
Karnataka High Court SIR: કર્ણાટકમાં વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન ફોર્મ-7નો કથિત દુરુપયોગ કરીને મુસ્લિમ મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનો મામલો સામે આવ્યો છે. આ કેસમાં કર્ણાટક હાઈકોર્ટે વધુ 10 લોકો સામેની પોલીસ તપાસ પર વચગાળાની રોક લગાવી છે. અદાલતે ત્રણ FIRમાં આગળની તપાસ સ્થગિત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. આ પહેલાં પણ બે અન્ય કેસમાં તપાસ પર રોક લગાવવામાં આવી હતી. નવા આદેશ બાદ હવે કુલ પાંચ કેસમાં પોલીસ તપાસ અટકી છે.
ન્યાયમૂર્તિ અનંત રામનાથ હેગડેની ખંડપીઠે મંગળવાર, 17 નવેમ્બર 2026ના રોજ આ આદેશ આપ્યો હતો. હાઈકોર્ટે ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI)ને ફોર્મ-7 અરજીઓ પર લેવામાં આવેલા નિર્ણયો સંબંધિત દસ્તાવેજો અને નોંધો અદાલત સમક્ષ રજૂ કરવા જણાવ્યું છે.
અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે ફોર્મ-7 દ્વારા મતદારોનાં નામ દૂર કરવા અંગે કરવામાં આવેલા વાંધાઓની સત્યતા પહેલાં ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (ERO)એ કાયદા મુજબ તપાસવી જોઈએ. આ તપાસ બાદ જ નક્કી થઈ શકે કે કથિત ગુનાઓના સંબંધમાં પોલીસ તપાસ આગળ વધારવાની જરૂર છે કે નહીં. હાઈકોર્ટે હાલ આરોપોની સત્યતા અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય આપ્યો નથી.
શું છે ફોર્મ-7નો સમગ્ર વિવાદ?
મતદાર યાદીમાંથી કોઈ વ્યક્તિનું નામ દૂર કરવા માટે ફોર્મ-7 દ્વારા વાંધો નોંધાવી શકાય છે. મતદારનું મૃત્યુ થયું હોય, તે અન્ય સ્થળે સ્થળાંતર કરી ગયો હોય અથવા કાયદામાં નિર્ધારિત અન્ય કારણો હોય તો આ ફોર્મનો ઉપયોગ થાય છે.
કર્ણાટકમાં SIR દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં ફોર્મ-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી. ફરિયાદીઓનો આરોપ છે કે કેટલીક અરજીઓમાં ખોટી માહિતી, નકલી સહીઓ અને અન્ય વ્યક્તિઓની ઓળખનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ અરજીઓનો હેતુ યોગ્ય મતદારોનાં નામ મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરાવવાનો હતો. કેટલીક ફરિયાદોમાં ખાસ કરીને મુસ્લિમ સમુદાયના મતદારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હોવાનો આક્ષેપ પણ કરવામાં આવ્યો હતો.
ફરિયાદીઓએ આ મામલે પોલીસ તપાસની માગ કરી હતી. જોકે, અરજદારોનું કહેવું છે કે ફોર્મ-7ની સત્યતા તપાસવાની જવાબદારી પહેલાં ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીની છે અને કાયદામાં તેની સ્પષ્ટ પ્રક્રિયા આપવામાં આવી છે.
મલ્લેશ્વરમમાં 778 અને જયનગરમાં 5,698 અરજીઓનો આરોપ
આ વિવાદમાં કર્ણાટકના અલગ-અલગ વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં દાખલ થયેલી અરજીઓના આંકડા પણ સામે આવ્યા છે.
- મલ્લેશ્વરમ: ફરિયાદ મુજબ, આઠ મતદાન મથકોમાં લઘુમતી સમુદાયના મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે 778 ફોર્મ-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી.
- જયનગર: અહીં કુલ 5,698 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે. તેમાંથી 4,327 અરજીઓ ગુરપ્પનપાલ્યા વોર્ડમાં દાખલ થઈ હોવાનું જણાવાયું છે.
- યશવંતપુર: અહીં 136 મતદારોનાં નામ દૂર કરવા માટે અરજીઓ આપવામાં આવી હોવાનો આરોપ છે.
- કોડાગુ: અહીં 64 મતદારોનાં નામ દૂર કરવા સંબંધિત અરજીઓનો મામલો સામે આવ્યો હતો.
- મૈસૂરુ: અહીં પણ મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવા માટે અરજીઓ દાખલ થઈ હોવાની ફરિયાદો કરવામાં આવી હતી.
ફરિયાદીઓએ આરોપ મૂક્યો હતો કે કેટલીક અરજીઓમાં નકલી સહીઓ અને ખોટી ઓળખનો ઉપયોગ થયો હતો. જોકે, આ આરોપોની સત્યતા અંગે તપાસ અને કાનૂની પ્રક્રિયા હજુ બાકી છે.
રાજ્ય સરકાર અને અરજદારોની દલીલો
કર્ણાટક સરકારે હાઈકોર્ટમાં પોલીસ તપાસ પર રોક મૂકવાના નિર્ણયનો વિરોધ કર્યો હતો. રાજ્ય તરફથી એડવોકેટ જનરલ કે. શશિ કિરણ શેટ્ટીએ દલીલ કરી હતી કે લોકશાહીમાં મતદાનનો અધિકાર અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે. જો ખોટા દસ્તાવેજો અને ખોટી માહિતીના આધારે મોટી સંખ્યામાં ફોર્મ-7 અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હોય, તો તેની તપાસ થવી જરૂરી છે.
સરકારના મતે, કથિત નકલી દસ્તાવેજો અને છેતરપિંડી પાછળ કોઈ સુનિયોજિત કાવતરું હતું કે નહીં તે જાણવા માટે પોલીસ તપાસ જરૂરી છે.
બીજી તરફ, અરજદારો વતી વરિષ્ઠ વકીલ એમ. અરુણા શ્યામ અને વિવેક સુબ્બા રેડ્ડીએ દલીલ કરી હતી કે રાજકીય પક્ષોના બૂથ લેવલ એજન્ટ (BLA)ને ફોર્મ-7 દ્વારા વાંધા નોંધાવવાનો અધિકાર છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, અરજીઓમાં આપવામાં આવેલી માહિતી સાચી છે કે નહીં તેની તપાસ EROએ કાયદા હેઠળ નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા પ્રમાણે કરવી જોઈએ. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય તે પહેલાં પોલીસ તપાસ આગળ વધારવી યોગ્ય નથી.
હાઈકોર્ટે કઈ કાનૂની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કર્યો?
સુનાવણી દરમિયાન હાઈકોર્ટે રજિસ્ટ્રેશન ઑફ ઇલેક્ટર્સ રૂલ્સ, 1960ના નિયમ 15થી 23નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ નિયમોમાં મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અને દૂર કરવા સંબંધિત દાવા તથા વાંધાઓની તપાસ માટેની પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે.
આ જોગવાઈઓ હેઠળ EROએ અરજીઓની તપાસ કરવાની હોય છે. જરૂર જણાય તો સંબંધિત વ્યક્તિઓને સુનાવણીની તક આપવાની હોય છે. અરજીમાં આપવામાં આવેલી માહિતીની ચકાસણી કર્યા બાદ અધિકારી નિર્ણય લઈ શકે છે. આ નિર્ણય સામે અપીલ કરવાની પણ કાનૂની જોગવાઈ છે.
અદાલતે જણાવ્યું કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા કે દૂર કરવા માટે કાયદામાં પહેલેથી જ વ્યાપક વ્યવસ્થા ઉપલબ્ધ છે. તેથી પહેલાં આ પ્રક્રિયા હેઠળ તપાસ થવી જરૂરી છે.
હાઈકોર્ટે લોકપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, 1950ની કલમ 31નો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ કલમ હેઠળ મતદાર યાદી તૈયાર કરવા અથવા તેમાં સુધારો કરવા સંબંધિત જાણબૂઝીને ખોટી લેખિત જાહેરાત કરનાર વ્યક્તિને એક વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે.
નકલી સહીઓના આરોપ અંગે અદાલતે કહ્યું કે માત્ર સહીઓમાં તફાવત હોવાના આધારે આ તબક્કે તેને નકલી ગણાવી શકાય નહીં. સંબંધિત ફોર્મ પર ખરેખર કોની સહી છે તેની તપાસ ચૂંટણી નોંધણી અધિકારીએ કરવી જોઈએ.
હવે ચૂંટણી પંચના દસ્તાવેજો પર નજર
હાઈકોર્ટના આદેશ બાદ ત્રણ નવા કેસ સહિત કુલ પાંચ કેસમાં પોલીસ તપાસ પર વચગાળાની રોક લાગુ છે. અદાલતે ફરિયાદીઓને આ વચગાળાના આદેશમાં ફેરફાર કરવા અથવા તેને રદ કરવાની માગ કરવાની છૂટ આપી છે. ચૂંટણી પંચના સંબંધિત દસ્તાવેજો અને નોંધો અદાલત સમક્ષ આવ્યા બાદ રાજ્ય સરકાર પણ આ અંગે પોતાની માગ રજૂ કરી શકે છે.
આ આદેશનો અર્થ એવો નથી કે FIR રદ કરવામાં આવી છે અથવા આરોપીઓને નિર્દોષ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે. હાલ માત્ર આગળની પોલીસ તપાસ પર રોક મૂકવામાં આવી છે. હવે ચૂંટણી પંચના દસ્તાવેજો અને EROની તપાસ બાદ આ કેસમાં આગળની કાર્યવાહી કઈ દિશામાં જશે તે નક્કી થશે.







