર્યવાહીનો મુદ્દો પણ ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. વાંગચુકે અગાઉના વિરોધ સાથે જોડાયેલા પોતાના અનુભવનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે લદ્દાખના લોકોના અધિકારો અને ન્યાયનો પ્રશ્ન સમગ્ર દેશ માટે મહત્વનો છે. 24 સપ્ટેમ્બર 2025ના લેહમાં થયેલા પ્રદર્શનો દરમિયાન ચાર નાગરિકોના મોત થયા હતા, જેમની પ્રથમ વરસી નિમિત્તે આ વર્ષે લેહ અને કારગિલમાં વિવિધ કાર્યક્રમો યોજાયા.
લેહ અને કારગિલમાં બંધ, પ્રાર્થના અને રેલી
24 સપ્ટેમ્બરે લેહ અને કારગિલમાં બંધ પાળવામાં આવ્યો હતો. દુકાનો અને અન્ય વ્યાવસાયિક પ્રતિષ્ઠાનો બંધ રહ્યા હતા, જ્યારે રસ્તાઓ પર વાહનવ્યવહાર પણ સામાન્ય દિવસોની સરખામણીએ ઓછો રહ્યો હતો. વિશેષ પ્રાર્થનાઓ અને રેલીઓ યોજાઈ હતી. લેહ એપેક્સ બોડી અને કારગિલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સે 24 સપ્ટેમ્બરને ‘શહીદ દિવસ’ તરીકે મનાવ્યો હતો. કાર્યક્રમોનો હેતુ ગયા વર્ષે મૃત્યુ પામેલા ચાર નાગરિકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા સાથે લદ્દાખની માંગણીઓ ફરી રજૂ કરવાનો હતો.
20 કિલોમીટરની પદયાત્રા અને ‘કરુણાનો સ્તૂપ’
સોનમ વાંગચુકે પ્રતીકાત્મક રીતે 20 કિલોમીટરની પદયાત્રાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. આ યાત્રા લેહના શહીદ મેમોરિયલ પાર્ક ખાતે પૂર્ણ થઈ હતી. અહીં ધાર્મિક અને સામુદાયિક નેતાઓ એકત્ર થયા અને મૃતકોની યાદમાં પ્રાર્થના કરી. આ પ્રસંગે લદ્દાખના ઇગૂના સ્ટાનઝિન નામગ્યાલની યાદમાં ‘સ્ટૂપ ઓફ કમ્પેશન’ એટલે કે ‘કરુણાનો સ્તૂપ’નું પણ ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું. સ્થાનિક લોકો દ્વારા તેને કરુણા, શાંતિ અને સ્મરણનું પ્રતીક ગણાવવામાં આવ્યું.
NSA હેઠળ કાર્યવાહી બાદ ફરી ઉઠ્યો ન્યાયનો મુદ્દો
વાંગચુક સામે 2025ના વિરોધ પ્રદર્શનો બાદ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા એટલે કે NSA હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી અને કેટલાક મહિનાઓ બાદ તેમને મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. હવે તેમણે ફરી ભારપૂર્વક કહ્યું છે કે લદ્દાખના એવા લોકોને ન્યાય મળવો જોઈએ જેઓ દેશની સરહદો પર રહીને લાંબા સમયથી દેશની સુરક્ષામાં યોગદાન આપતા આવ્યા છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો સ્થાનિક લોકોની માંગણીઓ પર ધ્યાન નહીં આપવામાં આવે અને ન્યાય નહીં મળે તો લોકોનું અસંતોષ શાંત નહીં રહે.
સરકાર સામે જવાબદારીના સવાલો
લદ્દાખમાં રાજ્યનો દરજ્જો અને છઠ્ઠી અનુસૂચિની માંગ અંગે કેન્દ્ર સરકારનું સ્પષ્ટ વલણ શું છે? 2025ના વિરોધ દરમિયાન થયેલા ચાર નાગરિકોના મોત અંગે જવાબદારી અને તપાસની સ્થિતિ શું છે? સ્થાનિક સંગઠનો સાથે કરવામાં આવેલી ચર્ચાઓ અને આપેલા વચનો અંગે કેન્દ્ર સરકાર સત્તાવાર રીતે શું સ્પષ્ટતા કરશે? લદ્દાખના લોકોની રાજકીય અને બંધારણીય માંગણીઓ અંગે સરકાર સમયબદ્ધ રોડમેપ જાહેર કરશે? અને જો વાંગચુકના દાવાઓમાં લગાવવામાં આવેલા આરોપો ખોટા હોય તો કેન્દ્ર સરકાર તેમની સામે તથ્યાત્મક સ્પષ્ટતા કેમ રજૂ કરતી નથી? આ પ્રશ્નોના જવાબ લદ્દાખમાં સરકાર અને સ્થાનિક લોકો વચ્ચેના વિશ્વાસ માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
