IAF Fighter Jet Requirement: ભારતીય વાયુસેનાની લડાકૂ ક્ષમતા જાળવવા અને તેને મંજૂર સ્તર સુધી પહોંચાડવા માટે દર વર્ષે 36થી 40 નવા લડાકૂ વિમાનો સામેલ કરવાની જરૂરિયાત છે. એર ચીફ માર્શલ એ.પી. સિંહે 8 ઑક્ટોબરે ઉજવાતા 94મા એર ફોર્સ ડે પહેલાં મીડિયા સાથેની વાતચીતમાં આ જરૂરિયાત અંગે માહિતી આપી હતી. હાલમાં IAF પાસે આશરે 29 લડાકૂ સ્ક્વોડ્રન છે, જ્યારે મંજૂર સંખ્યા 42 છે. જો નવા વિમાનોનો પુરવઠો પૂરતી ઝડપે નહીં થાય તો સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા 30થી નીચે જવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

દર વર્ષે 30થી 35 વિમાન મળવાની શક્યતા

એર ચીફ માર્શલ એ.પી. સિંહના જણાવ્યા મુજબ વિવિધ યોજનાઓ સમયસર આગળ વધે તો IAFને દર વર્ષે 30થી 35 નવા લડાકૂ વિમાનો મળવાનું શરૂ થઈ શકે છે. જોકે વાયુસેનાની જરૂરિયાત 36થી 40 વિમાનોની છે. આ અંતર ઘટાડવા માટે અનેક વિમાન ખરીદી અને ઉત્પાદન કાર્યક્રમોને એકસાથે આગળ વધારવા પડશે.

હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ એટલે કે HAL દર વર્ષે 24 LCA Tejas Mk1A બનાવવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. જો ઉત્પાદનનો દર ઓછામાં ઓછો 20 વિમાન પ્રતિ વર્ષ રહે અને 114 Multi-Role Fighter Aircraft એટલે કે MRFAનો કરાર આ વર્ષના અંત સુધીમાં થાય, તો બંને સ્ત્રોતોમાંથી આશરે 32 વિમાન દર વર્ષે મળી શકે છે. MRFA હેઠળ આશરે 114 લડાકૂ વિમાનો મેળવવાની યોજના છે અને તેમાંથી દર વર્ષે આશરે 12 વિમાન મળવાની આશા છે.

Su-30ના વધારાના વિમાનોથી સંખ્યા વધારવાનો પ્રયાસ

આ ઉપરાંત 12 વધારાના Su-30 વિમાનોની ખરીદીનો પ્રસ્તાવ પણ આગળ વધે તો દર વર્ષે આશરે છ વિમાન મળવાની સંભાવના છે. આવી સ્થિતિમાં નવા વિમાનોની વાર્ષિક આવક 30-35થી વધીને આશરે 35-40 સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે આ માટે ઉત્પાદન ક્ષમતા, કરાર અને સપ્લાય ચેઇન સમયસર કાર્યરત રહેવી જરૂરી બનશે.

IAFમાં ત્રણથી ચાર પ્રકારના ફાઇટર જેટનું આયોજન

એર ચીફે કહ્યું કે વાયુસેના માટે ત્રણથી ચાર પ્રકારના લડાકૂ વિમાનો રાખવા વધુ યોગ્ય છે, કારણ કે દરેક વિમાનની ભૂમિકા અને ક્ષમતાઓ અલગ હોય છે. આગામી સમયમાં IAFના કાફલામાં Tejas Mk1A, Tejas Mk2, ફ્રાન્સનું Rafale અને સ્વદેશી પાંચમી પેઢીનું Advanced Medium Combat Aircraft એટલે કે AMCA સામેલ થવાની અપેક્ષા છે.

પાકિસ્તાનના J-35 અંગે ચિંતા

પાકિસ્તાન ચીન પાસેથી પાંચમી પેઢીના J-35 સ્ટીલ્થ ફાઇટર મેળવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું હોવાના અહેવાલો અંગે એ.પી. સિંહે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે તેમણે કહ્યું કે યુદ્ધમાં માત્ર એક વિમાનની ક્ષમતા નિર્ણાયક નથી. સમગ્ર પરિણામ એ વાત પર આધાર રાખે છે કે ફાઇટર જેટને રડાર, હથિયાર, કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સહિતની અન્ય સૈન્ય પ્રણાલીઓ સાથે કેટલા અસરકારક રીતે જોડવામાં આવે છે.

તેમણે ઓપરેશન સિંદૂરનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે પાકિસ્તાન પાસે અગાઉ પણ આધુનિક પ્લેટફોર્મ હતા, પરંતુ તેઓ અપેક્ષિત પરિણામ મેળવી શક્યા નહોતા. ભારતે પોતાના નવા વિમાનો અને હથિયાર પ્રણાલીઓનું અસરકારક એકીકરણ કરવું પડશે.

AMCAમાં વિલંબ થાય તો વિકલ્પ અંગે વિચાર

AMCA કાર્યક્રમને ઝડપથી આગળ વધારવાની જરૂરિયાત પર પણ એર ચીફે ભાર મૂક્યો. જો આ કાર્યક્રમમાં વિલંબ થાય તો વિકલ્પો અંગે વિચાર કરવો પડશે. રશિયા તરફથી ભારતને Su-57 પાંચમી પેઢીના લડાકૂ વિમાનની ઓફર કરવામાં આવી હોવાની તેમણે પુષ્ટિ કરી, પરંતુ તેના અંગે હજુ કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. જો ભારતના વિરોધીઓ પાંચમી પેઢીના વિમાનો સામેલ કરે છે તો ભારતે પણ આ ક્ષમતાની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં લેવી પડશે.

Astra મિસાઇલથી BVR ક્ષમતા મજબૂત બનાવવાની તૈયારી

ઓપરેશન સિંદૂર બાદ IAFની Beyond Visual Range એટલે કે BVR ક્ષમતા વધારવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સ્વદેશી Astra Mk1નું ઉત્પાદન ચાલી રહ્યું છે, જ્યારે Mk2નું વિકાસ કાર્ય મધ્ય તબક્કામાં છે અને Mk3 હજુ પ્રારંભિક R&D તબક્કામાં છે.

Astra Mk1ની રેન્જ આશરે 80થી 110 કિલોમીટર છે. Mk2ની સંભવિત રેન્જ લગભગ 200 કિલોમીટર સુધી છે, જ્યારે Solid Fuel Ducted Ramjet ટેક્નોલોજી ધરાવતી Astra Mk3ની સંભવિત રેન્જ 350 કિલોમીટરથી વધુ હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત રશિયાની R-37M અને ફ્રાન્સની Meteor જેવી લાંબી રેન્જની વિદેશી BVR મિસાઇલોની વધારાની ખરીદી અંગે પણ વિચાર થઈ રહ્યો છે.

ડ્રોન વધશે, પરંતુ અલગ ડ્રોન ફોર્સ નહીં

IAF પોતાના ડ્રોન અને loitering munitionsની સંખ્યા વધારવાની દિશામાં પણ આગળ વધી રહી છે. જોકે એર ચીફે અલગ સ્વતંત્ર ડ્રોન ફોર્સ બનાવવાની જરૂરિયાતને નકારી છે. તેમના અનુસાર આધુનિક યુદ્ધમાં લડાકૂ વિમાનો, લાંબી રેન્જના સચોટ હથિયારો, એર કમાન્ડ-કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને માનવરહિત વિમાનો મળીને સમગ્ર એરોસ્પેસ શક્તિ બનાવે છે.

Tejas ડિલિવરીમાં વિલંબ અને જૂના વિમાનોનો પડકાર

IAF માટે સૌથી મોટો પડકાર માત્ર સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા નહીં પરંતુ નવા વિમાનોની સમયસર ડિલિવરી પણ છે. Tejas Mk1Aની ડિલિવરીમાં એન્જિન સપ્લાય તેમજ રડાર અને હથિયારોના એકીકરણ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને કારણે વિલંબ થયો છે. બીજી તરફ Jaguar અને Mirage 2000 જેવા જૂના વિમાનોને પણ આગામી વર્ષોમાં તબક્કાવાર નિવૃત્ત કરવાના છે.

MiG-21ની અંતિમ વિદાય બાદ IAF પાસે લડાકૂ સ્ક્વોડ્રનની સંખ્યા આશરે 29 રહી છે, જ્યારે મંજૂર સંખ્યા 42 છે. તેથી આગામી વર્ષોમાં જૂના વિમાનોની નિવૃત્તિ અને નવા વિમાનોની આવક વચ્ચેનું અંતર ઘટાડવું વાયુસેના માટે મહત્વપૂર્ણ પડકાર બની રહેશે. એર ચીફના 36થી 40 વિમાનોના વાર્ષિક લક્ષ્યથી સ્પષ્ટ થાય છે કે IAFની લડાકૂ ક્ષમતા જાળવવા માટે ઉત્પાદન અને ખરીદી બંને ક્ષેત્રે ઝડપી નિર્ણય અને સમયસર અમલ જરૂરી બન્યો છે.