Adulterated Fennel Scam Unjha: ગુજરાતના રસોડામાં સ્વાદ વધારવા માટે વપરાતી વરિયાળી હવે કેટલી સુરક્ષિત છે? મહેસાણા જિલ્લાના ઉનાવા ગામમાંથી સામે આવેલું નકલી વરિયાળીનું કૌભાંડ સાબિત કરે છે કે, આપણે જે ખાઈ રહ્યા છીએ તે સ્વાસ્થ્યવર્ધક નથી, પરંતુ કેમિકલના લેપથી તૈયાર કરાયેલું ‘ધીમું ઝેર’ છે. મહેસાણા ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગે બાતમીના આધારે ઉનાવાના શિવગંગા એસ્ટેટમાં આવેલી નીમ કુમાર ગોવિંદભાઈ પટેલના ગોડાઉન પર દરોડા પાડ્યા ત્યારે જે નજારો જોવા મળ્યો તે ચોંકાવનારો હતો. લાખો રૂપિયાની કિંમતની વરિયાળીને કેમિકલયુક્ત લીલા રંગમાં ડૂબાડીને તેને પ્રીમિયમ ક્વોલિટીની ‘વી.ની. ગોલ્ડ’ બ્રાન્ડ તરીકે વેચવાનો કારસો રચવામાં આવ્યો હતો. આ લેભાગુ વેપારીઓ ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના લોકોના રસોડામાં આ ઝેરી વરિયાળી પહોંચાડે તે પહેલા જ તંત્રએ ૪,૭૬૬ કિલોગ્રામથી વધુ માલ જપ્ત કરીને એક મોટી હોનારતને ટાળી છે.
નફો કે જીવ સાથે ચેડાં?
આ કૌભાંડનો મુખ્ય હેતુ સસ્તી અને હલકી ગુણવત્તાની વરિયાળીને આકર્ષક બનાવવાનો હતો. વરિયાળીની ચમક વધારવા અને તેને કુદરતી રીતે લીલી દેખાડવા માટે કૃત્રિમ કેમિકલ કલરનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. આ કોઈ નાની-મોટી ભૂલ નથી, પરંતુ સુનિયોજિત ગુનો છે. જ્યારે વેપારીઓ બજારમાં ૧,૨૦૦ થી ૮,૦૦૦ રૂપિયા સુધીના અલગ-અલગ ભાવની વરિયાળી વચ્ચેનો તફાવત જોઈને લાલચમાં આવે છે, ત્યારે તેઓ આવા શોર્ટકટ અપનાવે છે. ઊંઝા APMC ના ચેરમેન દિનેશ પટેલના મતે, આ માત્ર વરિયાળીનું જ નહીં પરંતુ જીરાની નકલ કરવાનું પણ મોટું નેટવર્ક છે. હલકી વરિયાળી પર ચીકણી માટી અને ગોળની ચાસણી ચઢાવીને તેને જીરા જેવો આકાર આપીને બજારમાં ઠાલવવામાં આવે છે. આ જાણીને કોઈ પણ ગ્રાહક વિચારતા થઈ જાય કે, શું આપણે જીરું ખાઈ રહ્યા છીએ કે કેમિકલ સાથે મિશ્રિત માટી?
સંસ્થાકીય નિષ્ફળતા અને 1-2 ટકા લેભાગુઓનું વર્ચસ્વ
એશિયાના સૌથી મોટા ઊંઝા મસાલા બજારની પ્રતિષ્ઠા આજે આ 1 થી 2 ટકા લેભાગુ તત્વોને કારણે દાવ પર લાગી છે. એપીએમસી (APMC) ના ચેરમેન દિનેશ પટેલ પોતે સ્વીકારે છે કે, જ્યારે ખેડૂતો યાર્ડમાં માલ લાવે છે ત્યારે તે સંપૂર્ણપણે નેચરલ હોય છે, પરંતુ યાર્ડની બહાર નીકળ્યા પછી વેપારીઓ પોતાના પ્રોસેસિંગ હાઉસમાં લઈ જઈને તેમાં ભેળસેળ કરે છે. આ એક ગંભીર સવાલ છે કે જો સિસ્ટમને આ લોકો વિશે ખબર છે, તો પછી કડક નિયમો હોવા છતાં આ પ્રવૃત્તિ કેમ બંધ નથી થતી? તંત્ર દ્વારા લાયસન્સ રદ કરવાની અને યાર્ડમાંથી દૂર કરવાની વાત માત્ર એક ચેતવણી બનીને રહી જાય છે. જ્યાં સુધી આ ભેળસેળિયાઓ પર કાયદાનો ડર નહીં બેસે, ત્યાં સુધી ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે આ રમત ચાલુ જ રહેશે. શું સરકાર અને એપીએમસી પાસે આ ગુનેગારોને કાયમી ધોરણે જેલમાં મોકલવાની હિંમત છે?
કેમિકલયુક્ત મસાલા ઓળખવાની સરળ રીત
તંત્રની કામગીરીની રાહ જોવા કરતા ગ્રાહકે હવે જાગૃત થવું પડશે. ગ્રાહકો પોતાની રીતે ઘરે બેઠા જ જાણી શકે છે કે તેઓ જે વરિયાળી કે જીરું લાવ્યા છે તે અસલી છે કે કેમિકલયુક્ત. એક કાચના ગ્લાસમાં પાણી ભરીને તેમાં થોડી વરિયાળી કે જીરું નાખો. જો વરિયાળી તરત જ પાણીમાં લીલો રંગ છોડવા લાગે, તો સમજી લેવું કે તેમાં કેમિકલ કલર છે. તેવી જ રીતે, નકલી જીરું પાણીમાં નાખતા જ તેની ઉપરનો માટી અને ગોળનો લેપ અલગ થઈને પાણીમાં ભળી જશે અને તેમાંથી કેમિકલની તીવ્ર વાસ આવશે. આ એક ખૂબ જ સરળ પણ અસરકારક ટેસ્ટ છે. ગ્રાહકોએ હવે સજાગ બનીને આવા શંકાસ્પદ માલની તાત્કાલિક ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ વિભાગને જાણ કરવી જોઈએ, કારણ કે સરકારની કામગીરી ઘણીવાર મોડી હોય છે, પણ તમારી તબિયત પર થતી અસર તાત્કાલિક હોય છે.
નિષ્પક્ષ તપાસની જરૂરિયાત
જપ્ત કરાયેલી ૪,૭૬૬ કિલો વરિયાળીના નમૂના લેબોરેટરીમાં તપાસ માટે મોકલાયા છે. રિપોર્ટ આવશે એટલે આગળની કાર્યવાહી થશે, પણ શું આ કાર્યવાહી પર્યાપ્ત છે? મહેસાણા અને ઊંઝા જેવા મસાલાના હબમાં આ પ્રકારની ગેરપ્રવૃત્તિઓ ચાલવી તે સમગ્ર કૃષિ અર્થતંત્ર માટે શરમજનક છે. જે વેપારીએ આટલા મોટા જથ્થામાં ઝેરી માલ તૈયાર કર્યો હતો, તેના નેટવર્કમાં બીજું કોણ કોણ સામેલ છે? તેની તપાસ થવી અનિવાર્ય છે. શું આ માલ માત્ર મહેસાણા કે ઊંઝા સુધી સીમિત હતો કે રાજ્યના અન્ય ખૂણે પણ પહોંચાડવામાં આવ્યો હતો? આ નેટવર્કને મૂળમાંથી ઉખેડવાની જરૂર છે. પ્રજાના સ્વાસ્થ્ય સાથે રમત રમનારાઓ માટે માત્ર દંડ પૂરતો નથી, તેમને સખત સજા મળવી જોઈએ જેથી ભવિષ્યમાં કોઈનામાં આવા કૃત્ય કરવાની હિંમત ન થાય.
આ પણ વાંચો:
