Brij Bhushan Singh Case: ભારતીય જનતા પાર્ટીના નેતા અને ભારતીય કુસ્તી મહાસંઘ (WFI)ના પૂર્વ અધ્યક્ષ બૃજ ભૂષણ શરણ સિંહને જાતીય ઉત્પીડનના કેસમાં નિર્દોષ જાહેર કરવાના નિર્ણય સામે ચાર મહિલા કુસ્તીબાજોએ દિલ્હી કોર્ટમાં અપીલ કરી છે. કુસ્તીબાજોએ 3 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ રાઉઝ એવન્યુ કોર્ટના એડિશનલ ચીફ જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ અશ્વિની પંવાર દ્વારા આપવામાં આવેલા ચુકાદાને પડકાર્યો છે. આ અપીલમાં WFIના પૂર્વ સહાયક સચિવ વિનોદ તોમરને નિર્દોષ જાહેર કરવાના નિર્ણયને પણ પડકારવામાં આવ્યો છે. મામલો હવે સેશન્સ કોર્ટ સમક્ષ પહોંચ્યો છે.
‘આદર્શ પીડિતા’ની ધારણા પર કુસ્તીબાજોનો વાંધો
અપીલમાં કુસ્તીબાજોએ દલીલ કરી છે કે ટ્રાયલ કોર્ટે ફરિયાદકર્તાઓના વર્તનને એવી ધારણાના આધારે જોયું કે જાતીય ઉત્પીડનની ફરિયાદ કરનાર મહિલા ચોક્કસ પ્રકારનું વર્તન જ કરશે. તેમના મતે આવી માન્યતા રૂઢિચુસ્ત અને સ્ટિરિયોટાઇપ વિચારસરણી પર આધારિત છે.
કુસ્તીબાજોનું કહેવું છે કે કોઈ મહિલા ફરિયાદ બાદ તરત વિરોધ કરે, ઘટનાની ચોક્કસ તારીખ અને સ્થળ યાદ રાખે અથવા આરોપી સાથે તમામ સંબંધ તોડી નાખે એ જ પીડિતાની વિશ્વસનીયતાની કસોટી બની શકે નહીં. અપીલમાં આરોપ મૂકાયો છે કે પુરાવાનું મૂલ્યાંકન પસંદગીપૂર્વક કરવામાં આવ્યું અને કેટલાક તારણો અનુમાન તથા અટકળો પર આધારિત રહ્યા.
ટ્રાયલ કોર્ટે ફરિયાદમાં વિલંબ અને સંબંધોને પણ ધ્યાનમાં લીધા હતા
3 ઓગસ્ટના ચુકાદામાં ACJM કોર્ટે ફરિયાદો નોંધાવવામાં થયેલા વિલંબ, બૃજ ભૂષણ સિંહ સાથે કેટલાક ફરિયાદકર્તાઓના કથિત સૌહાર્દપૂર્ણ સંબંધો અને જુબાનીમાં રહેલા વિરોધાભાસોને મહત્વ આપ્યું હતું. કોર્ટના આદેશમાં કેટલીક તસવીરોનો પણ ઉલ્લેખ હતો, જેમાં ફરિયાદકર્તાઓ દ્વારા બૃજ ભૂષણને પારિવારિક કાર્યક્રમો અથવા લગ્ન પ્રસંગોમાં આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હોવાનું નોંધાયું હતું.
કોર્ટે એક તરફ એ સંભાવના પણ સ્વીકારી હતી કે WFIના અધ્યક્ષ તરીકે બૃજ ભૂષણ પાસે રહેલી સત્તાને કારણે ફરિયાદકર્તાઓ પોતાની કારકિર્દીને લઈને ભયભીત હોઈ શકે. પરંતુ ચુકાદામાં એ પ્રશ્ન પણ ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો કે જો આવો ભય હતો તો વર્ષો સુધી આરોપી સાથે સૌહાર્દપૂર્ણ સંબંધો કેમ જાળવવામાં આવ્યા.
32 સાક્ષીઓની પૂછપરછ બાદ આવ્યો હતો ચુકાદો
આ કેસમાં દિલ્હી પોલીસે જૂન 2023માં બૃજ ભૂષણ વિરુદ્ધ ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી. ટ્રાયલ દરમિયાન અભિયોજન પક્ષે કુલ 32 સાક્ષીઓની પૂછપરછ કરી હતી. પોલીસની ચાર્જશીટમાં છ મહિલા કુસ્તીબાજોની ફરિયાદોના આધારે જાતીય ઉત્પીડન, હુમલો અને પીછો કરવાના આરોપોનો ઉલ્લેખ હતો.
28 એપ્રિલ 2023ના રોજ દિલ્હી પોલીસના કોનોટ પ્લેસ પોલીસ સ્ટેશનમાં બૃજ ભૂષણ અને વિનોદ તોમર વિરુદ્ધ FIR નોંધાઈ હતી. 15 જૂન 2023ના રોજ પોલીસે આશરે 1,500 પાનાની ચાર્જશીટ દાખલ કરી હતી, જેમાં ચાર રાજ્યોમાંથી ઓછામાં ઓછા 22 સાક્ષીઓના નિવેદનોનો પણ ઉલ્લેખ હતો. મે 2024માં દિલ્હી કોર્ટે બૃજ ભૂષણ સામે મહિલાની લજ્જા ભંગ કરવાના ઇરાદે હુમલો અથવા બળપ્રયોગ અને જાતીય ઉત્પીડન સંબંધિત આરોપો નક્કી કર્યા હતા.
છ ફરિયાદકર્તાઓમાંથી બે થયા હતા હોસ્ટાઇલ
આ કેસમાં કુલ છ મહિલા ફરિયાદકર્તાઓ હતા. તેમાંથી બે બાદમાં પોતાના અગાઉના આરોપોને સમર્થન આપતી ન રહી હોવાનું કોર્ટના રેકોર્ડમાં નોંધાયું હતું. ત્રીજી ફરિયાદકર્તા સાથે જોડાયેલા આરોપોમાં ચાર્જ ફ્રેમ કરવામાં આવ્યા નહોતા. આ બાબતો પણ ટ્રાયલ કોર્ટના મૂલ્યાંકનમાં મહત્વપૂર્ણ રહી હતી.
બૃજ ભૂષણ સિંહે શરૂઆતથી જ આરોપોનો ઇનકાર કર્યો હતો. 3 ઓગસ્ટે તેમને અને વિનોદ તોમરને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા બાદ તેમણે કોર્ટના નિર્ણયનું સ્વાગત કર્યું હતું. બીજી તરફ મહિલા કુસ્તીબાજોએ ચુકાદા સામે આગળની કાનૂની લડાઈ ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.
2023ના આંદોલનથી શરૂ થયેલો વિવાદ ફરી કોર્ટમાં
2023માં વિનેશ ફોગાટ, સાક્ષી મલિક અને બજરંગ પુનિયા સહિત અનેક જાણીતા કુસ્તીબાજોએ દિલ્હીના જંતર-મંતર પર વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેમની મુખ્ય માંગ બૃજ ભૂષણ સામે કાર્યવાહી અને WFIના અધ્યક્ષ પદેથી તેમને દૂર કરવાની હતી. આ આંદોલને ભારતીય રમતગમતમાં ખેલાડીઓની સુરક્ષા, સંસ્થાકીય જવાબદારી અને જાતીય ઉત્પીડનની ફરિયાદોની પ્રક્રિયા અંગે રાષ્ટ્રીય ચર્ચા જગાવી હતી.
હવે અપીલમાં ફરી એ જ મૂળ પ્રશ્ન સામે આવ્યો છે કે જાતીય ઉત્પીડનના કેસમાં ફરિયાદકર્તાના વર્તનનું મૂલ્યાંકન કઈ કાનૂની કસોટીથી થવું જોઈએ અને ઉપલબ્ધ પુરાવાઓનું મૂલ્યાંકન કેટલું નિષ્પક્ષ હોવું જોઈએ.
સરકાર અને રમતગમત તંત્ર સામે પણ જવાબદારીના સવાલ
આ કેસની કાનૂની પ્રક્રિયા કોર્ટમાં ચાલુ છે, પરંતુ સરકાર અને રમતગમત તંત્ર સામે અલગ સવાલો પણ ઊભા થાય છે. ખેલાડીઓ કોઈ શક્તિશાળી પદાધિકારી સામે ફરિયાદ કરે ત્યારે તેમની સુરક્ષા, ફરિયાદની સ્વતંત્ર તપાસ અને સંસ્થાકીય દબાણથી મુક્ત વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવાની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે?
સરકાર પાસે એ પણ સવાલ છે કે રમતગમત સંસ્થાઓમાં જાતીય ઉત્પીડનની ફરિયાદો માટે હાલની વ્યવસ્થા કેટલી પારદર્શક છે? ખેલાડીઓએ ફરિયાદ કર્યા બાદ તેમની કારકિર્દી, પ્રતિષ્ઠા અથવા સંસ્થાકીય સંબંધો પર અસર ન પડે તે માટે કઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થા છે? અને જો કોઈ કેસમાં ટ્રાયલ કોર્ટનો નિર્ણય પડકારવામાં આવે, તો સરકાર અને સંબંધિત રમતગમત સંસ્થાઓની જવાબદારી માત્ર કાનૂની પ્રક્રિયા સુધી મર્યાદિત રહેશે કે ખેલાડીઓના હિતો અને સુરક્ષા અંગે પણ સ્પષ્ટ પગલાં લેવામાં આવશે?
હવે આ અપીલમાં સેશન્સ કોર્ટ કયા મુદ્દાઓ પર વિચાર કરે છે અને નીચલી કોર્ટના ચુકાદાનું કાનૂની મૂલ્યાંકન કેવી રીતે થાય છે તેના પર સમગ્ર કેસની આગામી દિશા નિર્ભર રહેશે.
