INDIA Bloc Meeting: ચૂંટણી પંચ અને મતદાર યાદીના વિશેષ ગહન પુનરીક્ષણ એટલે કે SIRને લઈને રાજકીય ગરમાવો વધી રહ્યો છે. INDIA બ્લોકના વિપક્ષી દળોની 30 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં બેઠક યોજાવાની સંભાવના છે. આ બેઠકમાં ચૂંટણી પંચની કામગીરી, SIR દરમિયાન ઊભા થયેલા સવાલો અને આગળની સંયુક્ત રણનીતિ અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. વિપક્ષી દળો છેલ્લા કેટલાક સમયથી આ મુદ્દે એકબીજાના સંપર્કમાં હોવાનું અને સંયુક્ત પ્રતિસાદ તૈયાર કરવાની દિશામાં ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
10 મહિનામાં 14 વાંધા નોંધાવ્યાના અહેવાલથી વિવાદ વધ્યો
આ બેઠક એવા સમયે પ્રસ્તાવિત છે જ્યારે ચૂંટણી પંચના બે ચૂંટણી આયુક્તો સુખબીર સિંહ સંધૂ અને વિવેક જોશીએ SIR સહિત મતદાર યાદી સંબંધિત કેટલાક નિર્ણયો અંગે 10 મહિનાના સમયગાળામાં ઓછામાં ઓછા 14 વખત વાંધા નોંધાવ્યાનો અહેવાલ સામે આવ્યો છે. અહેવાલ મુજબ આ વાંધાઓમાં ફોર્મ-6માં ફેરફાર, મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા-કાઢવા, ડેટાબેઝના સંચાલન અને ચૂંટણી સંબંધિત ડિજિટલ વ્યવસ્થાના મુદ્દાઓ સામેલ હતા.
જોકે, ચૂંટણી પંચે આ બાબતને સંસ્થાકીય ટકરાવ તરીકે સ્વીકારી નથી. પંચનું કહેવું છે કે બહુમતી સભ્યો ધરાવતી બંધારણીય સંસ્થામાં અલગ-અલગ સૂચનો, પ્રશ્નો અને વહીવટી અભિપ્રાયો સામાન્ય નિર્ણય પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે SIR સહિત અંતિમ નિર્ણયો ત્રણેય ચૂંટણી આયુક્તોની મંજૂરીથી લેવામાં આવ્યા છે.
29 સપ્ટેમ્બરે કોંગ્રેસ CWCની બેઠક
INDIA બ્લોકની સંભવિત બેઠકના એક દિવસ પહેલાં, 29 સપ્ટેમ્બરે કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિની બેઠક યોજાવાની છે. તેમાં SIR અને ચૂંટણી પંચ અંગે પક્ષની આગળની વ્યૂહરચના નક્કી થવાની શક્યતા છે. કોંગ્રેસે મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમાર સામે પોતાનું રાજકીય દબાણ વધાર્યું છે. CPI(M), CPI અને CPI(ML)-લિબરેશન સહિતના પક્ષોએ પણ જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાની અને SIR રોકવાની માંગ કરી છે.
મમતા બેનર્જી અને CPI(M) વચ્ચે પણ સંકલનની ચર્ચા
આ વિવાદે પશ્ચિમ બંગાળની રાજનીતિમાં પણ અલગ સ્થિતિ ઊભી કરી છે. રાજ્યમાં લાંબા સમયથી રાજકીય હરીફ રહેલા TMC અને CPI(M) ચૂંટણી પંચના મુદ્દે સંકલિત કાર્યવાહી અંગે ચર્ચા કરતા હોવાનું સામે આવ્યું છે. CPI(M)ના મહાસચિવ એમ. એ. બેબીએ INDIA બ્લોક અને અન્ય વિપક્ષી નેતાઓને બેઠક માટે પત્ર લખ્યો હતો. ત્યારબાદ તેમણે મમતા બેનર્જી સાથે પણ વાત કરી હતી અને વર્તમાન સ્થિતિમાં સંકલિત કાર્યવાહી કરવાની જરૂરિયાત અંગે સહમતિ વ્યક્ત થઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવાના પ્રસ્તાવની પણ તૈયારી
વિપક્ષી દળો મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમારને હટાવવા માટે વધુ એક પ્રસ્તાવ તૈયાર કરી રહ્યા હોવાનું જણાવાયું છે. કાનૂની નિષ્ણાતોની તપાસ બાદ આ પ્રસ્તાવ સંસદના બંને ગૃહોમાં રજૂ થઈ શકે છે. અહેવાલ મુજબ વિપક્ષ તરફથી આ ત્રીજો આવો પ્રયાસ હશે. અગાઉ 23 રાજકીય દળો અને એક અપક્ષ સાંસદે SIR તથા ચૂંટણી સંબંધિત મુદ્દાઓને લઈને ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશનો પણ સંપર્ક કર્યો હતો.
દેશભરમાં કોંગ્રેસના પ્રદર્શનથી રાજકીય દબાણ વધ્યું
ચૂંટણી પંચ સામેના વિવાદ વચ્ચે કોંગ્રેસે 25 સપ્ટેમ્બરે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં પ્રદર્શન કર્યા હતા. કોંગ્રેસ કાર્યકરોએ ચૂંટણી પંચની કચેરીઓ તરફ કૂચ કરી જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામા અને તેમને પદ પરથી હટાવવાની માંગ કરી હતી. દિલ્હી ઉપરાંત જમ્મુ-કાશ્મીર, આસામ, ઉત્તરાખંડ, ઉત્તર પ્રદેશ, ચંદીગઢ અને પશ્ચિમ બંગાળ સહિતના વિસ્તારોમાં પણ વિરોધ કાર્યક્રમો યોજાયા હોવાના અહેવાલ છે.
આ પ્રદર્શન અને આક્ષેપોના સંદર્ભમાં સરકાર સામે સવાલ એ છે કે મતદાર યાદી જેવા સીધા નાગરિક અધિકાર સાથે જોડાયેલા મુદ્દે તમામ નિર્ણય પ્રક્રિયા અને આંતરિક વાંધાઓ અંગે જનતાને કેટલી પારદર્શક માહિતી આપવામાં આવી રહી છે?
BJPએ વિપક્ષના આક્ષેપોને ફગાવ્યા
બીજી તરફ BJPએ ચૂંટણી પંચ અને મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્ત જ્ઞાનેશ કુમારનો બચાવ કર્યો છે. BJP તરફથી કહેવામાં આવ્યું છે કે SIRની પ્રક્રિયા કાયદાકીય માળખા હેઠળ ચાલી રહી છે અને પંચમાં મતભેદો અંગેના અહેવાલોને સંસ્થાકીય નિર્ણય તરીકે જોવું યોગ્ય નથી. ચૂંટણી પંચ પણ કહી ચૂક્યું છે કે અંતિમ SIR નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવામાં આવ્યા છે.
સરકાર અને ચૂંટણી તંત્ર સામે હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે SIR દરમિયાન મતદારના નામ ઉમેરવા કે દૂર કરવાની પ્રક્રિયામાં કયા સ્પષ્ટ માપદંડો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે? આંતરિક સ્તરે નોંધાયેલા 14 વાંધાઓ અંગે સંપૂર્ણ સ્પષ્ટતા જાહેર કરવામાં આવશે કે નહીં? અને જો તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હતા, તો આવા વાંધાઓની પ્રકૃતિ અને તેના પર થયેલી કાર્યવાહી અંગે વિગતવાર રેકોર્ડ જાહેર કેમ ન કરવામાં આવે?
29 અને 30 સપ્ટેમ્બરની બેઠકો પર નજર
હવે 29 સપ્ટેમ્બરની કોંગ્રેસ CWC બેઠક અને 30 સપ્ટેમ્બરની સંભવિત INDIA બ્લોક બેઠક મહત્વપૂર્ણ બની છે. વિપક્ષ SIR, ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને મુખ્ય ચૂંટણી આયુક્તને હટાવવાની માંગ અંગે કેટલી એકજૂથ વ્યૂહરચના બનાવે છે તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થશે.
બીજી તરફ ચૂંટણી પંચ માટે પણ પડકાર એ છે કે મતદાર યાદીની વિશ્વસનીયતા અંગે ઊભા થયેલા સવાલોનો જવાબ માત્ર પ્રક્રિયા કાયદેસર હોવાનું કહીને નહીં, પરંતુ પારદર્શક માહિતી અને ચકાસી શકાય તેવા રેકોર્ડ સાથે કેવી રીતે આપવામાં આવે. લોકશાહી વ્યવસ્થામાં મતદાર યાદી અંગેનો વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે માટે સરકાર અને ચૂંટણી તંત્ર પાસે આ સવાલોના સ્પષ્ટ જવાબ આપવાની જવાબદારી રહેશે.
