
Koli Community CM Demand: ગુજરાતની રાજનીતિમાં અત્યાર સુધી પાટીદાર સમાજની રાજકીય તાકાત, OBC સમીકરણો અને આદિવાસી મતબેંકની ચર્ચા થતી રહી છે. હવે 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં કોળી સમાજને મુખ્યમંત્રી પદમાં પ્રતિનિધિત્વ આપવાની માંગે રાજકીય ચર્ચા જગાવી છે. દ્વારકાના BJP ધારાસભ્ય પબુભા માણેકે જાહેર મંચ પરથી ગુજરાતમાં મુખ્યમંત્રી કોળી સમાજમાંથી હોવા જોઈએ તેવું નિવેદન આપ્યા બાદ આ મુદ્દો વધુ ચર્ચામાં આવ્યો છે.
કોળી સમાજના કેટલાક આગેવાનોએ પબુભા માણેકની વાતનું સમર્થન કર્યું છે, જ્યારે અન્ય લોકોએ સમાજના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ અને સત્તામાં યોગ્ય ભાગીદારીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. આ ચર્ચા વચ્ચે સવાલ ઊભો થયો છે કે મોટી વસ્તી અને અનેક બેઠકો પર પ્રભાવ ધરાવતા કોળી સમાજને અત્યાર સુધી મુખ્યમંત્રી પદ કેમ મળ્યું નથી અને શું 2027માં આ માંગ રાજકીય મુદ્દો બની શકે છે?
ગુજરાતની રાજનીતિમાં કોળી સમાજનું ગણિત
ગુજરાતમાં કોળી સમાજની વસ્તીનો અંદાજ આશરે દોઢ કરોડ જેટલો લગાવવામાં આવે છે. આ આંકડાને આધારે તેને રાજ્યના સૌથી મોટા સમાજોમાં બીજા ક્રમે ગણવામાં આવે છે. રાજકીય ચર્ચાઓમાં સમાજનો હિસ્સો આશરે 23 ટકા સુધી દર્શાવવામાં આવે છે. રાજ્યની 182 વિધાનસભા બેઠકોમાંથી અંદાજે 37થી 40 બેઠકો પર કોળી મતદારો નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની આશરે 25 ટકા બેઠકો તેમજ દક્ષિણ ગુજરાતની કેટલીક બેઠકો પર કોળી સમાજનું પ્રભુત્વ જોવા મળે છે. આ કારણે BJP, કોંગ્રેસ અને આમ આદમી પાર્ટી સહિત કોઈપણ રાજકીય પક્ષ સમાજને અવગણી શકે તેવી સ્થિતિમાં નથી.
2012 અને 2017ની ચૂંટણીમાં દેખાયો કોળી સમાજનો પ્રભાવ
કોળી સમાજની રાજકીય તાકાત સમજવા માટે 2012 અને 2017ની વિધાનસભા ચૂંટણીઓના આંકડા પણ મહત્વના છે. 2012ની ચૂંટણીમાં અંદાજે 18 કોળી ધારાસભ્યો ચૂંટાયા હતા, જ્યારે 2017માં આ સંખ્યા વધીને આશરે 27 થઈ હતી.
2017ની ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે 77 બેઠકો મેળવી હતી, જ્યારે BJPને 99 બેઠકો મળી હતી. મતની ટકાવારીમાં બંને પક્ષો વચ્ચેનો તફાવત આશરે 2.57 ટકા રહ્યો હતો. તે સમયે પાટીદાર આંદોલન, OBC અને દલિત આંદોલન સહિતના વિવિધ સામાજિક-રાજકીય પરિબળોની અસર જોવા મળી હતી. કોંગ્રેસે કોળી સહિતના વિવિધ સમાજોનો ટેકો મેળવવામાં સફળતા મેળવી હતી.
આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે કોળી સમાજ માત્ર મોટી મતબેંક જ નથી, પરંતુ ચૂંટણીનાં પરિણામો પર અસર કરી શકે તેવું રાજકીય પરિબળ પણ છે. 2022ની ચૂંટણીમાં પણ સમાજના મતનું મહત્વ રહ્યું હતું અને હવે 2027ની ચૂંટણી પહેલાં મુખ્યમંત્રી પદમાં પ્રતિનિધિત્વની માંગ આગળ આવી છે.
કોળી સમાજના મુખ્ય રાજકીય ચહેરાઓ
ગુજરાતમાં કોળી સમાજના રાજકારણની ચર્ચા થાય ત્યારે સૌથી પહેલાં કુંવરજી બાવળિયાનું નામ આવે છે. તેમણે પોતાની રાજકીય કારકિર્દીની શરૂઆત કોંગ્રેસમાંથી કરી હતી અને 2018માં BJPમાં જોડાયા હતા. તેઓ જસદણ બેઠક પરથી ચૂંટાયા હતા અને ત્યારબાદ રાજ્ય સરકારમાં મંત્રી પણ બન્યા હતા. ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના કોળી મતદારોમાં તેમનો પ્રભાવ મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
બીજું મહત્વનું નામ પરષોત્તમ સોલંકીનું છે, જેમને સમાજમાં ‘ભાઈ’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ભાવનગર ગ્રામ્ય બેઠકના ધારાસભ્ય પરષોત્તમ સોલંકી લાંબા સમયથી કોળી સમાજના અગ્રણી નેતા તરીકે ઓળખાય છે. માછીમાર સમાજ અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં તેમની રાજકીય પકડની ચર્ચા થાય છે.
આ ઉપરાંત રાજુલા બેઠકના ધારાસભ્ય હીરા સોલંકી પણ કોળી સમાજના મહત્વના રાજકીય ચહેરા છે. પબુભા માણેકે મુખ્યમંત્રી પદ અંગે નિવેદન આપ્યું ત્યારે હીરા સોલંકી પણ ત્યાં હાજર હતા. સમાજના કેટલાક લોકો તેમને ભવિષ્યમાં મુખ્યમંત્રી પદના સંભવિત ચહેરા તરીકે પણ જુએ છે.
અત્યારે કેટલા કોળી ધારાસભ્યો છે?
હાલની વિધાનસભામાં BJPના આશરે 13 કોળી ધારાસભ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. અન્ય પક્ષોના ધારાસભ્યોને ગણવામાં આવે તો કુલ સંખ્યા અંદાજે 15 જેટલી થાય છે. જોકે, સમાજના આગેવાનો આ સંખ્યા વધે અને વસ્તીના પ્રમાણમાં રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ મળે તેવી માંગ કરી રહ્યા છે.
આ બેઠકો પર કોળી મતદારોની ભૂમિકા મહત્વની
સૌરાષ્ટ્રમાં જસદણ, વાંકાનેર, મોરબી, બોટાદ, ગઢડા, તળાજા, પાલીતાણા, ભાવનગર ગ્રામ્ય, ચોટીલા, વઢવાણ, રાજુલા, ઉના, કોડીનાર, તળાજા, માંગરોળ અને કેશોદ જેવી બેઠકો પર કોળી સમાજના મતદારોનું રાજકીય મહત્વ છે.
અમદાવાદ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ધોળકા, ધંધુકા, સાણંદ અને ધોળકા-ધંધુકા વિસ્તારની કેટલીક બેઠકો પર પણ સમાજની હાજરી મહત્વપૂર્ણ છે. દક્ષિણ ગુજરાતમાં ઓલપાડ, કામરેજ, જલાલપોર, ગણદેવી, ચીખલી, વલસાડ, જંબુસર અને અંકલેશ્વર જેવી બેઠકોમાં કોળી મતદારો ચૂંટણીનાં પરિણામોને અસર કરી શકે છે. છોટા ઉદેપુર અને પાવી જેતપુર વિસ્તારમાં પણ તેમની રાજકીય ભૂમિકા નોંધપાત્ર છે.
જોકે, દરેક બેઠક પર સમાજનું પ્રભુત્વ એકસરખું નથી. ક્યાંક ઉમેદવારની જ્ઞાતિ મહત્વની બને છે, તો ક્યાંક સ્થાનિક નેતૃત્વ, પક્ષની લોકપ્રિયતા અને અન્ય સામાજિક સમીકરણો પરિણામ નક્કી કરે છે.
કોળી સમાજમાં ત્રણ મુખ્ય વર્ગ
ગુજરાતમાં કોળી સમાજની મુખ્ય ત્રણ ઓળખ છે: તળપદા કોળી, ચુવાડિયા કોળી અને કોળી પટેલ. આ વર્ગોની અંદર પણ અલગ પેટાજ્ઞાતિઓ છે. પ્રદેશ પ્રમાણે તેમની સામાજિક ઓળખમાં ફેરફાર જોવા મળે છે. જોકે, સમાજના આગેવાનો એક મંચ પર આવે તો રાજકીય પક્ષો પર સંગઠિત રીતે દબાણ ઊભું કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
2027ની ચૂંટણી પહેલાં ત્રણેય પક્ષો માટે પડકાર
ગુજરાતમાં BJP સતત સત્તામાં છે, જ્યારે કોંગ્રેસ ફરીથી પોતાનો રાજકીય આધાર મજબૂત કરવા પ્રયાસ કરી રહી છે. આમ આદમી પાર્ટી પણ રાજ્યમાં પોતાનું સ્થાન બનાવવા પ્રયત્નશીલ છે. આવી સ્થિતિમાં કોળી સમાજનો ટેકો ત્રણેય પક્ષો માટે મહત્વનો બની શકે છે.
સમાજના આગેવાનો વસ્તીના પ્રમાણમાં વધુ રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ, મંત્રીમંડળમાં યોગ્ય સ્થાન, વધુ ચૂંટણી ટિકિટ અને સત્તાના સર્વોચ્ચ પદ સુધી પહોંચવાની તક માગી રહ્યા છે. પબુભા માણેકના નિવેદનથી મુખ્યમંત્રી પદમાં કોળી સમાજના પ્રતિનિધિત્વની માંગને નવો અવાજ મળ્યો છે.
જોકે, મુખ્યમંત્રીનું પદ માત્ર જ્ઞાતિ કે સમાજના આધારે નક્કી થવું જોઈએ કે નહીં તે અંગે પણ ચર્ચા જરૂરી છે. રાજ્યના તમામ સમાજોને સાથે લઈને ચાલે, વિકાસને પ્રાથમિકતા આપે અને ગુજરાતની એકતા તથા ગરિમા જાળવી શકે તેવું નેતૃત્વ હોવું પણ એટલું જ મહત્વનું છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે 2027ની ચૂંટણી પહેલાં કોળી સમાજની આ માંગને રાજકીય પક્ષો કેટલી ગંભીરતાથી લે છે.








